A Review of Postgraduate Theses on Middle School Mathematics Textbooks (2008–2025)

Öz

This study aims to evaluate the role and effectiveness of middle school mathematics textbooks in the teaching process by examining postgraduate theses conducted on this subject. The research was designed using the document analysis method, one of the qualitative research approaches. The data source of the study consists of 20 master’s theses published between 2008 and 2025 in the Council of Higher Education’s National Thesis Center. The theses were selected based on their relevance to the research objectives, identified through advanced search strategies, and supplemented by additional studies cited within relevant theses but not directly visible in search results. During the data collection process, the theses obtained through specific keywords were systematically examined and thematically categorized to provide a comprehensive perspective. In the analysis phase, the content analysis technique was employed, and the theses were grouped under themes such as content alignment, teachers’ and students’ perspectives, problem posing, assessment and evaluation, visual-affective design, and integration with real life. The findings indicate that although mathematics textbooks are generally aligned with the curriculum, they still exhibit limitations in terms of pedagogical adequacy, visual richness, and the promotion of higher-order thinking skills.

Anahtar Kelimeler

• middle school mathematics textbooks
• postgraduate theses
• teacher and student perspectives
• document analysis

Ortaokul Matematik Ders Kitapları Hakkında Lisansüstü Tezlerin İncelemesi (2008–2025)

Öz

Bu çalışma, ortaokul matematik ders kitaplarına ilişkin yapılmış lisansüstü tezleri inceleyerek, bu kitapların öğretim sürecindeki rolünü ve etkililiğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi desenine göre tasarlanmıştır. Çalışmanın veri kaynağını, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde 2008–2025 yılları arasında yayımlanmış olan 20 yüksek lisans tezi oluşturmaktadır. Tezler, içeriklerinin araştırma amacıyla uyumuna göre seçilmiş; gelişmiş arama yöntemleriyle taranmış ve literatürde görünmeyen bazı çalışmalar da ilgili tezlerin referansları aracılığıyla belirlenmiştir. Veri toplama sürecinde, belirlenen anahtar kelimelerle ulaşılan tezler sistematik olarak incelenmiş ve konuya bütüncül bir bakış sağlamak amacıyla tematik olarak gruplandırılmıştır. Analiz sürecinde içerik analizi tekniği kullanılmış; tezler, içerik uygunluğu, öğretmen ve öğrenci görüşleri, problem kurma, ölçme-değerlendirme, görsel-duyuşsal tasarım ve günlük yaşamla ilişkilendirme gibi temalar etrafında sınıflandırılmıştır. Bulgular, ders kitaplarının öğretim programlarıyla genel olarak uyumlu olduğunu, ancak pedagojik yeterlilik, görsel zenginlik ve üst düzey düşünme becerileri gibi yönlerden sınırlılıklar barındırdığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• ortaokul matematik ders kitapları
• lisansüstü tezler
• öğretmen ve öğrenci görüşleri
• doküman analizi

Kaynakça

1. Altun, M., Arslan, Ç., & Yazgan, Y. (2004). Lise matematik ders kitaplarının kullanım şekli ve sıklığı üzerine bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 131–147.
2. Altuner, A. (2023). Ortaokul 7. sınıf matematik ders kitabının matematiksel yaratıcılığı desteklemesi açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 828752)
3. Arslan, G. (2023). 6. sınıf matematik ders kitabının problem çözme stratejileri açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 827393)
4. Arslan, M., & Özpınar, İ. (2009). İlköğretim 6. sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 181, 100–115.
5. Aydın, İ. (2010). Sekizinci sınıf matematik ders kitabı hakkında öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yüksek lisans tezi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 265015)
6. Bakılan Mutu, B. (2008). 6. ve 7. sınıf matematik ders kitapları hakkında öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 177262)
7. Başer, N. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin matematik ders kitaplarını kullanma yolları ve onların öğrencilerin matematik ders kitaplarını kullanma yolları ve matematik ders kitabı hakkındaki görüşleri [Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 321085)
8. Bayar, B. (2021). Ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabı ile yaygın olarak tercih edilen alternatif ders kitabının karşılaştırmalı analizi [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 692931)

