BİST SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ENDEKSİ'NDE YER ALAN BANKALARIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK RAPORLARININ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİ İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Öz

Bu çalışma, Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik Endeksi’nde yer alan bankaların sürdürülebilirlik performanslarını karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Küreselleşme, sanayileşme ve çevresel sorunların artmasıyla birlikte sürdürülebilirlik kavramı, işletmeler için stratejik bir öncelik haline gelmiştir. Bu kapsamda, bankaların sürdürülebilirlik raporları uluslararası standartlar (özellikle GRI) doğrultusunda değerlendirilmiş ve kriter ağırlıkları Entropi Yöntemi ile objektif biçimde belirlenmiştir. Ardından, TOPSIS, VIKOR ve AHP gibi çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri kullanılarak bankalar sürdürülebilirlik raporlaması performanslarına göre sıralanmıştır. Elde edilen bulgular, sürdürülebilirliğin sosyal boyutunun bankalar tarafından sürdürülebilirlik stratejilerinde daha fazla öne çıktığını göstermektedir. Ancak bazı bankaların sürdürülebilirlik raporları ile uygulamaları arasında tutarsızlıklar olduğu tespit edilmiştir. Akbank ve Yapı Kredi gibi bankalar raporlama konusunda yüksek performans sergilerken, Şekerbank ve Halk Bankası gibi kurumların sürdürülebilirlik stratejilerini gözden geçirmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, ÇKKV yöntemlerinin sürdürülebilirlik performansının ölçümünde güçlü birer araç olduğunu da ortaya koymaktadır. Gelecek araştırmalarda, farklı sektörlerdeki firmaların sürdürülebilirlik performanslarının incelenmesi ve makroekonomik değişkenlerin analizlere entegre edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• BIST Sürdürülebilirlik Endeksi
• Banka
• ÇKKV

Etik Beyan

Bu çalışma sorumlu yazarın yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

Comparison of Sustainability Reports of Banks in the BIST Sustainability Index with Multi-Criteria Decision Making Methods

Öz

This study aims to comparatively analyze the sustainability performances of banks included in the Borsa Istanbul Sustainability Index. With the increase in globalization, industrialization and environmental problems, the concept of sustainability has become a strategic priority for businesses. In this context, the sustainability reports of banks were evaluated in line with international standards (especially GRI) and the criteria weights were determined objectively with the Entropy Method. Then, banks were ranked according to their sustainability reporting performances using multi-criteria decision-making (MCDM) methods such as TOPSIS, VIKOR and AHP. The findings show that the social dimension of sustainability is more prominent in the sustainability strategies of banks. However, it was determined that there were inconsistencies between the sustainability reports and practices of some banks. While banks such as Akbank and Yapı Kredi exhibited high performance in reporting, it was concluded that institutions such as Şekerbank and Halk Bankası should review their sustainability strategies. The study also reveals that MCDM methods are powerful tools in measuring sustainability performance. In future studies, it is recommended to examine the sustainability performances of companies in different sectors and integrate macroeconomic variables into the analyses.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• BIST Sustainability Index
• Bank
• MCDM

Etik Beyan

This study was derived from the corresponding author's master's thesis.

