Deprem sonrası barınma ihtiyacını karşılamaya yönelik konut tasarımlarının incelenmesi

Öz

İnsan kaynaklı etkileri olan doğal afetlerden depremlerin, deprem sonrası dönemde ekonomik ve sosyo-kültürel etkilerinin incelenmesi, depremlerin toplumsal etkilerinin ve depreme dayanıklı yapıların inşa edilmesinin öneminin vurgulanması açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında, deprem sonrası temel barınma ihtiyacını karşılamaya yönelik geçici konut projelerinin yapım aşamaları ve tasarımları incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında literatür taraması yapılarak depreme ilişkin tanımlar, afetlerin nedenleri ve önleyici tedbirler incelenmiştir. Sonraki aşamada ise, daha önce uzmanlar tarafından incelenmiş ve depremin sosyo-kültürel boyutunu göz ardı etmeyen örnekler değerlendirilmiştir. Deprem kuşağında yer alan iki ülke, Türkiye ve Japonya örnek olarak seçilmiş ve incelenmiştir. Örneklerden biri mevcut bir yapının deprem sonrasında kullanıcılarının ihtiyaçlarını karşılama potansiyelini değerlendirirken, diğer örnek deprem sonrasında kurulan konteyner yerleşimlerini kapsamaktadır. Geçici konut tasarımı hızlı ve pratik olmasının yanı sıra deprem sonrası kalıcı konutlara zemin hazırlamalıdır. Doğru yer seçimi yaparak ihtiyaçları doğru bir şekilde karşılamalı, kullanıcı odaklı olmalı ve farklı kullanıcılara farklı plan çözümleri sunarak onların deprem öncesi yaşamlarına mümkün olan en kısa sürede dönmelerini sağlamalıdır. Çünkü afet sonrası toplum sağlığı da önemli zararlar görmekte, deprem sonrası yaşam alanlarında aidiyet duygusu oluşmadığında psikolojik ve sosyolojik sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Bu durum geçici konutlardan kalıcı konutlara geçişi olumsuz etkileyerek iyileşme sürecinin hızını düşürebilmektedir. Çalışma kapsamında deprem sonrası konut ihtiyaçlarına yönelik örnekler incelenerek kullanıcı gereksinimlerini karşılama potansiyelleri değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Geçici barınma
• Konut
• Yeniden yapılanma
• Süreç yönetimi

An Examination of housing designs to address post-earthquake shelter needs

Öz

Examining the economic and socio-cultural impacts of earthquakes, which are natural disasters with human-induced effects, in the post-earthquake period is crucial in emphasizing the societal effects of earthquakes and the importance of constructing earthquake-resistant buildings. In the scope of the study, the construction stages and designs of temporary housing projects aimed at meeting the basic need for shelter after an earthquake have been examined and evaluated. The first stage of the study involved conducting a literature review to examine earthquake-related definitions, the causes of disasters, and preventive measures. In the subsequent stage, the research consisted of examples previously examined by experts that did not overlook the socio-cultural dimension of earthquakes. Two countries located in earthquake-prone zones, Türkiye and Japan, were selected as examples and studied. One of the examples evaluated the potential of an existing structure to meet the needs of its users after an earthquake, while the other example encompassed container settlements established after an earthquake. In addition to being fast and practical, temporary housing design should prepare the ground for permanent housing after an earthquake. It should accurately address the needs by making the right site selection, be user-oriented, and offer different plan solutions to different users, enabling them to return to their pre-earthquake lives as quickly as possible. Because post-disaster community health also suffers significant damages, and when a sense of belonging is not established in the post-earthquake living areas, psychological and sociological problems can arise. This can negatively impact the transition from temporary housing to permanent housing, affecting the speed of the recovery process. Within the scope of the study, an evaluation was conducted by examining examples of post-earthquake housing needs and assessing their potential to meet user requirements.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Temporary shelter
• Housing
• Reconstruction
• Process management

Kaynakça

1. Akgün, Y., Çınar, A.K. and Maral, H. (2018). Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği. Planlama Dergisi, 28(2), 181-182.
2. Akyıldız, N.A., Gürboğa, Ş. and Gürboğa, C. (2018). Yaşlı afetzedelerin geçici barınma ihtiyaçlarının karşılanması üzerine örnek bir çalışma: Kahramanmaraş-Elbistan prefabrik huzurevi kompleksi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18 (41), 325-338.
3. Abulnour A. H. (2014). The post-disaster temporary dwelling: Fundamentals of provision, design and construction. HBRC Journal. 10(1), (10-24).
4. Alexander, D. (2014) The role of temporary accommodation buildings for post-disaster housing reconstruction. Journal of Housing and the Built Environment 30(4).
5. Amani A. and Niyazi A.Q. (2018). Türkiye’de prefabrik yapı sektörünün hızlı gelişimi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6(3), 491,492.
6. Arslan H. (2009). Afet sonrasi yeniden yapilanma sürecinin yere bağlilik, yer değiştirme ve bilişsel haritalama olgulari açisindan irdelenmesi. [PhD Thesis, Istanbul Technical University Graduate School of Natural and Applied Sciences].
7. Ashtiany M.G., and Hosseini M. (2007). Post-Bam earthquake: recovery and reconstruction, Natural Hazards Journal, 44, 229–241.
8. Avlar E., Limoncu S. and Tızman D. (2023). Post-earthquake temporary housing unit: CLT E-BOX. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University. 38(1), 471-482.

