İŞ TATMİNİNİN SONUÇLARINA YÖNELİK BİR META ANALİZ ÇALIŞMASI

Öz

Belli bir yaştan itibaren insanlar günlük yaşamlarının önemli bir bölümünü işte geçirirler. Bu bağlamda, işlerinden beklentileri karşılanan bireylerin (bu durum sadece ekonomik değil, aynı zamanda psikolojik refahlarını da doğrudan etkiler) daha mutlu olma eğiliminde oldukları görülmektedir. Sonuç olarak, iş memnuniyeti insanların yaşamlarında hem ekonomik hem de psikolojik açıdan önemli bir rol oynamaktadır. İş tatmini, örgütsel yaşam için de hayati öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı, son beş yıl (2020-2025) içinde Türkiye’de yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri aracılığıyla iş tatmininin sonuçlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu amaçla, literatürde iş tatmininin sonuçları olarak bahsedilen performans, stres, motivasyon, yaşam doyumu, tükenmişlik, örgütsel vatandaşlık, işten ayrılma niyeti ve örgütsel bağlılık ile ilgili çalışmalardan elde edilen veriler kullanılarak bir meta-analiz gerçekleştirilmiştir. Meta-analize uygun daha ayrıntılı verilerin elde edilebileceği düşünülerek, YÖK Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla erişilebilen, Türkçe yazılmış ve sosyal bilimler alanındaki sadece 75 tez, JAMOVI (version 2.3) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizlerin sonucunda, iş tatmininin; stres üzerinde zayıf negatif, performans üzerinde orta derecede pozitif, tükenmişlik üzerinde orta derecede negatif, motivasyon, yaşam doyumu, örgütsel vatandaşlık ve örgütsel bağlılık üzerinde güçlü pozitif ve son olarak işten ayrılma niyeti üzerinde güçlü negatif bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İş Tatmini
• İş Tamiminin Sonuçları
• Meta Analiz

A META-ANALYSIS STUDY ON THE OUTCOMES OF JOB SATISFACTION

Öz

People spend a significant portion of their daily lives at work from a certain age onwards. In this context, individuals whose expectations from their jobs are met— which closely affect not only their economic but also their psychological wellbeing—are generally happier. Therefore, job satisfaction plays a significant role in human life, both economically and psychologically. Job satisfaction is also vital for organizational life. The aim of this study is to systematically evaluate the outcomes of job satisfaction through master's and doctoral theses conducted in Turkey over the last five years (2020-2025). For this purpose, a meta-analysis was conducted using data obtained from studies on performance, stress, motivation, life satisfaction, burnout, organizational citizenship, intention to leave, and organizational commitment, which are mentioned in the literature as outcomes of job satisfaction. Considering that more detailed data suitable for meta-analysis could be obtained, only 75 theses written in Turkish and in the field of social sciences, accessible through the YOK National Thesis Center, were analyzed using the JAMOVI (version 2.3) program. As a result of these analyses, it was found that job satisfaction; It was determined to have a weak negative effect on stress, a moderately positive effect on performance, a moderately negative effect on burnout, a strong positive effect on motivation, life satisfaction, organizational citizenship and organizational commitment, and finally, a strong negative effect on intention to leave the job.

