HEFT PEYKER MESNEVİSİ MİNYATÜRLERİNDE EĞLENCE SAHNELERİ VE ÇALGILAR
Öz
Heft Peyker, Nizamî-yi Gencevi’nin, 1197 tarihli Hamse adlı mesnevisinde yer alan müstakil bir eserdir. Heft Peyker, Sasani Krallarından V. Behrâm’ın (ö.438) yaşamı, avcı kişiliği ve yedi iklimden getirttiği prensesleri ile yaşamış olduğu romantik yaşam öyküsünü konu edinmiştir. Bu çalışmada, günümüzde British Library’de muhafaza edilen 6613 Envanter numaralı, 1665 tarihli, minyatürleri Türkmen sanatçı Ṭâlib Lâlâ imzalı el yazma Hamse nüshasındaki konu ile ilgili yedi minyatür ele alınmıştır. Hikâyeye göre Behrâm-ı Gûr, her prensese siyah, sarı, yeşil, kırmızı, mavi, sandal ağacı ve beyaz renkte köşk yaptırarak içerisini de aynı renkte donatmış, astrolojiye uygun şekilde haftanın her günü farklı bir prensesi köşkünde ziyaret etmiştir. İlgili minyatürlerin ele alındığı ilk çalışma olan bu yayında her minyatür, metin ile resim ilişkisi, tasarım ve kompozisyon prensipleri açısından değerlendirilerek ortak ve farklı yönleri ele alınmıştır. Minyatürlerde yer alan çalgıların, isimleri, kullanıldığı döneme ait özellikleri, kullanım amacı, tasarımındaki gerçeklik ve sazendeler tek tek analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akalın, N. (1998), “Nizamî-i Gencevî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri, Bilig, (7), 67-91.
- Armutlu, S. (2015). Erken Dönem Farsça Mesnevilerde Bezm-I, Doğu Esintileri, (3), 57-132.
- Arpacıoğlu, S. H.; Biçer Özcan, Ş. (2019). "Timur Devri Baysungur Dönemi Minyatürlerinden, Nizami’nin Helf Peyker’inin, Tasarım Prensipleri Açısından İncelenmesi". TURAN-SAM (41), 558-565.
- Balta, F. Ş. (2018). Heft Peyker Mesnevisi: Hikâyelerdeki Mitolojik Unsurlar, Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Sibel KOCAER, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.
- Beşiroğlu, Ş. ve Koçhan, G. (2007). Çeng: Bir Çalgının Toplumsal Cinsiyet Üzerinden Kadın Simgesi Olarak Kuzey Hint, Timur ve Osmanlı Saraylarındaki Görsel Malzemeler Üzerinden Değerlendirilmesi. 38. ICANAS- Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Calışmaları Kongresi. 1, 127-140.
- Braun, J. (1998), The Earliest Depiction of a Harp (Megiddo late 4. mill B. C.): Effects on Classical and Contemporary Cultures, Ellen Hickmann ve Ricardo Eichmann (ed.). Studien zur Orient-archäologie 6. Rahden/Westf.: Leidorf. 5-10. British Library Açık Erişim Sayfası (2023).
- Çakmak, S. (2018). İran Müzik Kültüründe Kadın Müzisyenlerin Sosyolojik Durumuna Genel Bir Bakış, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 11(21), 115-131.
- Devellioğlu, F. (1990). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Adın Kitabevi Yayınları.
- Devellioğlu, F. (2010), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitapevi Yayınları, Baskı 26, 338, Ankara.
- During, J. (1991). The Art of Persian Music. Australia Washington D.C: Mage Publishers.