Kaynakça

1. Aksoy, Ç. (2013). Sürdürülebilirlik Performansının Değerlendirilmesine Yönelik Ölçek Önerisi ve Türkiye’deki İşletmelerde Uygulaması. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Doktora Tezi.
2. Aras, G., Tezcan, N., ve Kutlu Furtuna, Ö. (2016). Geleneksel bankacılık ve katılım bankacılığında kurumsal sürdürülebilirlik performansının TOPSİS yöntemiyle karşılaştırılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 27(81), 58-81.
3. Aras, G., Tezcan, N., ve Furtuna, Ö. K. (2018). Çok boyutlu kurumsal sürdürülebilirlik yaklaşımı ile Türk bankacılık sektörünün değerlemesi: Kamu-Özel banka farklılaşması. Ege Akademik Bakış, 18(1), 47-61.
4. Arslankaya, D., ve Göraltay, K. (2019). Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinde Güncel Yaklaşımlar.
5. Ayçin, E. (2019). Çok kriterli karar verme: Bilgisayar uygulamalı çözümler. Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 386.
6. Bektaş, S. (2022). Türkiye’deki Kamu Sermayeli Bankaların Sürdürülebilirlik Performanslarının Hibrit ÇKKV Model İle Değerlendirilmesi: 2014-2021 Dönemi MEREC-ARAS Modeli Örneği. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(4), 426-442.
7. Bektaş, S. (2023). Özel Sermayeli Bir Mevduat Bankasının Sürdürülebilirlik Performansının Hibrit ÇKKV Modeliyle Değerlendirilmesi: 2009-2021 Dönemi Akbank Örneği. İzmir İktisat Dergisi, 38(4), 884-907.
8. Besong, S. E., Okanda, T. L., ve Ndip, S. A. (2022). An empirical analysis of the impact of banking regulations on sustainable financial inclusion in the CEMAC region. Economic Systems, 46(1), 100935.

