ZENCÎR USÛLÜNDEKİ ESERLERİN GÜFTELERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME: DÂRÜ’L ELHÂN KÜLLİYATI ÖRNEĞİ
Öz
Türk mûsikîsinde yüz yirmi zamanlı bir usûl olan zencîr veya zincir olarak adlandırılan sözcük aynı zamanda divân şiiri güftelerinde kullanılmıştır. İskender Pala’ya (2009: 493) göre Divân şiirinde âşığın çektiği gam ile zincire benzetilen sevgilinin saçıdır. Çekilen sıkıntı, uzun olması ve sonunun gelmemesi ile ilgili olarak; sevgilinin zülfü ve saçı ise, şekli ve örgüsü nedeniyle zincire benzetilir şeklinde açıklanmıştır. (Karaman, Köroğlu, Köroğlu, Yılmaz, 2023: 286) Bu çalışmada, Dârü’l Elhân Külliyâtı’nda yer alan sözlü eserler taranmış, bu eserlerden hem zencîr usulünde bestelenen hem de güftesinde zencîr sözcüğünün geçtiği eserler örneklem kapsamına alınarak incelenmiştir. Bu incelemede, eserlerin aruz vezni durumları, taktî, arızalar, kâfiye ve redif özellikleri ile ayrı bir tabloda eserlerin güfteleri, güfte açıklamaları ve kelimelerin anlamları ayrıntılı bir şekilde gösterilmiştir. Buradan hareketle özellikle aynı zamanda bir usûl ismi olan “zencîr” sözcüğü özelinde birden fazla anlama gelen sözcük veya sözcükleri analiz etmek amaçlanmıştır. Çalışmada; üç adet eser örneklem kapsamına alınarak, aynı eserlerin farklı kişiler tarafından notaya alınan nüshaları incelenmiş ve güfte seçkileri karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak çalışma kapsamındaki üç eserde; zencîr sözcüğünün usûlün adı olarak kullandığı, ancak sözcük anlamıyla kullanılmış olsa da usûlün adına atıfta bulunulduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Türk Müziği, Güfte Analizi, Dârü’l Elhân Külliyâtı, Usûl, Zencîr.
Kaynakça
- Aksüt, S. (1993). Türk Musikisi Güfteler Hazinesi, İstanbul, İnkılâp Yayınları. Ayverdi, Z.İ., Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı, erişim tarihi: 28.03.2020, erişim adresi: http://www.lugatim.com/.
- Çıpan, M., (1999). Güfte İncelemesi, Notalar, Güfteler, Şekil Özellikleri, Açıklamalar, Edebiyat ve Mûsikî Bilgileri I, Konya: SÜ Yaşatma ve Geliştirme Vakfı.
- Çıpan, M., (2010). Derviş Avni Güfte ve Şiir Mecmuası. Konya: T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
- Develioğlu, F., (2012). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
- Dikmen, M.D., (2010). Dârü’l Elhân Külliyâtı DVD: Açıklamalar. İstanbul: Türk Musikisi Vakfı. 2. Ezgi, S., Yekta, R., ve Diğerleri, (1995). Dârü’l-Elhân Külliyâtı, Türk Mûsikîsinin Klâsikleri. İstanbul Konservatuvarı Neşriyâtı. İstanbul: Sema Vakfı.
- Karaman, S., Köroğlu N.O., Köroğlu, G.N., Yılmaz, N., (2023). Zekâî Dede Külliyâtında Usûl İsimlerini Barındıran Bestelenmiş Eserler Üzerine Bir İnceleme, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 279-294, DOI: 10.18026/cbayarsos.1219998
- Karasar, N., (2011). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık. 77.
- Özkan, İ.H., (2007). Türk Mûsıkîsi Nazariyatı ve Usûlleri Kudüm Velveleleri, İstanbul, Ötüken Neşriyat. Özpekel,
- O.N., (2019). Dârü’l Elhân Külliyâtı 263 Klasik Eser Güfte Kelime ve Metin Açıklaması Vezin İncelemesi. İstanbul: Ötüken Neşriyat. Pala, İ., (2009). Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları.