GELENEKSEL ANADOLU MİMARİSİNE AİT KAPI YÜZEYLERİNDE KULLANILAN SİMGE VE SEMBOLLER
Öz
Medeniyetlerin kesişim noktası olan Anadolu, tarih boyunca pek çok farklı kültüre ev sahipliği yapmış ve bu kültürlerin bıraktığı izlerle benzersiz bir kültürel mirasa sahip olmuştur. Bu topraklarda yaşamış her uygarlık, kendi dönemine ait toplumsal ve inanç sistemlerini yansıtan kültürel ögeler üretmiş; bu ögeleri gündelik yaşamdan mimariye kadar birçok alana yansıtmıştır. Söz konusu kültürel yansımalar, yalnızca eşyalar, kıyafetler, kap-kaçak gibi kullanım nesneleriyle sınırlı kalmamış, mimari yapılarda da kendini göstermiştir. Özellikle geleneksel Anadolu mimarisinde önemli bir yapı unsuru olan kapılar, işlevsel olmanın ötesinde, sembolik bir anlam taşıyıcısı olarak değerlendirilmiştir. Kapılar üzerine işlenen simge ve semboller, birer ifade aracı olarak kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi kullanılarak hazırlanan bu araştırmada, kapı yüzeylerinde kullanılan simge ve semboller ele alınmış, kullanılan bu simge ve sembollerin tarihsel ve kültürel kaynakları araştırılmış ve bunların tanımlanmalarına ve estetik yansımalarına yer verilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda kullanılan bu simge ve sembollerin kültürel devamlılık bağlamında önem taşıdığı ve gelecek kuşaklara aktarılmasının bir zorunluluk olduğu yargısına varılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Anadolu, Mimari, Simge, Sembol
Destekleyen Kurum
İnönü Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından 2025/3614 nolu proje ile desteklenmiştir
Proje Numarası
3614
Etik Beyan
bilimsel ahlak ve
Geleneklere aykırı davranmadan yararlandığım
bütün kaynakların hem metin içinde hem de kaynakçada yöntemine uygun gösterildiği
belirtir, bunu onurumla doğrularım.
Teşekkür
Yüksek lisans araştırma sürecinde bilgisini, önerisini ve desteğini esirgemeyen
danışmanım Sayın Prof. Dr. Yüksel GÖĞEBAKAN’a teşekkürü bir borç bilir,
saygılarımı sunarım, ayrıca İnönü Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri
Birimi'ne desteklerinden dolayı teşekkür ederim.
Kaynakça
- Dekorasyonu, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Anabilim Dalı Klasik Arkeoloji Bilim Dalı, Ankara (Türkiye).
- Ağaç, S., M., Sakarya, “Hayat ağacı sembolizmi” Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1/2015, (1), 1-14.
- Akdağlı, S., (2017) Plastik Sanatlarda Kapı İmgesi (Yayımlanmamış sanatta yeterlilik tezi), Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Resim Anasanat Dalı, Erzurum (Türkiye).
- Algaç, F., (1997) İmgelem, İmge ve Simgenin Figüratif ve Non-Figüratif Resimde Kullanımları Açısından İncelenmesi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Resim-İş Eğitimi Anasanat Dalı, İzmir (Türkiye).
- Algaç, F., (1997) İmgelem, İmge ve Simgenin Figüratif ve Non-Figüratif Resimde Kullanımları Açısından İncelenmesi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Resim-İş Eğitimi Anasanat Dalı, İzmir (Türkiye).
- Belkıs, Y., “Hayat Ağacı”, Anadolu Tıbbı Dergisi, 1/2021, (1), ss. 1-8.
- Çelikbaş, E. Ö., “Türk Sanatında Mistik Bağlamda Geometrik Sembolizme Genel Bakış”. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1/2018, (1), ss. 55-66.
- Çerçive, E,. (2017) Anadolu Selçuklu Devleti Mimarisinde Kullanılan Bitkisel ve Geometrik Motiflerin (Hayat Ağacı ve Yıldız Motifi) Halıya Yansıması, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, Isparta (Türkiye).
- Çoban, İ., (2014) Anadolu Geleneksel Türk Mimarisinin 1940 Sonrası Çağdaş Türk Resmine Yansımaları, (Yayımlanmamış sanatta yeterlilik tezi), Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Resim Anasanat Dalı, Ankara (Türkiye). Özkul, K., “Sivas Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası Bezemeleri”, International Journal of Volga-Ural and Turkestan Studies, 2/2020, (3), 56-81.
- Dıanat, S., (2015) Mimarlıkta Sembolizm ve Simgesel Anlam, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Mimari Tasarım Programı, İstanbul (Türkiye).