An examination on Artvin folk tales in terms of cultural elements and values education

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 131 - 159, 31.12.2025

Bahriye Burcu Yüzbaşıoğlu , İsmail Çoban

https://doi.org/10.62195/ijdes.1790814

Öz

The purpose of this study is to examine the cultural elements and values found in Artvin folk tales. A survey model, a qualitative research method, was employed. Document analysis was used to collect data. The tales examined in the study were accessed through the books "Tales and Folk Stories from Şavşat, Ardanuç, and Yusufeli" by Ülkü Önal (2017) and "Artvin Tales and Folk Stories" by Serkan Şengül (2019). Twenty-six Ardanuç, 10 Şavşat, and 4 Yusufeli tales were examined in these books. Descriptive analysis was employed to examine the cultural elements and values in Artvin folk tales. As a result of the research, the cultural elements identified in Artvin folk tales were presented under the themes of product-oriented, thought-oriented, and behavior-oriented, and the total frequency of occurrence of cultural elements was determined to be 2411. Fifty-seven different values were found in the tales, and the frequency of occurrence of values was determined to be 871. It was concluded that Artvin folk tales are quite rich in terms of both cultural elements and the frequency and diversity of occurrence of values. It was determined that these tales play an important role in the transmission of cultural elements and values.

Anahtar Kelimeler

Artvin , fairy tale , cultural element , value , value education

Kültürel ögeler ve değerler eğitimi açısından Artvin halk masalları üzerine bir inceleme

Öz

Bu çalışmanın amacı Artvin halk masallarında yer alan kültürel ögelerin ve değerlerin incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden tarama modeline başvurulmuştur. Verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada incelenen masallara Ülkü Önal’ın (2017) “Şavşat, Ardanuç ve Yusufeli’den Masallar ve Halk Hikâyeleri’’ ile Serkan Şengül’ün (2019) “Artvin Masalları ve Halk Hikâyeleri” kitapları aracılığı ile ulaşılmıştır. Bu kitaplarda yer alan 26 Ardanuç, 10 Şavşat, 4 Yusufeli masalı incelenmiştir. Artvin Halk masallarında yer alan kültürel ögelerin ve değerlerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Artvin halk masallarında tespit edilen kültürel ögeler ürüne yönelik, düşünceye yönelik ve davranışa yönelik temaları altında sunulmuş ve toplamda kültürel ögelerin geçiş sıklığı 2411 olarak tespit edilmiştir. Masallarda 57 farklı değere ulaşılmış ve değerlerin geçiş sıklığı 871 olarak belirlenmiştir. Artvin halk masallarının hem kültürel ögeler hem de değerlerin geçiş sıklığı ve çeşitliliği açısından oldukça zengin masallar olduğu sonucuna varılmıştır. Bu masalların kültürel ögelerin ve değerlerin aktarımında önemli role sahip olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Artvin , masal , kültürel öge , değer , değer eğitimi

