THE EFFECT OF DIRECT FOREIGN CAPITAL AND CAPITAL INVESTMENTS IN ECONOMIC DEVELOPMENT IN TURKEY AFTER 2002

Öz

With the globalization process, it is widely acknowledged that foreign direct investment (FDI) can contribute to growth and rising welfare in host countries through channels such as technology transfer, job creation, and the expansion of productive capacity. As a natural consequence of this trend, countries have been developing multi-dimensional policy packages—ranging from institutional reforms and macroeconomic stability to infrastructure investment and the predictability of the business environment—to strengthen their capacity to attract investment and to compete more effectively. Throughout the twentieth century, transformations across economic, social, political, and cultural spheres—combined with global resource scarcity, the profit motive of private enterprise, and technological progress—have increased capital mobility, accelerated convergence among economies, and reduced the influence of inward-looking policy approaches. In this context, FDI is not viewed merely as a source of capital inflows; it is also associated with the potential to raise productivity by transferring knowledge, managerial practices, and production organization into the host economy. In the case of Türkiye, despite foreign-capital-friendly regulations and certain structural advantages, it is assessed that uncertainties arising from economic and political indicators, together with challenges related to institutional predictability, have at times constrained FDI inflows below desired levels. Nevertheless, considering Türkiye’s demographic dynamics, strategic location, and capacity to integrate into regional value chains, improvements in areas such as institutional alignment, macroeconomic stability, and investment climate governance are expected to strengthen Türkiye’s ability to attract FDI over the medium term.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Direct Investment
• Economic Development
• Türkiye

Türkiye’de 2002 Sonrası Dönemlerde Doğrudan Yabancı Sermaye ve Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Kalkınmaya Etkisi

Öz

Küreselleşme süreciyle birlikte doğrudan yabancı yatırımların (DYY) teknoloji transferi, istihdam oluşturma ve üretim kapasitesini genişletme kanalları üzerinden ev sahibi ülkelerde büyüme ve refah artışına katkı sağlayabileceği yaygın biçimde kabul edilmektedir. Bu eğilimin doğal sonucu olarak ülkeler, yatırım çekme kapasitelerini artırmak amacıyla kurumsal düzenlemelerden makroekonomik istikrara, altyapı yatırımlarından yatırım ortamının öngörülebilirliğine uzanan çok boyutlu politika setleri geliştirmekte ve yoğun bir rekabet içinde hareket etmektedir. 20.yüzyıl boyunca ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel alanlarda yaşanan dönüşümler; küresel ölçekte kaynak kıtlığı, özel girişimin kârlılık güdüsü ve teknolojik ilerlemelerle birleşerek sermaye hareketliliğini artırmış, ekonomiler arasındaki yakınsama sürecini hızlandırmış ve içe kapalı politika yaklaşımlarının etkisini azaltmıştır. Bu çerçevede DYY, yalnızca sermaye girişini değil, aynı zamanda bilgi, yönetim pratiği ve üretim organizasyonunun taşınması yoluyla üretkenliği artırma potansiyelini de gündeme getirmektedir. Türkiye özelinde, yabancı sermayeyi teşvik eden düzenlemeler ve bazı yapısal avantajlara rağmen, belirli dönemlerde ekonomik ve siyasal göstergelerden kaynaklanan belirsizlikler ile yatırım ortamına ilişkin öngörülebilirlik sorunlarının, DYY girişlerini arzu edilen ölçekte sınırlayabildiği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte Türkiye’nin demografik dinamikleri, stratejik konumu ve bölgesel değer zincirlerine eklemlenme kapasitesi dikkate alındığında; kurumsal uyum, makroekonomik istikrar ve yatırım ortamının güçlendirilmesi gibi alanlarda sağlanacak ilerlemelerin, orta vadede Türkiye’nin DYY çekim gücünü artırması beklenmektedir

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan Yabancı Yatırımlar
• Ekonomik Kalkınma
• Türkiye.

Kaynakça

1. Acaravcı, A., Erdoğan, S., & Akalın, G. (2018). Türkiye’de ekonomik özgürlükler, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve yurt içi yatırım harcamaları ilişkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 75–89.
2. Akdiş, M. (1985). Dünya’da ve Türkiye’de yabancı sermaye yatırımları ve beklentiler. YASED Yayınları.
3. Akin, M. S., & Vlad, V. (2011). The relationship between education and foreign direct investment: Testing the inverse U shape. European Journal of Economic and Political Studies, 4(1).
4. Akyol, M. (2016). Türkiye’de yabancı doğrudan yatırımlar, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
5. Aydoğuş, İ., & Öztürkler, H. (2006). Türkiye’de cari işlemler açığı sorununun analizi. Gazi Kitabevi.
6. Batmaz, H. (2021). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile ekonomik kalkınma ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
7. Bilgili, F., Düzgün, R., & Uğurlu, E. (2007). Büyüme, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve yurtiçi yatırımlar arasındaki etkileşim. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (23), 127–151.
8. Bülbül, O. G., & Emirmahmutoğlu, F. (2010). Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının istihdam etkisi: Türk bankacılık sektörü örneği. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 205–238.