9. Bologna R. (2006). Strategic Planning of Emergency Areas for Transitional Settlement. International Conference and Student Competition on post-disaster reconstruction “Meeting stakeholder interests” Florence, Italy.
10. Dev K. N. and Das A. K. (2020). Sheltering Emergencies: Design development process of temporary housing in post-disaster settlement by community participation. NordDesign 2020. Lyngby, Denmark. Disaster and Emergency Management Authority Report, Access date: 18 February 2023.
11. Disaster and Emergency Manegment Presidency, (2015). Geçici Barınma Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi ve İşletilmesi Hakkında Yönerge. Access date: 12 September 2023.
12. Efe, B., and Dostoğlu, N., (2022). Geçici Barınma Mekanlarını Oluşturmak Üzere Tasarım Parametrelerinin Belirlenmesi, Yapı Dergisi, 46-51.
13. Forouzandeh A.J., Hosseini M. and Sadeghzadeh M. (2008). Guidelines for Design of Temporary Shelters After Earthquakes Based On Community Participation. The 14th World Conference on Earthquake Engineering, Beijing, China.
14. İdemen A.E. and Şener S.M. (2023). Afet Sonrası Barınma: Geçici Toplu Barınma Merkezleri Olarak Mevcut Binaların İşlevsel Dönüşümü. https://yapidergisi.com/afet-sonrasi-barinma-gecici-toplu-barinma-merkezleri-olarak-mevcut-binalarin-islevsel-donusumu, Access date: 10 April 2023.
15. İşçi, C. (2008). Deprem nedir ve nasıl korunuruz. Journal of Yasar University, 3(9), 959-983. Onur, B. (1995). Gelişim Psikolojisi. Ankara: İmge Yayınları. (s.124)
16. Özdemir, H. (2004). Afetlere hazırlık çalışmalarında geçici iskan alanlarının belirlenmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 9(12), 246-249.
17. Quarantelli, E. L. (2000). Emergencies, Disasters and Catastrophes Are Different Phenomena, Disaster Research Center Preliminary Paper # 304, Disaster Research Center, University of Delaware.
18. Rahmayati, Y. (2016a). Post-disaster housing: translating socio-cultural findings into usable design technical inputs. International Journal of Disaster Risk Reduction. 17, (173-184).
19. Rahmayati, Y. (2016b). Reframing “building back better”for post-disaster housing design: a community perspective. International Journal of Disaster Resilience in the Built Environment. 60, (344-58).
20. Regulation on Emergency Aid Organisation and Planning Principles for Disasters, https://www.saglik.gov.tr/TR,10439/afetlere-iliskin-acil-yardim-teskilati-ve-planlama-esaslarina-dair-yonetmelik.html>, Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik, Access date: 18 February 2023.
21. Republic of Türkiye Ministry of Family and Social Services Accessibility guide, https://www.aile.gov.tr/media/65613/erisilebilirlik_kilavuzu_2021.pdf>, Access date: 20 May2023.
22. Şener S. M. and Altun M. C. (2009). Design of a post disaster temporary shelter unit. ITU A|Z journal. 6(2). 58-74. Soltani A., Ardalan A., Boloorani A. D., Haghdoost A. A. and Hosseinzadeh M. J. (2015). Criteria for Site Selection of Temporary Shelters after Earthquakes: a Delphi Panel. PLoS currents, 7.
23. Universal Declaration of Human Rights, https://www.hsk.gov.tr/Eklentiler/Dosyalar/9a3bfe74-cdc4-4ae4-b876-8cb1d7eeae05.pdf>, Access date: 12 February 2023.
24. URL-1, (2023, May 23). https://www.world-architects.com/en/architecture-news/reviews/onagawa-container-temporary-housing>.
25. URL-2, (2023, September 13). https://www.asahi.com/articles/ASR267FTNR26ULBH00F.html?iref=pc_rellink_02>.
26. URL-3, (2023, May 21). https://arquitecturaviva.com/works/viviendas-temporales-container-3>.
27. URL-4, (2023, September 17). https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/gecici-barinma-merkezlerinin-kurulmasi-yonetimi-ve-isletilmesi-hakkinda-yonerge.pdf>.
28. URL-5, (2023, May 24). http://www.shigerubanarchitects.com/works/2011_onagawa-container-temporary-housing/index.html>.
29. URL-6, (2023, May 24). https://www.re-thinkingthefuture.com/2021/08/01/a4743-onagawa-container-by-shigeru-ban-temporary-structures-with-impactful-design/>.
30. URL-7, (2023, May 23). https://www.dezeen.com/2011/07/21/multi-storey-temporary-housing-by-shigeru-ban-architects/.
31. URL-8, (2023, May 20). https://www.ksu.edu.tr/default.aspx?DId=64516>.
32. URL-9, (2023, May 22). https://www.bbc.com/turkce/articles/c51pr37xnd0o>.
33. Uzuner, E. and Akıncıtürk, N. (2020). Deprem sonrası kentsel yayılma sürecine dair bir değerlendirme: Kocaeli/ Gölcük örneği. Dirençlilik Dergisi, 4(1), 65-75.
34. Vural Arslan T. and Gülay T. (2023). Afet Sonrası Geçici Barınma Alanları Tasarımı. Kentli Dergisi, 49, (78-85). Yılmaz, A. (2012). Türkiye’de afetlerde karşılaşılan sorunlar. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(1), 62.
35. Yılmaz, Z. (2021), Emergency Architecture: Van and Onagawa Example. 4 th International Conference of Contemporary Affairs in Architecture and Urbanism (ICCAUA-2021). p:657.