Sofralık zeytin yetiştiriciliğinin azalan müşareke ile finansmanı: Bursa ilinde bir projenin finansal analizi

Öz

Zeytine olan yüksek yerel ve uluslararası talebe rağmen son yıllarda Türkiye’de zeytin ekili alanlarda bir azalma görülmektedir. Bunun önemli bir nedeni mevcut faizli borç finansmanı modeli ile ilişkili finansal sürdürülebilirlik sorunlarıdır. Gelirlerin düzensizliği ile kredi ödemelerinin düzenliliği arasındaki uyumsuzluk, çiftçileri ticari ve mevsimsel risklere maruz bırakmakta ve kredi veren kurumlarca sorumluluğun paylaşılmaması risk yükünü tamamen çiftçilerin üzerine bırakmaktadır. Bu çalışma, Bursa ilinde bir zeytin bahçesi projesi için güncel piyasa verileri, arazi değerleri ve sofralık zeytin yetiştiricilerinin görüşlerini kullanarak on yıllık bir dönem için karşılaştırmalı bir finansal analiz gerçekleştirmiş ve Azalan Müşareke finansman modelinin, faizli borç finansmanı modeline göre çiftçiler için önemli ölçüde daha kârlı olduğunu ortaya koyulmuştur. Her iki modelde de bahçenin başlangıç maliyeti benzer olmakla birlikte, faizli borç finansmanı modeli, faiz nedeniyle daha yüksek bir toplam geri ödeme tutarına yol açmakta; buna karşın Azalan Müşareke finansman modeli faiz olmaksızın ilk maliyeti koruyarak daha yüksek kârlılık sağlamaktadır. Ayrıca, bu model, ödeme takvimlerini hasat dönemlerine uyarlayarak nakit akışının yönetiminde üreticiler için mali baskıyı azaltıcı avantajlar sunmaktadır. Bu finansman yapısı aynı zamanda ortaklar arasında risk paylaşımını kolaylaştırmakta, verim dalgalanmaları ve piyasa oynaklığı ile ilgili zorlukları etkin bir şekilde ele almaktadır. Çalışma, zeytin yetiştiriciliğinin finansal sürdürülebilirliğini artırmak için alternatif finansman modellerinin benimsenmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tarımsal sürdürülebilirlik
• Sürdürülebilir finansman
• Azalan müşareke
• Faizli finansman
• Zeytin yetiştiriciliği

Financing table olive cultivation with diminishing musharakah: Financial analysis of a project in Bursa province

Öz

Despite the high demand for olives, there has been a decline in cultivated olive acreage in Türkiye in recent years. An important reason for this is the financial sustainability issues associated with the current interest-bearing debt financing model. The irregularity of income versus the regularity of loan repayments exposes farmers to commercial and seasonal risks, shifting the entire risk burden onto them without shared accountability from lending institutions. This study conducted a comparative financial analysis over a ten-year horizon for an olive orchard project in Bursa province, utilizing current market data, property values, and insights from table olive growers and it is revealed that the Diminishing Musharakah financing model is significantly more profitable for farmers compared to the interest-bearing debt financing model. Although the initial cost of establishing the orchard is similar under both models, interest-bearing debt financing model leads to a higher total repayment amount due to interest, whereas Diminishing Musharakah financing model maintains the initial cost without any interest, allowing for greater profitability. Additionally, this model provides distinct advantages in managing cash flow, as it aligns repayment schedules with harvest periods, thereby reducing the financial strain on producers. This financing structure also facilitates risk sharing among partners, effectively addressing challenges related to yield fluctuations and market volatility. The study shows that enhancing the financial sustainability of olive cultivation requires the adoption of alternative financing models.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural sustainability
• Diminishing musharakah
• Olive cultivation
• Interest-bearing debt financing
• Sustainable financing

