TÜRK MÜZİĞİNDE TRANSPOZE (ŞED/GÖÇÜRME)
Öz
Bu çalışmada Türk müziğinde sıkça yapılan transpoze/şed(göçürme) konusu ele alınmış olup, Betimsel bir modelle ve tarama yöntemiyle yürütülerek araştırılmıştır.
Türk müziğinde etkili bir icra için transpoze/şed (göçürme) gereklidir. Batı müziğinde transpoze( transpozisyon) diye adlandırılırken Türk müziğinde ise şed/ göçürme, ya da bir ses, dört ses, beş ses vb. gibi isimlerle kullanılmıştır. Batı müziğinde zor tonları sadeleştirerek daha verimli performans için başka tonlara aktarılarak traspoze yapılırken, Türk müziğinde durum temelde aynı olmakla birlikte biraz farklılıklar göstermektedir. Türk müziğinde başka perdelere göçürülen (transpoze edilen) herhangi bir eser sanki değişik birer makammış gibi bir grup oluşturmuşlardır. Türk müziğinde bir makam hangi perde üzerine göçürülmüşse yani durak perdesi olmuşsa, o perdenin ismiyle makam adlandırılır. Örneğin; Yegah’ta rast makamı, hüseyni aşiranda hüseyni makamı dizisi gibi. Ayrıca Türk Müziği sazları içerisinde ney sazı, değişik türlerinden ve ses alanlarından dolayı Türk müziğinde transpozeye en elverişli sazlarımızdan birisidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aktüze, İ. (2004). Müziği Anlamak, Ansiklopedik Müzik Sözlüğü, II. Baskı, İstanbul: Pan Yayıncılık. Harmancı, A. B. İ. (2013). Şed makam mı şed icra mı? Rast Müzikoloji Dergisi, Cilt 1, Sayı 1. Karadeniz, M. E. (1965). Türk Musikisinin Nazariye ve Esasları, Ankara: Kültür Yayınları. Karaduman, H. (2007). Kanun Metodu, İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağ. Ltd. Şti. Özkan, İ. H. (1994). Türk Musikisi Nazariyatı ve Usûlleri, İstanbul: Ötüken Neşriyat. Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi, II. Cilt, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Say, A. (1985). Müzik Ansiklopedisi, IV.Cilt, Ankara: Başkent Yayınevi. Yahya Kaçar, G. (2009). “Türk Musikisi Rehberi”, Ankara: Maya Akademi. Zeren, A. (1967). Göçürme, Musiki Mecmuası, sayı: 228, yıl:19.