Anahtar Kelimeler

• Job Satisfaction
• Consequences of Job Satisfaction
• MetaAnalysis

Kaynakça

1. Akıncı, Z. (2002). Turizm sektöründe işgören iş tatminini etkileyen faktörler: beş yıldızlı konaklama işletmelerinde bir uygulama. Akdeniz İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, (4).
2. Alpsoy, A. (2018). Akademisyenlerin iş tatmininin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisi ile öz yeterliliğin aracı rolü üzerine bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Altaş, S. S., & Çekmecelioğlu, H. G. (2007). İş tatmini, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışının iş performansı üzerindeki etkileri: bir araştırma. Öneri Dergisi, 7(28), 47-57.
4. Ardıç, K., & Baş, T. (2001). Kamu ve vakıf üniversitelerindeki akademik personelin iş tatmin düzeylerinin karşılaştırılması. Ulusal Yönetim Organizasyon Kongresi, İstanbul. https://www.academia.edu/13576559/Kamu_ve_Vak%C4%B1f_%C3%9Cniversitelerindeki_Akademik_Personelin_%C4%B0%C5%9F_Tatmin_D%C3%BCzeylerinin_Kar%C5%9F%C4%B1la%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1
5. Aslan, H. (2020). Algılanan örgütsel desteğin iş tatmini üzerindeki etkisinde psikolojik sermayenin aracılık rolü. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1452-1469.
6. Ayrancı, M. (2018). Örgütsel bağlılık ve iş tatmininin çalışanlar tarafından algısı: Tekirdağ tekstil sektöründe bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tekirdağ.
7. Barlı, Ö. (2008). Davranış bilimleri ve örgütlerde davranış. Erzurum: Aktif Yayınevi.
8. Başaran, E. (2000). Örgütsel davranış (insanın üretim gücü). Ankara: Feryal Matbaası.