9. Bingül, B. A., ve Türk, A. (2019). Türkiye’de Yeşil Bankacılık. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi.
10. BIST (2014). Şirketler için Sürdürülebilirlik Rehberi, https://www.borsaistanbul.com/data/kilavuzlar/surdurulebilirlik-rehberi.pdf
11. Brundtland, G. H. (1987). Our Common Future, Oxford, UK: Oxford University Press, https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf.
12. Chaurasia, A. K. (2014). Green banking practices in Indian banks. The Journal of Management and Social Science, 1(1), 41-54.
13. Çıplak, T., ve Şahin, S. (2024). Bütünleşik CRITIC-EDAS Yöntemi İle Kurumsal Sürdürülebilirlik Performansının Ölçülmesi. Bütünleşik Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri, 75.
14. Çıtak, Ö., ve Ünlü, U. (2024). BİST’te İşlem Gören Bankaların Sürdürülebilirlik Raporlarının ÇKKV Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Alanya Akademik Bakış, 8(3), 840-857.
15. Dalbudak, E., ve Rençber, Ö. F. (2022). Çok kriterli karar verme yöntemleri üzerine literatür incelemesi. Gaziantep Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 1-17.
16. Dharwal, M., ve Agarwal, A. (2013). Green banking: An innovative initiative for sustainable development. ACCMAN Institute of Management Article, 2(3), 1-7.
17. Duran, B. (2018). Sürdürülebilirlik kavramının önemi, karşılaşılan sorunlar ve şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
18. Ecer, F. (2019). Özel sermayeli bankaların kurumsal sürdürülebilirlik performanslarının değerlendirilmesine yönelik çok kriterli bir yaklaşım: Entropi-ARAS bütünleşik modeli. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(2), 365-390.
19. Ersoy, N. (2018). Entropy tabanlı bütünleşik ÇKKV yaklaşımı ile kurumsal sürdürülebilirlik performans ölçümü. Ege Academic Review, 18(3), 367-385.
20. Gazibey, Y., Keser, A., ve Gokmen, Y. (2014). The evaluation of the cities in Turkey according to the dimensions of sustainability. Ankara University Social Sciences Journal, 69(3), 511-544.
21. Gök, M., ve Yiğit, S. (2017). Türkiye’deki Büyükşehirlerin Sürdürülebilirlik Kriterleri Açısından İncelenmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(30), 253-273.
22. Gürbüz, S., ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 271.
23. Kara, M. A., ve Şeyranlıoğlu, O. (2023). ENTROPİ ve Gri İlişkisel Analiz (GİA) Yöntemleriyle BİST Sürdürülebilirlik 25 Endeksindeki Şirketlerin Likidite Düzeylerinin Karşılaştırılması. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 647-667.
24. Karcıoğlu, R., ve Öztürk, S. (2021). Sürdürülebilirlik muhasebesi ve raporlaması. Gazi Kitabevi.
25. Kaya, E. Ö. (2010). Sürdürülebilir kalkınma sürecinde bankaların rolü ve Türkiye’de sürdürülebilir bankacılık uygulamaları. İşletme Araştırmaları Dergisi, 2(3), 75-94.
26. KGK (2023). “Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) Uygulama Kapsamına İlişkin Kurul Kararı” Kapsamında Sürdürülebilirlik Raporlamasına Tabi Olacak İşletmelerin Belirlenmesi, 05.01.2024 tarihli, 2024-5 sayılı Duyuru, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/sustainability/Duyuru_Surdurulebilirlik.pdf.
27. Kocamustafaoğulları, E. (2007). Çok amaçlı karar verme. The George Washington University, Powerpoint Sunumu, 6, 29-52.
28. Korga, S., ve Dirik, C. (2023). Geliştirilmiş entropi tabanlı TOPSİS yöntemiyle imalat sektöründe sürdürülebilirlik performansı ölçümü ve bir gösterge seti önerisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 561-577.
29. McAteer, P. (2019). Sustainability Is the New Advantage: Leadership, Change, and the Future of Business, Anthem Press.
30. Mishkin, F. S. (2007). Para, Bankacılık ve Finansal Piyasalar İktisadı. 3D Yayınevi.
31. Noyan, E. (2023). Çevresel Sürdürülebilirlik Performansının Bütünleşik Analizi: Zorlu Enerji Örneği. In Finansal Piyasaların Evrimi-II (pp. 95-104). Özgür Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
32. Ok, Ş., ve Göktaş, F. (2024). Kurumsal Sürdürülebilirlik Analizi için Bütüncül Bir Bakış Açısı: BIST Katılım Sürdürülebilirlik Endeksi Hizmet Sektörü Şirketleri Üzerine Bir Uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(2), 1067-1080.
33. Öktem, B. (2018). Sürdürülebilirlik Raporlaması, İstanbul, Türkmen Kitabevi.
34. Ömürbek, V., Aksoy, E., ve Akçakanat, Ö. (2017). Bankaların sürdürülebilirlik performanslarının ARAS, MOOSRA ve COPRAS yöntemleri ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 8(19), 14-32.
35. Özçelik, F., ve Öztürk, B. A. (2014). Türkiye’de Bankaların Sürdürülebilirlik Performanslarının Gri İlişkisel Analiz Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (63), 189-210.
