TÜRK MÜZİĞİ NAZARİYATINDA RAST MAKAMI TEORİK YAKLAŞIMLARIN ESER ANALİZLERİYLE KIYASLANMASI

Bu çalışma, Türk Müziği nazariyatında Rast makamına ilişkin tariflerin, dönemlere ait seçilmiş eser örnekleri üzerinden karşılaştırmalı olarak incelenmesini amaçlamaktadır. Rast makamının tarihsel süreçteki değişimini ortaya koymak amacıyla nitel veri tabanlı, doküman analizi ve literatür taraması yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca eserler, Gülçin Yahya Kaçar eser tahlili yöntemi doğrultusunda ezgi hareketleri ve perde uzunlukları bakımından analiz edilmiştir. Bu kapsamda, ulaşılabilen en erken nazari kaynaklardan başlayarak Rast makamına ilişkin müellif tarifleri sistematik biçimde derlenmiş, tarihsel bağlamları içinde yorumlanmış ve birbirleriyle olan ilişkileri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, her yüzyılı temsil edecek biçimde belirlenen örnek eserler üzerinden makam anlayışı analiz edilmiş; eserlerdeki seyir özellikleri, başlangıç perdesi, karar hissiyatı, perde kullanımı ve ses alanı gibi unsurlar ayrıntılı olarak tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, nazari tariflerde tanımlanan makam anlayışı ile repertuvardaki uygulamalar arasındaki örtüşme ve ayrışma noktalarını ortaya koyacak biçimde karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

This study aims to comparatively examine the descriptions of the Rast makam in Turkish music theory through selected musical works from different periods. In order to reveal the historical development of the Rast makam, qualitative data-based document analysis and literature review methods were employed. In addition, the selected works were analyzed in terms of melodic movements and pitch durations using the Gülçin Yahya Kaçar music analysis method. Within this framework, descriptions of the Rast makam were systematically compiled from the earliest accessible theoretical sources to contemporary music theory literature, interpreted within their historical contexts, and evaluated with regard to their interrelationships. In the second phase of the study, the makam conception reflected in the selected works—each representing a different century—was analyzed, and elements such as melodic progression, starting pitch, cadence perception, pitch usage, and ambitus were identified in detail. The findings were comparatively examined to reveal points of convergence and divergence between the makam descriptions presented in theoretical sources and their practical manifestations in the repertoire.