9. Bayraktaroğlu, G. (2012). İş tatmini ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkinin incelenmesi: sağlık sektöründe bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
10. Bedük, A. (2011). Örgüt psikolojisi: yeni yaklaşımlar, güncel konular. Konya: Atlas Akademi Yayıncılık.
11. Budak, A. (2006). Kamu sektöründe çalışanların iş tatmin düzeyi: Millî Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve Nato Pol tesislerinde bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
12. Bülbül, S. (2016). Örgütsel bağlılık ve iş tatmini: bir kamu kurumunda uygulanması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
13. Ceylan, A., & Ulutürk, Y. H. (2006). Rol belirsizliği, rol çatışması, iş tatmini ve performans arasındaki ilişkiler. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(1), 48-58.
14. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6th ed.). New York, NY: Routledge/Taylor & Francis Group.
15. Coopey, J. (1995). Managerial culture and the stillbirth of organisational commitment. Human Resource Management Journal, 5(3), 56-76.
16. Çalışkan, Z. (2005). İş tatmini: Malatya’da sağlık kuruluşları üzerine bir uygulama. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 9.
17. Çetinkanat, C. (2000). Örgütlerde güdülenme ve iş doyumu. Ankara: Anı Yayıncılık.
18. Dağcı, O. (2017). Havacılık sektöründe örgütsel bağlılık, iş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı: hava aracı bakım teknisyenleri üzerine bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
19. Doğar, N. (2013). Kişilik, örgütsel bağlılık ve iş tatmini arasındaki ilişkilerin incelenmesi: İstanbul’da faaliyet gösteren iki ticarî bankada bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
20. Egan, T. M., Yang, B., & Bartlett, K. R. (2004). The effects of organizational learning culture and job satisfaction on motivation to transfer learning and turnover intention. Human Resource Development Quarterly, 15(3), 279-301.
21. Ender, S. (2023). Liderlik tarzları ile performans arasındaki ilişkide iş tatmini ve örgütsel bağlılığın aracı rolü: Gaziantep organize sanayi bölgesinde bir çalışma (Yayınlanmamış doktora tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
22. Erdoğan, İ. (1996). İşletme yönetiminde örgütsel davranış. İstanbul: Avcıol Basım Yayın.
23. Erdoğan, P. (2021). The relationship between job satisfaction and burnout: a meta-analysis study. Business & Management Studies: An International Journal, 9(2), 405-425.
24. Erdoğan, P., & Murat, A. K. (2021). Örgütsel stres ve iş tatmini arasında psikolojik dayanıklılığın aracı rolü: akademisyenler üzerine bir araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 437.
25. Ersözlü, A. (2012). Okul yöneticilerinin yönetsel güçlülük düzeylerinin öğretmenlerin örgütsel bağlılık, örgütsel vatandaşlık davranışları ve iş doyumuna etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
26. Fogaça, N., Rego, M. C. B., Melo, M. C. C., Armond, L. P., & Coelho Jr, F. A. (2018). Job performance analysis: scientific studies in the main journals of management and psychology from 2006 to 2015. Performance Improvement Quarterly, 30(4), 231-247.
27. Fraser, T. M. (1983). Human stress, work and job satisfaction: a critical approach. International Labour Organisation.
28. Görener Ozan, Ç. (2023). Satış ve pazarlama alanında çalışanların psikolojik sağlamlık düzeylerinin, iş tatmini ve örgütsel stres düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
29. Greenberg, J., & Baron, R. A. (2000). Behavior in organizations: understanding and managing the human side of work (7th ed.). USA: Prentice-Hall Inc.
30. Greene, C. N. (1972). The satisfaction-performance controversy. Business Horizons, 15, 31-41.
31. Gümüştekin, G., & Öztemiz, A. B. (2004). Örgütsel stres yönetimi ve uçucu personel üzerinde bir uygulama. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23.
32. Güner, A. R. (2007). Sağlık hizmetlerinde örgütsel bağlılık, işe bağlılık ve iş tatmini arasındaki ilişkilerin modellenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
33. Gürbüz, S. (2007). Yöneticilerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının iş tatmini ve algıladıkları örgütsel adalet ile ilişkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
34. Hackman, J. R., & Oldham, G. R. (1975). Job satisfaction and job performance: a meta analysis. Psychological Bulletin, 97, 251-273.
35. Hom, P. W., Caranikas-Walker, F., Prussia, G. E., & Griffeth, R. W. (1992). A meta-analytical structural equations analysis of a model of employee turnover. Journal of Applied Psychology, 77(6), 890-909.
36. Iles, P., Mabey, C., & Robertson, I. (1990). HRM practices and employee commitment: possibilities, pitfalls and paradoxes. British Journal of Management, 1, 147-157.
37. İplik, F. N. (2015). Örgütsel vatandaşlık davranışı. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
38. Karcıoğlu, F., & Akbaş, S. (2010). İş yerinde psikolojik şiddet ve iş tatmini ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, (3), 144.
39. Kaya, Ö. Y. (2015). Örgüt kültürü ve örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisi (Balıkesir ili merkez ilçe örneği) (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balıkesir.
40. Kaya, U. (2009). İlköğretim müfettişlerinin iş tatminleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
41. Kaymakçı, K. (2013). Örgütsel vatandaşlık davranışı ve iş tatmini arasındaki ilişki: sağlık sektöründe bir araştırma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