36. Özdemir, Z., ve Pamukçu, F. (2016). Kurumsal sürdürülebilir raporlama sisteminin Borsa İstanbul sürdürülebilirlik endeksi kapsamındaki işletmelerde analizi. Mali Çözüm Dergisi, 26, 13-35.
37. Özmen, A., Karakoç, M., ve Yeşildağ, E. (2020). Sürdürülebilirlik raporlaması: Sürdürülebilirlik endeksinde yer alan şirketler üzerine bir uygulama. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (63), 153-174.
38. Öztel, A., Aydın, B., ve Köse, M. S. (2018). Entropi tabanlı TOPSIS yöntemi ile enerji sektöründe kurumsal sürdürülebilirlik performansının ölçümü: Akenerji örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(24), 1-24.
39. Öztel, A., Köse, M. S., ve Aytekin, İ. (2012). Kurumsal sürdürülebilirlik performansının ölçümü için çok kriterli bir çerçeve: Henkel örneği. Journal of History Culture and Art Research, 1(4), 32-44.
40. Ranganathan, J. (1998). Sustainability Rulers: Measuring Corporate Environmental ve Social Performance. World Resources Institute: Sustainability Enterprise Initiative, pp. 1-12.
41. Ranjbari, M., Esfandabadi, Z. S., Zanetti, M. C., Scagnelli, S. D., Siebers, P. O., Aghbashlo, M., ... ve Tabatabaei, M. (2021). Three pillars of sustainability in the wake of COVID-19: A systematic review and future research agenda for sustainable development. Journal of Cleaner Production, 297.
42. Refinitiv (2021). Environmental, Social and Governance (ESG) Scores from Refinitiv, https://www.refinitiv.com/content/dam/marketing/ens/documents/methodology/refinitiv-esg-scores-methodology.pdf.
43. Saban, M., Küçüker, H., ve Küçüker, M. (2017). Kurumsal sürdürülebilirlik ile ilgili raporlama çerçeveleri ve sürdürülebilirlik raporlamasında muhasebenin rolü. İşletme Bilimi Dergisi, 5(1), 101-115.
44. Schoenmaker, D., ve Schramade, W. (2020). Corporate finance and sustainability: A teaching note, An accompanying Teaching Note on Asset Pricing and Sustainability.
45. Signitzer, B., ve Prexl, A. (2007). Corporate sustainability communications: Aspects of theory and professionalization. Journal of Public Relations Research, 20(1), 1-19.
46. Şendurur, U., ve Temelli, F. (2018). Türkiye’de Faaliyet Gösteren Geleneksel Bankalar ve Katılım Bankalarının Sürdürülebilirlik Açısından Karşılaştırılması. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20(2), 330-346.
47. Tanç, A., ve Gümrah, A. (2015). Sürdürülebilirlik raporlaması ve çevresel performans: Borsa İstanbul'da bir uygulama.
48. Tarkhanova, E. A. (2018). Innovations and sustainability in the financial and banking sectors. Terra Economicus, 16(2), 75-82.
49. Tepe, S. (2021). Örnek Uygulamalarla Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri. Akademisyen Yayınevi.
50. Topal, A. (2021). Çok kriterli karar verme analizi ile elektrik üretim şirketlerinin finansal performans analizi: Entropi tabanlı CoCoSo yöntemi. Business ve Management Studies: An International Journal, 9(2), 532-546.
51. Tufan, M. Z., ve Özel, C. (2018). Sürdürülebilirlik Kavramı ve Yapı Malzemeleri İçin Sürdürülebilirlik Kriterleri. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 2(1), 6-13.
52. Tutar, S. (2024). Kurumsal Sürdürülebilirlik ve Raporlama-Modeller, İlkeler, Stratejiler ve Standartlar. Efe Akademi Yayınları, İstanbul.
53. Tutar, S., ve Keskin, D. A. (2024). Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Raporlama: Tarihsel ve Kavramsal Yaklaşım. İşletme Akademisi Dergisi, 5(4), 312-336.
54. Ullah, S., Ullah, H., ve Kakakhel, S. J. (2024). Exploring Motivation and Barriers to Green Banking Practices in Khyber Pakhtunkhwa. Journal of Managerial Sciences, 18(1), 01-34.
55. Ulusan, H. (2009). Çevresel Raporlama Rehberleri ve İşletme Çevresel Raporlarında Açıklanması Gereken Bilgiler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 181-206.
56. Ünal, S., ve Yüksel, R. (2017). Finansal performans ve hisse senedi getirisi ilişkisi: BİST sürdürülebilirlik endeksindeki bankalar üzerine bir inceleme. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 13(13), 264-270.
57. Yarlıkaş, S., ve Öztürk, C. (2021). Bankacılık Sektöründe Kurumsal Sürdürülebilirlik Performansının CRITIC-MOORA Önem Katsayısı Yaklaşımı İle Değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 8(77), 3124-3136.
58. Yıldız, S. (2022). Sürdürülebilirlik performansının çok kriterli karar verme yöntemleri ile ölçümü (Yüksek Lisans Tezi, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü).
59. Zavadskas, E. K., ve Turskis, Z. (2010). A new additive ratio assessment (ARAS) method in multicriteria decision‐making. Technological and Economic Development of Economy, 16(2), 159-172.