Fen Bilimleri Öğretmenlerinin İletişim Becerileri Algılarının Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerinin sınıf içi etkili iletişim becerilerine ilişkin algılarını belirlemek ve bu algıların cinsiyet, medeni durum, mesleki kıdem, iletişimle ilgili eğitim alma durumu ve sınıf mevcudu değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırma nicel araştırma yaklaşımlarından tarama modeliyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında görev yapan 226 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, Sınıf İçi Etkili İletişim Becerileri Algı Ölçeği (SİEİBAÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırma bulguları, fen bilimleri öğretmenlerinin sınıf içi etkili iletişim becerilerine ilişkin algılarının ölçek genelinde ve tüm alt boyutlarda yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Cinsiyet ve mesleki kıdem değişkenlerine göre öğretmenlerin iletişim becerileri algılarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Medeni durum ve iletişimle ilgili eğitim alma durumu değişkenleri açısından ise yalnızca beden dilini etkili kullanma alt boyutunda anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Sınıf mevcudu değişkenine ilişkin analizler, etkili konuşma alt boyutunda ve ölçek genelinde anlamlı farklılıklar olduğunu, buna karşın etkin dinleme, empati kurma ve beden dilini etkili kullanma alt boyutlarında anlamlı bir fark bulunmadığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, fen bilimleri öğretmenlerinin sınıf içi iletişim becerilerine ilişkin algılarının genel olarak yüksek olduğu; bu algıların büyük ölçüde bireysel ve mesleki özelliklerden bağımsız seyrettiği, ancak sınıf mevcudu gibi bağlamsal faktörlerin özellikle sözel iletişim süreçleri üzerinde belirleyici olabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, öğretmenlere yönelik iletişim becerileri eğitimlerinin sınıf ortamının yapısal özellikleri dikkate alınarak planlanması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fen bilimleri öğretmeni
• Sınıf içi iletişim
• etkili iletişim becerileri
• Sınıf mevcudu
• Öğretmen algısı

Destekleyen Kurum

Bu araştırma için herhangi bir dış finansman alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma insan veya hayvan katılımcıları içermemektedir. Tüm prosedürler bilimsel ve etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, atıfta bulunulan tüm çalışmalar uygun şekilde kaynak gösterilmiştir. Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Çalışma Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Komisyonu’nun (02/02/2021 tarih E-95728670-900-3895 ) izni alınarak yapılmıştır.

Teşekkür

Yazar herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür etmek istememektedir.

Examining the Perceptions of Science Teachers Regarding Effective Classroom Communication Skills

Öz

The purpose of this study was to examine science teachers’ perceptions of effective classroom communication skills and to determine whether these perceptions differ according to gender, marital status, professional seniority, participation in communication-related training, and class size. The study employed a quantitative research design using the survey model. The sample consisted of 226 science teachers working during the 2023–2024 academic year. Data were collected using the Perception Scale of Effective Classroom Communication Skills (PSECCS). Descriptive statistics, independent samples t-tests, and one-way analysis of variance (ANOVA) were used for data analysis. The findings indicated that science teachers reported high levels of perceived classroom communication competence both overall and across all subdimensions, including effective speaking, active listening, empathic engagement, and effective use of body language. No statistically significant differences were found in communication skill perceptions based on gender or professional seniority. With respect to marital status and participation in communication-related training, significant differences emerged only in the effective use of body language subdimension, favoring married teachers and those who had received communication training. Analyses related to class size revealed significant differences in the effective speaking subdimension and in overall communication skill perceptions, whereas no significant differences were observed for active listening, empathic engagement, or effective use of body language. In conclusion, science teachers generally perceive themselves as highly competent in classroom communication. These perceptions appear largely independent of individual and professional characteristics, while contextual factors such as class size play a more decisive role, particularly in verbal communication processes. The findings suggest that initiatives aimed at enhancing teachers’ communication skills should not only focus on individual professional development but also take classroom structural conditions into account.

Anahtar Kelimeler

• Science teachers
• Classroom communication
• Effective communication skills
• Class size
• Teacher perceptions

Kaynakça

1. Ampofo, J., Bentum-Micah, G., Xusheng, Q., Sun, B., & Mensah Asumang, R. (2025). Exploring the role of teacher empathy in student mental health outcomes: A comparative SEM approach to understanding the complexities of emotional support in educational settings. Frontiers In Psychology, 16, Article e1503258. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1503258
2. Alper, D. (2007). Psikolojik danışmanlar ve sınıf öğretmenlerinin duygusal zekâ düzeyleri – iletişim ve empati becerilerinin karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Bulut, N. B. (2004). İlköğretim sınıf öğretmenlerinin iletişim becerilerine ilişkin algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 443-452. https://izlik.org/JA97AU23KR
4. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (18. baskı). Pegem Akademi.
5. Cüceloğlu, D. (2000). İnsan ve davranışı. Remzi Kitabevi.
6. Çetinkaya, Z. (2011). Türkçe öğretmen adaylarinin iletişim becerilerine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Kastamonu Education Journal, 19(2), 567-576. https://izlik.org/JA23CP55CJ
7. Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791
8. Day, C., Sammons, P., & Stobart, G. (2007). Teachers matter: Connecting work, lives and effectiveness. McGraw-Hill Education (UK).

