Dijitalleşme ve Para Politikası: Merkez Bankası Dijital Parası ve Finansal İstikrar İlişkisi

Öz

Toplumlar ve piyasalar geliştikçe, mal alışverişinin gerçekleştirilmesi için değişik özelliklerde araçlara ihtiyaç duyulmasıyla para da değişikliğe uğramıştır. 2008 yılında Nakamoto adıyla ortaya çıkan bir kişi veya bir grubun bitcoin adıyla blokzincir teknolojisine dayalı, merkezi olmayan ilk dijital para birimini çıkarması ise uluslararası ödemeler sistemini farklı bir boyuta taşımıştır. Dijital para, güvenlik için kriptografi yöntemini kullanan sanal bir para birimidir. Özellikle Covid- 19 sürecinde dijital ödeme yöntemlerinin ekonomik aktörler tarafından ilgi görmesi merkez bankalarını da ödeme sistemlerini dönüştürmeye teşvik etmiştir. Bu amaçla günümüzde birçok merkez bankası ulusal paralarını dijital ortama taşımak için Merkez Bankası Dijital Parası (CBDC) tasarımına başlamıştır. Bu çalışma merkez bankaları tarafından geliştirilmeye çalışılan dijital paraların finansal piyasalar üzerindeki olası etkilerine odaklanmıştır. CBDC’lerin avantaj ve dezavantajlarını ön plana çıkarmak suretiyle CBDC ve finansal istikrar ilişkisine odaklanması çalışmayı literatürdeki diğer çalışmalardan farklı kılmaktadır. Merkez bankalarının her alanda dijitalleşmenin giderek arttığı bir dönemde bu süreçten uzak kalamayacağı açıktır. Bu nedenle finansal istikrarı güçlendirme potansiyeli olan CBDC tasarlama sürecinde merkez bankaları, ülke ekonomik koşullarını göz önünde bulundurmalı ve alt yapıya önem vermelidir. Doğru tasarlanmış bir CBDC ile ulusal paranın piyasadaki rolünün devam edeceği ve aynı zamanda uluslararası piyasalarda da tanınırlığının artacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Para
• Merkez Bankası
• Para Politikası
• Finansal İstikrar

Digitalization and Monetary Policy: Relationship Between Central Bank Digital Money and Financial Stability

Öz

As societies and markets developed, money also changed as different tools with different features were needed to exchange goods. In 2008, a person or group named Nakamoto introduced the first decentralized digital currency based on blockchain technology called bitcoin, which took the international payments system to a different dimension. Digital money is a virtual currency that uses cryptography for security. Especially during the Covid-19 period, the interest in digital payment methods by economic actors has encouraged central banks to transform their payment systems. For this purpose, many central banks have started to design Central Bank Digital Currency (CBDC) to transfer their national currencies to the digital environment. This study focuses on the possible effects of digital currencies that central banks are trying to develop on financial markets. Focusing on the relationship between CBDC and financial stability by highlighting the advantages and disadvantages of CBDCs makes the study different from other studies in the literature. It is clear that central banks cannot stay away from this process in a period when digitalization is increasing in every field. Therefore, in the process of designing a CBDC that has the potential to strengthen financial stability, central banks should take into account the country's economic conditions and give importance to the infrastructure. It is thought that with a properly designed CBDC, the role of the national currency in the market will continue and its recognition in international markets will increase.

Anahtar Kelimeler

• Digital Currency
• Central Bank
• Monetary Policy
• Financial Stability

Kaynakça

1. Allen, S., Čapkun, S., Eyal, I., Fanti, G., Ford, B. A., Grimmelmann, J., Juels, A., Kostiainen, K., Meiklejohn, S., Miller, A., Prasad, E., Wüst, K. ve Zhang, F. (2020). Design choices for central bank digital currency: Policy and technical considerations (No. w27634). National Bureau of Economic Research.
2. Auer, R., Frost, J., Gambacorta, L., Monnet, C., Rice, T. ve Shin, H. S. (2021). Central bank digital currencies: motives, economic implications, and the research frontier. Monetary and Economic Department, November 2021. BIS papers no: 976.
3. Boar, C. ve Wehrli, A. (2021). Ready, steady, go?-Results of the third BIS survey on central bank digital currency. Monetary and Economic Department, January 2021. BIS papers no: 114.
4. Boshkov, T. (2018). Blockchain and digital currency in the world of finance. In M. G. A.Salman, A. & Razzag (Ed.), Blockchain andCryptocurrencies (p. 3)
5. Bozdoğanoğlu, B. (2024). “Kripto Varlıkların Dijital Miras Boyutu ve Veraset İntikal Vergisi Açısından Değerlendirilmesi”. International Journal of Public Finance. 9(1), 151 – 174.
6. CoinGecko, 2024. Erişim: https://www.coingecko.com/en/global-charts adresinden 15/08/2024 tarihinde alınmıştır.
7. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D. ve Ansar, S. 2022. The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19. Washington, DC: World Bank.
8. Di Iorio, A., Kosse, A. ve Mattei, I. (2024). Embracing diversity, advancing together-results of the 2023 BIS survey on central bank digital currencies and crypto. Monetary and Economic Department, June 2024. BIS papers no: 147.