Kaynakça

• Akbaş, O. (2004). Türk millî eğitim sisteminin duyuşsal amaçlarının ilköğretim II. kademedeki gerçekleşme derecesinin değerlendirilmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Aslan, E. (2001). Masal araştırmaları ve korkak Ali masalı üzerinde bir değerlendirme. Milli Folklor, 13(52), 33-45.
• Aydeniz, S. (2021). Masal ve efsanelerde değerler eğitimi: Muş ili örneği. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (23), 636-659.
• Ayhan, M. S. ve Arslan, M. (2014). Edebî metin olarak masalların yabancılara Türkçe öğretiminde dilsel ve kişisel becerilerin gelişimine etkisi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 543-559.
• Aytekin, H. (2016). Çocuk ve gençlik edebiyatı. Anı Yayınları.
• Bayraktar Özen, C. (2022). Anadolu masalları ve bu masalların Türkçe öğretimindeki yeri üzerine bir inceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çakır, R. (2022). Kıbrıs ve Elazığ masallarında yer alan toplumsal ve bilimsel değerlerin ward bağlantı yöntemiyle değerler eğitimi açısından incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2022(19), 411-432.
• Denzin, N. K. ve Lincoln, Y. S. (Ed.). (1994). Handbook of qualitative research. Sage.
• Doğan, P. (2023). Abdullah Doğan’ın Adıyaman yöresi masalları adlı çalışmasının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Düzyol, A. P., Karaoğlu, İ., Coşkun, M., Keskin, A., & Uluçay, H. (2024). Anadolu masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Original Educational Research, 2(1), 390-405.
• Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (6. bs.). Anı Yayıncılık.
• Ekşi, H. ve Katılmış, A. (2014). Karakter eğitimi el kitabı. Nobel Yayıncılık.
• Er, O. (2015). El-kavânînü’l-külliyye li-zabti’l-lügati’t-Türkiyye’de yer alan kültürel ögelerin değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(1), 294-304. https://doi.org/10.7884/teke.374
• Ertürk, P. (2023). Ziya Gökalp masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü.
• Genç, A. (2023). Masal ve çeviri: kültürlerarası köprü. Gazi Kitabevi.
• Güvenç, A. Ö. (2009). Kırk sayısının halk edebiyatı ürünlerinde kullanımı üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 16(41), 85-97.
• Ilıcak, N. G., & Başoğlu, N. (2018). Ahmet Ümit'in masal kitaplarında yer alan değerlerin incelenmesi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 88-100.
• Kahyaoğlu, M., Kırıktaş, H. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinin çevresel davranış ve düşünceleri ile bireysel değerleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, (32), 88-105.
• Karatay, H. (2011). Karakter eğitiminde edebi eserlerin kullanımı. Turkish Studies International Periodical For The Languages and History of Turkish or Turkic, 6(1), 1398-1412.
• Kardaş, S. (2020). Bitlis halk masallarının çocuğa uygunluğu ve değerler eğitimine katkısı üzerine bir inceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kaya, N. ve Varışoğlu, M. C. (2023). Türkçe dersi öğretim programındaki kök değerler çerçevesinde Sivas masalları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (37), 1524-1538.
• Kaya, S. (2021). Gümüşhane ve Bayburt masalları adlı eserdeki masalların Türkçe dersi 1-8. sınıflar öğretim programı değerler eğitimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kurtdede Fidan, N. (2009). Öğretmen adaylarının değer öğretimine ilişkin görüşleri. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 2(20), 1-18.
• Kuşdil, M. E., & Kağıtçıbaşı, Ç. (2000). Türk öğretmenlerin değer yönelimleri ve Schwartz değer kurami. Türk Psikoloji Dergisi, 15(45), 59-76.
• Maslow, A. H. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review, 50, 370-396.
• Mert, O., Alyılmaz, S., Bay, E. ve Akbaba, S. (2009). Orhun yazıtlarındaki toplumsal değerlerin öğretmen adayları tarafından algılanma düzeyleri üzerine inceleme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(9), 279-287.
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEBa]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEBb]. (2024). Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (5, 6, 7. ve 8. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programtur5678Onayli.pdf
• Ogelman, H. G., & Sarıkaya, H. (2015). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin değerler eğitimi konusundaki görüşleri: Denizli ili örneği. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (29), 81-100.
• Önal, Ü. (2017). Şavşat, Ardanuç, Yusufeli’den masallar ve halk hikâyeleri. Ayrıntı Basımevi.
• Özdemir, H. ve Ataş, M. S. (2021). Van masallarının değer eğitimi ve dil unsurları açısından incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Van Özel Sayısı), 481-502.
• Özdin, A. (2020). Türk masallarının yabancılara Türkçe öğretiminde okuma metni olarak uyarlanması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Öztürk, M. (2021). Artvin iliyle ilgili ağız alanında yapılmış olan dil çalışmalarının bibliyografyası. N. Yavuz (Ed.), Artvin Araştırmaları-3. Artvin Çoruh Üniversitesi Yayınları.
• Rokeach, M. (1973). The nature of human values. Free Press.
• Sakaoğlu, S. (2012). Masal araştırmaları. Akçağ Yayınları.
• Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1-65. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60281-6
• Schwartz, S. H. (2006). A theory of cultural value orientations: Explication and applications. Comparative Sociology, 5(2-3), 137-182. https://doi.org/10.1163/156913306778667357
• Sırrı, V. ve Mehmedoğlu, A. U. (2015). Karakter eğitimi: dün, bugün ve yarın. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 4(1), 121-145.
• Susar Kırmızı, F. (2014). 4. Sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinde yer alan değerler. Journal of Values Education, 12(27).
• Şahin, N. (2017). Cengiz Aytmatov’un eserlerinin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi ve ortaokul Türkçe ders kitapları için metin önerileri. Yayımlanmamış doktora tezi. Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Şengül, S. (2019). Artvin masalları ve halk hikâyeleri. Aydilisanat Yayınları.
• Tomalin, B. ve Stempleski, S. (1993). Cultural awareness. Oxford University Press.
• Tural, S. (1988). Kültürel kimlik üzerine düşünceler. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Türkyılmaz, D. (2013). Somut olmayan kültürel miras çalışmaları bağlamında TÜRKSOY bölgesel seminerlerine ilişkin bir değerlendirme. Milli Folklor Dergisi, (100), 40-49.
• Vardar, Ö. (2023). Yabancılara Türkçe Öğretiminde Türk Masallarının Kültür Aktarımında Kullanılması Üzerine:“Az Gittik Uz Gittik” Masal Kitabı Örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Yalar, T. ve Yelken, T. Y. (2011). Değerler eğitiminin iyileştirilmesi ile ilgili öğretmen görüşlerinin belirlenmesi ve bir program modülü örneğinin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(38), 79-98.
• Yar Sevmiş, B. (2024). Hayat bilgisi dersinde gerçekleştirilen değer eğitiminin görsel kültür çalışmaları yoluyla yürütülmesi: bir eylem araştırması. Yayımlanmamış doktora tezi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Yaşar, V. (2024). Judith Malika Liberman masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siirt.
• Yazıcı, K. (2006). Değerler Eğitimi’ne Genel Bir Bakış. Türklük Bilimi Araştırmaları, 19(19), 499.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yüksel, C. (2023). Erzurum masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.