42. Keser, A. (2005). İş doyumu ve yaşam doyumu ilişkisi: otomotiv sektöründe bir uygulama. Çalışma ve Toplum, 4(7), 77-96.
43. Kış, A., Şad, S. N., Özer, N., & Atik, S. (2016). A meta-analysis of the relationship between burnout and job satisfaction of educational stakeholders. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 160-183.
44. Kim, S. Y., & Fernandez, S. (2017). Employee empowerment and turnover intention in the US federal bureaucracy. The American Review of Public Administration, 47(1), 4-22.
45. King, L. A., & Napa, C. K. (1998). What makes a life good? Journal of Personality and Social Psychology, 75(1), 156-165.
46. Konuk, M. (2006). İşletmelerde örgüt kültürünün iş tatmini üzerindeki etkisi ve önemi: Konya şeker fabrikasında bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
47. Kök, S. (2006). İş tatmini ve örgütsel bağlılığın incelenmesine yönelik bir araştırma. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, (1), 293.
48. Köse, E. (2019). Çalışanların iş tatmini algıları ile iş motivasyonu düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılması. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 131-148.
49. Küçükahmet, L. (2000). Program geliştirme ve öğretim. İstanbul: Nobel Yayınları.
50. Lambert, E. G. (2006). I want to leave: a test of a model of turnover intent among correctional staff. Applied Psychology in Criminal Justice, 2(1), 57–83.
51. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing Company.
52. Lund, D. B. (2003). Organizational culture and job satisfaction. The Journal of Business & Industrial Marketing, 18(3), 219-236.
53. Luthans, F. (1994). Organizational behavior. New York: McGraw-Hill Book Inc.
54. Naktiyok, A., & Kaygın, E. (2012). Tükenmişlik ve iş tatmini düzeylerini belirlemeye yönelik akademik personel üzerinde bir uygulama. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(1), 23-32.
55. Önen, S. M., & Kanayran, H. G. (2015). Liderlik ve motivasyon: kuramsal bir değerlendirme. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 43-64.
56. Özdevecioğlu, M. (2003). İş tatmini ve yaşam tatmini arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi, 1, 90-97.
57. Özdevecioğlu, M., & Aktaş, A. (2007). Kariyer bağlılığı, mesleki bağlılık ve örgütsel bağlılığın yaşam tatmini üzerindeki etkisi: iş-aile çatışmasının rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28, 1-20.
58. Özgen, D. (2018). Örgütsel adalet ve motivasyon (Yayınlanmış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
59. Özkan, H. (2018). Örgütsel bağlılığın tükenmişliğe etkisi iş tatmininin aracılık rolü mersin ili kamu hastaneleri hemşirelerine yönelik bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Toros Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
60. Özpehlivan, M. (2015). Kültürel farklılıkların işletmelerde örgüt içi iletişim, iş tatmini, bireysel performans ve örgütsel bağlılık kavramları arasındaki ilişkiye etkileri: Türkiye-Rusya örneği (Yayınlanmamış doktora tezi). Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
61. Raslan, İ. (2021). Öğretmenlerin iş tatmini ve yaşam doyumu arasındaki ilişki (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Şanlıurfa.
62. Reitz, J. H. (1987). Behavior in organizations (3rd ed.). Homewood, Illinois: Richard D. Irwin Inc.
63. Sönmez, M. Ö. (2022). İş güvencesinin iş tatmini, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Gaziantep.
64. Suran, B. G., & Sheridan, E. P. (1985). Management of burnout: training psychologists in professional life span perspectives. Professional Psychology: Research and Practice, 16(6), 741-752.
65. Şimşek, Ş., Akgemci, T., & Çelik, A. (2001). Davranış bilimlerine giriş ve örgütlerde davranış. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
66. Şişman, M. (2002). Öğretim liderliği. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
67. Teh, P., & Sun, H. (2012). Knowledge sharing, job attitudes and organisational citizenship behaviour. Industrial Management & Data Systems, 112(1), 64–82.
68. Terzi, M. E. (2020). Tersine mentorluk uygulamasının işten ayrılma niyetine etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
69. Tokel, C. M. (2017). İş tatmini ve örgütsel vatandaşlık davranışı. Ekonomi, İşletme ve Yönetim Dergisi, 1(2), 145-157.
70. Türk, S. (2007). Örgüt kültürü ve iş tatmini. Ankara: Gazi Kitabevi.
71. Yakut, E. (2020). Stratejik insan kaynakları yönetiminin iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde personel güçlendirme ve örgütsel destek algısının etkisinin belirlenmesi (Yayınlanmamış doktora tezi). Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Osmaniye.
72. Yeşilyurt, H., & Koçak, N. (2014). İş doyumu ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin otel işletmeleri açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16, 303–324.
73. Yorulmaz, Y. İ., Çolak, İ., & Altınkurt, Y. (2017). A meta-analysis of the relationship between teachers’ job satisfaction and burnout. Eurasian Journal of Educational Research, 17(71), 175-192.
74. Yüksel, İ. (2005). İletişimin iş tatmini üzerindeki etkileri: bir işletmede yapılan görgül çalışma. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 6(2).
75. Zamin, S. A., & Hussin, F. (2021). Effect of leadership styles and work climate on job performance: a mediating role of organizational commitment among university lecturers in Pakistan. Ilkogretim Online, 20(2).
76. Zincirkıran, M., & Keser, A. (2018). Örgütsel davranış. Bursa: Dora Yayıncılık.