9. Dilber, F., & Akhan, O. (2019). Öğretmen adaylarının iletişim becerileri düzeylerinin incelenmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(17), 473-493. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/759715
10. Durukan, E., & Maden, S. (2010). Türkçe öğretmenlerinin iletişim becerileri üzerine bir araştırma. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(1), 59-74. https://izlik.org/JA35TK55GL
11. Gülbahar, B., & Aksungur, G. (2018). Türkçe öğretmenlerinin sınıf içi etkili iletişim becerilerine ilişkinin algılarının incelenmesi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 6(1), 52-75. https://izlik.org/JA85EU87CM
12. Güven, A., & Yalçınkaya-Akyüz, M. (2001). Öğretmen adaylarının iletişim ve problem çözme becerilerine ilişkin görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 1, 13–22. https://izlik.org/JA89PD85JD
13. Gürşimşek, I., Vural, D. E., & Demirsöz, E. S. (2008). Öğretmen adaylarının duygusal zekâları ile iletişim becerileri arasındaki ilişki. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(16), 1–11.
14. Hattie, J., & Clarke, S. (2018). Visible learning: feedback. Routledge.
15. Hen, M., & Goroshit, M. (2016). Social–emotional competencies among teachers: An examination of interrelationships. Cogent Education, 3(1), Article 1151996. https://doi.org/10.1080/2331186X.2016.1151996
16. Huberman, M. (1989). The professional life cycle of teachers. Teachers College Record, 91(1), 31–57. https://doi.org/10.1177/016146818909100107
17. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
18. Kaya, A. (2013). İletişime giriş: Temel kavramlar ve süreçler. In A. Kaya (Ed.), Kişilerarası ilişkiler ve etkili iletişim (pp. 1–29). Pegem Akademi.
19. Kerlinger, F. N., & Lee, H. B. (1999). Foundations of behavioral research (4th ed.). Harcourt College Publishers.
20. Korkut, F. (1996). İletişim becerileri değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik çalışmaları. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 2(7), 18-23. https://izlik.org/JA49JH74BT
21. Kunter, M., Klusmann, U., Baumert, J., Richter, D., Voss, T., & Hachfeld, A. (2013). Professional competence of teachers: Effects on instructional quality and student development. Journal of Educational Psychology, 105(3), 805-820. https://doi.org/10.1037/a0032583
22. Küçük, H. P. (2012). Müzik öğretmenliği anabilim dalı öğrencilerinin iletişim ve problem çözme becerileri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(1), 33-54. https://izlik.org/JA66YY42SC
23. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. MEB Yayınları.
24. OECD. (2020). TALIS 2018 results (Volume II): Teachers and school leaders as valued professionals. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/19cf08df-en
25. Öztaş, R. (2001). Sınıf öğretmenlerinin iletişim yeterlikleri [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Pehlivan, K. B. (2005). Öğretmen adaylarının iletişim becerisi algıları üzerine bir çalışma. İlköğretim Online, 4(2), 17-23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/91073
27. Pianta, R. C., Hamre, B. K., & Allen, J. P. (2012). Teacher-student relationships and engagement: Conceptualizing, measuring, and improving the capacity of classroom interactions. In S. L. Christenson, A. L. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 365–386). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_17
28. Şen, H. Ş., & Erişen, Y. (2002). Öğretmen yetiştiren kurumlarda öğretim elemanlarının etkili öğretmenlik özellikleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 99-116. https://izlik.org/JA96TA29RU
29. Şişman, M. (2001). Öğretmenliğe giriş. Pegem Akademi Yayıncılık.
30. Taşdemir, İ., & Taşdemir, H. (2020). Öğretmenlerin sınıf içi iletişim algısı. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(6), 110-131. https://izlik.org/JA82MS72CP
31. Türk Dil Kurumu (TDK). (2018). Güncel terimler sözlüğü. http://www.tdk.gov.tr
32. Zlatić, L., Bjekić, D., Marinković, S., & Bojović, M. (2014). Development of teacher communication competence. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 116, 606-610. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.265