YATIRIM TEŞVİK UYGULAMALARININ KOBİ'LERİN PERFORMANSINA ETKİSİ: AMASYA İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmanın amacı, devlet tarafından uygulanan yatırım teşviklerinin Amasya ilinde faaliyet gösteren küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin (KOBİ) performansı üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırmanın materyalini yatırım teşviklerinden yararlanmış 62 işletmeden yüz yüze anket yöntemiyle elde edilen veriler oluşturmaktadır. Çalışmada işletmelerin sektörel yapıları, faaliyet süreleri, hukuki statüleri, kuruluş yeri tercih nedenleri, yararlanılan teşvik türleri ve teşviklerin işletme performansı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Amasya’daki işletmelerin önemli bir bölümünün mobilya imalatı, tekstil-konfeksiyon ve dayanıklı tüketim sektörlerinde faaliyet gösterdiğini göstermektedir. İşletmelerin büyük kısmı limited şirket statüsünde olup, 1–15 yıllık faaliyet geçmişine sahiptir. Teşviklerden yararlanan işletmeler arasında en yaygın kullanılan destek kaleminin SGK prim desteği olduğu, bunu KDV istisnası ve vergi indirimi uygulamalarının izlediği belirlenmiştir. Teşviklerden sonra satış cirosu, üretim miktarı, kapasite kullanım oranı ve istihdam göstergelerinde artış yaşandığı görülmektedir. Buna karşılık Ar-Ge ve yeni teknoloji yatırımlarında daha sınırlı bir gelişim gözlenmiştir. Araştırma sonuçları, yatırım teşviklerinin işletmelerin büyüme eğilimlerini desteklediğini ancak, teknolojik dönüşüm ve yenilik kapasitesinin artırılması konusunda ek destek mekanizmalarına ihtiyaç duyulabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yatırım teşvikleri
• Kobi
• Performans
• Bölgesel kalkınma
• Amasya.

THE EFFECT OF INVESTMENT INCENTIVE PRACTICES ON THE PERFORMANCE OF SMES: THE CASE OF AMASYA PROVINCE

Öz

The aim of this study is to examine the effects of state-implemented investment incentives on the performance of small and medium-sized enterprises (SMEs) operating in Amasya province. The research material consists of data obtained through face-to-face surveys from 62 businesses that have benefited from investment incentives. In the study, the sectoral structures of the businesses, their operating periods, legal statuses, reasons for their location preferences, types of incentives utilized, and the effects of these incentives on business performance were evaluated. The research findings show that a significant portion of the businesses in Amasya operate in the furniture manufacturing, textile-clothing, and durable consumer goods sectors. The majority of the businesses are limited liability companies with an operating history of 1–15 years. It was determined that the most commonly used support item among businesses benefiting from incentives was the Social Security premium support, followed by VAT exemption and tax reduction applications. It was observed that sales turnover, production volume, capacity utilization rate, and employment indicators increased after the incentives. In contrast, a more limited development was observed in R&D and new technology investments. Research findings indicate that investment incentives support the growth trends of businesses, but additional support mechanisms may be needed to enhance technological transformation and innovation capacity. 

Anahtar Kelimeler

• Investment incentives
• SMEs
• Performance
• Regional development
• Amasya.

Kaynakça

1. Abacı, H. (2015). Türkiye'de KOBİ'lerin gelişimi ve yeri, KOBİ'lere sağlanan teşvik ve desteklerin ürün kalitesi, ürün yeniliği ve karlılık üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Afyonkarahisar küçük sanayi sitesi örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Arslantürk, D., Emir, M., & Sevim, U. (2012). KOBİ’lerde finansal yönetim uygulamalarının finansman sorunları üzerindeki etkisi: Trabzon ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 122–144.
3. Birben, M., & Çakır, M. (2023). Türkiye’deki katılım bankalarının işletme sermayesi ve yatırım fonlarının KOBİ’lere etkisi. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi (İEFD), 9(1), 104–124.
4. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
5. Crescenzi, R., & Rodríguez-Pose, A. (2012). Infrastructure and regional growth in the European Union. Regional Studies, 46(7), 929–947. https://doi.org/10.1080/00343404.2011.581540
6. Criscuolo, C., Martin, R., Overman, H. G., & Van Reenen, J. (2019). Some causal effects of an industrial policy. American Economic Review, 109(1), 48–85. https://doi.org/10.1257/aer.20160034
7. Giray, K., Taş, İ., & Çelik, A. (2015). Yatırım teşviklerinin firma davranışları üzerindeki etkileri. İktisat, İşletme ve Finans Dergisi, 30(350), 9–32.
8. Karyağdı, N. G., & Ürgüp, S. E. (2023). KOBİ’lerin yatırım teşviklerinden ve denetiminden beklentilerinin araştırılması: Bir alan çalışması. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 451–471.

9. KOSGEB. (2023). Küçük ve orta ölçekli işletmeler raporu 2023. KOSGEB Yayınları.
10. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
11. OECD. (2018). OECD Economic Surveys: Turkey 2018. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eco_surveys-tur-2018-en
12. Poyraz, E., & Bilge, S. (2018). KOBİ’lerde stratejik finansal yönetim uygulamasına yönelik literatür araştırması. İşletme Bilimi Dergisi, 6(2), 239–252.
13. Salur, M. N., Demirci, M. N., & Kesen, B. (2018). KOBİ’lerde halka açılmanın finansal performansa etkisi: BİST gelişen işletmeler piyasasında bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(1), 82–102.
14. Tarhan, S. (2022). KOBİ’lerde kurumsallaşmanın firma performansı üzerindeki etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
15. Tursun, M. (2015). KOBİ'lerin finans kaynaklarından devlet destekleri ve teşviklerinin KOBİ'lerin performansları üzerine etkileri (Adıyaman-Gaziantep yöresinde ankete dayalı bir değerlendirme) (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Osmaniye.