9. Feyen, E., Frost, J., Natarajan, H. ve Rice, T. (2021). Mean For Emerging Market and Developing Economies?. Monetary and Economic Department, October 2021. BIS papers no: 973.
10. Gökpınar, S. (2021). Blok zinciri teknolojisinin geleceği: Kripto para birimleri ve ötesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 211-231.
11. Griffoli, M. T. M., Peria, M. M. S. M., Agur, M. I., Ari, M. A., Kiff, M. J., Popescu, M. A. ve Rochon, M. C. (2018). Casting light on central bank digital currencies. International Monetary Fund, IMF Staff Discussion Note November 2018.
12. Infante, S., Kyungmin, K., Orlik, A., Silva, A.F. ve Tetlow, R. J. (2022). The Macroeconomic Implications of CBDC: A Review of the Literature," Finance and Economics Discussion Series 2022-076. Washington: Board of Governors of the Federal Reserve System, https://doi.org/10.17016/FEDS.2022.076.
13. Issıng, O. (2003). Monetary And Financial Stability: İs There A Trade-Off?. BIS Papers, 18: 16-23.
14. Kılınçarslan, B. (2023). Uluslararasi Ti̇caret ve Ekonomi̇ni̇n Evri̇leceği̇ Yeni̇ Dünya; Kri̇pto ve Metaverse Evrenleri̇ İncelemesi̇. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiye.
15. Küçükkıralı, Z. ve Afşar, K. E. (2022). Türkiye’de Merkez Bankası Dijital Parasının Potansiyel Etkileri: SWOT Analiziyle Bir Değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (48), 142-158.
16. Lannquist, A. ve Tan, B. (2023). Central Bank Digital Currency's Role in Promoting Financial Inclusion (pp. 1-33). Washington, DC, USA: International Monetary Fund.
17. Minesso, M. F., Mehl, A. ve Stracca, L. (2022). Central bank digital currency in an open economy. Journal of Monetary Economics, 127, 54-68.
18. Nakamoto, S. ve Bitcoin, A. (2008). A peer-to-peer electronic cash system. Bitcoin.–URL: https://bitcoin. org/bitcoin. pdf, 4(2), 15.
19. Piazzesi, M. ve Schneider, M. (2020). Credit lines, bank deposits or CBDC? Competition and efficiency in modern payment systems. Stanford University. https://web.stanford.edu/~piazzesi/CBDC.pdf adresinden 07Ağustos 2024 tarihinde alınmıştır.
20. PwC (2023), PwC Global CBDC Index and Stablecoin Overview 2023 November 2023. https://www.pwc.com/gx/en/financial-services/pdf/pwc-global-cbdc-index-and-stablecoin-overview-2023.pdf adresinden 01Ağustos 2024 tarihinde alınmıştır.
21. Schinasi, G.J. (2004). Defining Financial Stability. (WP/04/187) Washington DC: IMF Working Paper.
22. Tourpe, H., Lannquist, A. ve Soderberg, G. (2023). A Guide to Central Bank Digital Currency Product Development 5P Methodology and Research and Development. IMF Fintech Note 2023/007, International Monetary Fund, Washington, DC.
23. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) (2022). Dijital Varlıklara Yönelik Bankacılık Açısından Genel Bakış, Potansiyel İş Modelleri ve Dijital Varlıkların Hukuki Açıdan Değerlendirmesi. 07/02/2022 Dijital Varlıklar Raporu, https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/tos/Dijital%20Varl%C4%B1klar%20Raporu.pdf adresinden 05Ağustos 2024 tarihinde alınmıştır.
24. Ünal, G. ve Uluyol, Ç. (2020). Blok zinciri teknolojisi. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 13(2), 167-175.