9. DPT. (1994). Yabancı sermaye mevzuatı yapılabilirlik raporu esaslar. Yabancı Sermaye Başkanlığı.
10. Fidangül, D. (2014). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomik büyüme: Türkiye örneği (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
11. Francis, D. R. (2020). Better health increases foreign direct investment. National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/digest/feb05/w10596.html
12. Gedikli, A. (2011). Çok uluslu şirketler ve doğrudan yabancı yatırımların gelişmekte olan ülkelerin kalkınması üzerine etkileri. Kırklareli Üniversitesi Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 6(1).
13. Göçer, İ. (2013). Türkiye’de cari açığın nedenleri, finansman kalitesi ve sürdürülebilirliği: Ekonometrik bir analiz. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 8(1), 213–242.
14. Göçer, İ., Bulut, Ş., & Dam, M. M. (2012). Doğrudan yabancı yatırımların Türkiye’nin ihracat performansına etkileri: Ekonometrik bir analiz. Business and Economics Research Journal, 3(2), 21–40.
15. Güler, A. (2017). Beşeri sermaye, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve dış ticaretin milli gelir üzerine etkisi: Türkiye için ARDL sınır testi uygulaması. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi.
16. Güvercin, D. (2007). Doğrudan yabancı sermaye yatırımları–ekonomik büyüme ilişkisi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
17. Herzer, D., & Nunnenkamp, P. (2012). FDI and health in developed economies: A panel cointegration analysis (Kiel Working Paper No. 1756). Kiel Institute for the World Economy.
18. Işık, N., & Işık, A. (2018). Kirlilik sığınağı hipotezi ve doğrudan yabancı yatırımlar: Orta Asya Türk Cumhuriyetleri örneği. In 3rd International Congress on Economics, Finance and Energy: Book of Proceedings (pp. 88–104).
19. Karakoyunlu, E. (1982). Türkiye’de yabancı sermaye yatırımları: Yabancı sermaye hakkında görüşler (YASED Yayınları, No. 3). YASED Yayınları.
20. Karluk, R. (1996). Uluslararası ekonomi. Beta Basım Yayım Dağıtım.
21. Karluk, R. (1998). Uluslararası ekonomi. Beta Basım Yayım Dağıtım.
22. Karluk, S. R. (1993). Türkiye’de yabancı sermaye yatırımları. Taştan Matbaası.
23. Kaynak, M. (2011). Kalkınma iktisadı (Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş 4. baskı). Gazi Kitapevi.
24. Kazgan, G. (1988). Ekonomide dışa açık büyüme. Altın Kitaplar Yayınevi.
25. Kazgan, H. (1993, Kasım). Osmanlı yabancı sermaye. Finans Dünyası.
26. Kula, F. (2003). Uluslararası sermaye hareketlerinin etkinliği: Türkiye üzerine gözlemler. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(2), 141–154.
27. Kuzu, O. (2025). Yerel ekonomik kalkınmada doğrudan yabancı yatırımın önemi: Karaman örneği (Yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
28. Ongun, T. (2001). Yabancı sermaye ve dış borçlar. In A. Şahinöz (Ed.), Türkiye ekonomisi: Sektörel analiz. İmaj Yayıncılık.
29. Sat, N. (2017). Çevresel sürdürülebilirlik ve doğrudan yabancı yatırımlar: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler üzerinden bir irdeleme. Çağdaş Yerel Yönetimler, 1–18.
30. Sevinecek, D. (2010). Türk otomotiv sektörünün doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını çekme potansiyeli ve rakip ülkelerle karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
31. Seyidoğlu, H. (1982). Türkiye’de sanayileşme ve dış ticaret politikaları (Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Serisi No. 2). Turhan Kitabevi.
32. Seyidoğlu, H. (1999). Uluslararası iktisat: Teori, politika ve uygulama. Beta Basım Yayım Dağıtım.
33. Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası iktisat: Teori, politika ve uygulama. Güzem Yayınları.
34. Seyidoğlu, H. (2015). Uluslararası iktisat. Güzem Can Yayınları.
35. Strat, V. (2015). The relationship between the education system and the inflows of FDI for the Central and East European EU new member states. The Romanian Journal of Economics, 76–92.
36. Şimşek, M., & Behdioğlu, S. (2006). Türkiye’de dolaysız yabancı sermaye yatırımlarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Uygulamalı bir çalışma. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, (2), 47–65.
37. Tamboğa, İ. (2019). Gelişmekte olan ülkelerde doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının çevre üzerinde etkisi: Kirlilik sığınağı hipotezi çerçevesinde analizi (Yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
38. Taş, U., & Yenilmez, F. (2008). Türkiye’de eğitimin kalkınma üzerindeki rolü ve eğitim yatırımlarının geri dönüş oranı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 155–186.
39. Yayla, Y. E. (2018). Vergilerin ekonomik kalkınma üzerindeki etkisi: Avrupa Birliği geçiş ekonomileri örneği (Yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.