Kaynakça

1. Web Page: Türkiye'nin sofralık zeytin ihracatı 184,5 milyon doları buldu, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyenin-sofralik-zeytin-ihracati-184-5-milyon-dolari-buldu/3020569. Last access date: 03.09.2024.
2. Web Page: Asırlık zeytin ağaçlarını mobilyaya dönüştürüyorlar, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/asirlik-zeytin-agaclarini-mobilyaya-donusturuyorlar/1414685#:~:text=Balıkesir%27in%20Ayvalık%20ilçesinde%2C%205,iş%20yerlerinde%20kullanılabilen%20mobilyalara%20dönüştürüyor. Last access date: 03.09.2024.
3. Web Page: İznik'te asırlık zeytin ağaçları kesilip internetten satılıyor, https://www.sondakika.com/ekonomi/haber-iznik-te-tarihi-satis-zeytin-agaclari-kesilip-13851136/. Last access date: 03.09.2024.
4. Web Page: 100 yıllık zeytin ağaçlarını söküp internetten satıyorlar, https://haberglobal.com.tr/gundem/100-yillik-zeytin-agaclarini-sokup-internetten-satiyorlar-86824. Last access date: 03.09.2024.
5. Web Page: Ürün alım fiyatları açıkladı, https://www.marmarabirlik.com.tr/2023/urun-alim-fiyatlari-acikladi. Last access date: 03.09.2024.
6. Web Page: Zeytinde rekolte düştü fiyat yükseldi, https://www.ntv.com.tr/ntvpara/zeytinde-rekolte-dustu-fiyat-yukseldi,RGU4JdH78kaUUrhtO76N3Q. Last access date: 03.09.2024.
7. Web Page: Zeytinyağı rekor kırdı! fiyatlar 3 katına çıktı, markette gören gözlerine inanamıyor, https://halktv.com.tr/ekonomi/zeytinyagi-rekor-kirdi-fiyatlar-3-katina-cikti-markette-goren-gozlerine-782554h. Last access date: 03.09.2024.
8. Web Page: Zeytin ihracatı 110 bin tonla rekor kırdı, https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/zeytin-ihracati-110-bin-tonla-rekor-kirdi-712979.html. Last access date: 03.09.2024.

9. H. G. Rammal, H. G. (2004) Financing through musharaka: principles and application, Business quest.
10. Küçükarpacı, L. N., Gencer, G. and Karadağ, M. (2019) Konut ve proje finansmanında faizsiz bir yöntem: azalan müşareke, International congress of islamic economy, finance and ethics, 69.
11. Korkmaz, S. (2021) Malî hiyel uygulamarı ekseninde türkiye’deki faizsiz konut finansman sistemlerine bir bakış, İslam tetkikleri dergisi, 11(1): 309-328.
12. Eren, T. and Antepli, A. (2022) İslami finansman endüstrümanlarından mudarebe ve müşareke finansman modellerinin işleyişi ve muhasebeleştirilmesi, Akademik sosyal araştırmalar dergisi, 124: 65-81.
13. Ahmad, M., Perveen, A. and Zafar, B. (2021) Diminishing musharaka product of islamic banks: a sharia’a compliant substitute of term finance, GISRAS journal of management & islamic finance, 1(2): 136-152.
14. Web Page: Ölmez ağaç' zeytini ve yaşamı savunmak, https://www.gazeteduvar.com.tr/olmez-agac-zeytini-ve-yasami-savunmak-haber-1565271. Last access date: 03.09.2024.
15. Yurtkulu, V. (2020) Zeytin bahçe tesisi projesi fizibilite raporu ve yatırımcı rehberi, Ankara: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı.
16. Ulaş, M. (2017) Zeytin yetiştiriciliği, İzmir: Zeytincilik Araştırma Enstitüsü.
17. Web Page: Türkiye'de zeytin üretimi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye%27de_zeytin_üretimi. Last access date: 03.09.2024.
18. Web Page: Tarımsal destekler, https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Tarimsal-Destekler/. Last access date: 03.09.2024.
19. Erdal B. and Vural, H. (2017) Türkiye'de zeytin pazarlama yapısı: pazarlama marjının ekonometrik analizi, Uludağ üniversitesi ziraat fakültesi dergisi, 31(2): 37-44.
20. Özkan, Z. (2022) Ürün raporu zeytinyağı, Ankara: Tarımsal ekonomi ve politika geliştirme enstitüsü.
21. Web Page: Olive, https://en.wikipedia.org/wiki/Olive. Last access date: 03.09.2024.
22. Web Page: Crops and livestock products, https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL. Last access date: 03.09.2024.