9. Bilgi, H. E. (2025). 5. sınıf matematik ders kitabı sorularının öğrenme çıktıları ile ilişkisi ve yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 928279)
10. Chang, C. C., & Silalahi, S. M. (2017). A review and content analysis of mathematics textbooks in educational research. Problems of Education in the 21st Century, 75(3), 235.
11. Çakır, R. (2006). İlköğretim matematik ders kitaplarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 31(139), 52–59.
12. Çakır, R. (2009). Ders kitaplarının biçimsel ve içerik özellikleri açısından değerlendirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(4), 781–804.
13. Dalkıran, L. (2023). İlköğretim matematik dersi öğretim programı anahtar yetkinliklerinin öğretmen görüşleri, program kazanımları ve ders kitabı kapsamında incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 789936)
14. Dane, A., Doğar, Ç., & Balkı, N. (2004). İlköğretim 7. sınıf matematik ders kitaplarının değerlendirilmesi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 1–18.
15. Demirel, Ö. (2009). Eğitimde program geliştirme. Ankara, Türkiye: Pegem Akademi.
16. Demirci, Z. (2007). Türkçe öğretimi ve ders kitapları. Milli Eğitim, 36(174), 49–55.
17. Ekici, G., & Öter, G. (2010). Görsel unsurların öğretimdeki yeri. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 149–162.
18. Er Arı, M. (2022). 8. sınıf matematik ders kitabındaki etkinlik ve ölçme değerlendirme sorularının incelenerek LGS sınav soruları ile karşılaştırılması ve öğretmen görüşlerinin alınması [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 727067)
19. Ersay, H. S. (2024). Ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabının öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 855052)
20. Howson, G. (2005). “Meaning” and school mathematics. In J. Kilpatrick, C. Hoyles, O. Skovsmose & P. Valero (Eds.), Meaning in Mathematics Education (pp. 17–38). New York, NY: Springer.
21. Ildırı, A. (2009). İlköğretim beşinci sınıf matematik ders kitabında ve öğrenci çalışma kitabında yer alan problemlerin incelenmesi ve bu problemlere ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 241522)
22. Irmak, A. (2023). 2. sınıf hayat bilgisi ders kitabı ünite değerlendirme sorularının ve ders kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Çankırı Karatekin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 792869)
23. Işık, A. (2008). Ders kitaplarının değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 36(177), 44–59.
24. Kalaycı, Y. (2014). İlkokul-ortaokul matematik ders ve öğrenci çalışma kitaplarındaki problem kurma etkinliklerinin incelenmesi ve problem kurmaya yönelik öğretmen görüşlerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 366524)
25. Keleş, T. (2008). MEB 2005 öğretim programlarına göre hazırlanan 9. sınıf matematik ders kitaplarının değerlendirilmesi [Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No: 179951)
26. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189.
27. Kilpatrick, J., Swafford, J., & Findell, B. (2001). Adding it up. Helping children learn mathematics. Washington, DC: National Academy Press.
28. Kocaoğlu Er, F. S. (2016). İlköğretim matematik öğretmenlerinin 5. ve 6. sınıf matematik ders kitaplarına ilişkin görüşleri [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 419339)
29. Kurtulmuş, Y. (2010). İlköğretim 8. sınıf matematik ders kitapları ile ilgili öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 264775)
30. Kuş, A. (2022). Yenilenmiş Bloom taksonomisine göre Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarının ünite ölçme ve değerlendirme sorularının incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 742017)
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2009). Ders kitapları ve eğitim araçları yönetmeliği. Resmî Gazete.
32. Nicholls, J. (2003). Methods in school textbook research. International Journal of Historical Learning, Teaching and Research, 3(2), 11–26.
33. Remillard, J. T. (2000). Can curriculum materials support teachers’ learning? Elementary School Journal, 100(4), 331–350.
34. Sefa, A. (2009). 7. sınıf ilköğretim matematik ders kitabının; görsel, duyuşsal ve akademik yönden incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 245762)
35. Schmidt, W. H., McKnight, C. C., Valverde, G. A., Houang, R. T., & Wiley, D. E. (1997). Many visions, many aims: A cross-national investigation of curricular intentions in school mathematics. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
36. Shield, Malcolm J. and Dole, Shelley (2009) An analysis of middle-years school mathematics textbooks. In: CoSMEd 2009 Proceedings, 10 - 12 November, 2009, SEAMEO RECSAM Penang, Malaysia.
37. Sözgün, R. (2022). Yedinci sınıf matematik ders kitabının PISA finansal okuryazarlık boyutları açısından incelenmesi ve öğretmen görüşlerinin alınması [Yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 751996)
38. Sun, Y., Kulm, G., & Capraro, M. M. (2009). Middle grade teachers’ use of textbooks and their classroom instruction. Journal of Mathematics Education, 2(2), 20–37.
39. Şahintepe, E. N. (2022). İlköğretim 8. sınıf matematik ders kitabının zihnin geometrik alışkanlıkları açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 724339)
40. Turan, B. (2019). 6. sınıf matematik ders kitabının öğretmen ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 590673)
41. Tutak, T., & Güder, Y. (2012). İlköğretim 5. sınıf öğretmenlerinin matematik ders kitabı hakkındaki görüş ve düşünceleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 16–28.
42. Tüysüz, N. N. (2023). 7. sınıf matematik dersi öğretim programının ve ders kitabının günlük hayatla ilişkilendirilmesi yönünden değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 836012)
43. Verschaffel, L., & De Corte, E. (1996). Number and arithmetic. In A. J. Bishop, K. Clements, C. Keitel, J. Kilpatrick, & C. Laborde (Eds.), International Handbook of Mathematics Education (pp. 99–137). Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
44. Vincent, J., & Stacey, K. (2008). Do mathematics textbooks cultivate shallow teaching? Applying the TIMSS Video Study criteria to Australian eighth-grade mathematics textbooks. Mathematics Education Research Journal, 20(1), 82–107.
45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. basım). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
46. Yüksel, E. (2010). İlköğretim altıncı sınıf matematik ders kitaplarının öğretmen ve öğrenci görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Yayın No. 253463)