Kültürel Miras Koruma ve Yönetim Süreçlerine Halkın Aktif Katılımının Sağlanması Üzerine Bir Değerlendirme
Öz
Kültürel miras geçmişten günümüze kadar biriken, insan elinden çıkmış toplumun tarihinin, sanatının, coğrafyasının yaşayan belgeleridir. Kültürel mirasın korunması, yönetimi, tanıtımı tüm topluluklar için öncelikli konulardan birisidir. Türkiye’de miras yönetimi ayrıntılı mevzuatlarla, özenli bakıma dayandığı için sınırlı sayıda kişinin faaliyeti ile yürütülmektedir. Fakat mirasın yönetimi, sadece uzman kişilerin çabaları ile gerçekleşemez. İyi bir yönetim stratejisi, halkın tüm geliştirme ve uygulama süreçlerine etkin biçimde katılımı ile sağlanabilir. Halkın katılımı; mirasla ilgilenen, mirastan etkilenen, miras içinde çalışan ve yaşayan insanların; mirasın korunması, yönetimi, tanıtımı ve yararlı kullanımı konusuna dâhil edilmesiyle başarıya ulaşabilir. Bu çalışmada Türkiye’de kültürel miras yönetim süreçlerine daha etkin halk katılımının sağlanması adına yapılacak çalışmalara katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Bu doğrultuda “katılım” teması üzerinden literatür taraması yapılarak kültürel mirasın korunmasında katılımı konu alan farklı bakış açıları derlenerek tek başlık altında bütüncül şekilde değerlendirilmiştir. Ayrıca bu değerlendirmede uluslararası kuruluşların kültürel miras yönetimi konusunda katılımı teşvik eden faaliyetlerine ve mevzuatlarına da yer verilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular sivil toplumun rolü, yasal düzenlemeler, karar alma uygulama süreçlerine katılım, şeffaf süreç yönetimi, turizm potansiyelini artırmak, miras ve koruma eğitimi vermek, yerel katılımı artırmak başlıkları altında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak; sivil toplum kuruluşları, halk ile resmi makamlar arasında, karar alma süreçlerinin çeşitli aşamalarında; bilgi sağlama, danışmanlık ve işbirliğini yapma konusunda faaliyet gösterebilir. Yasal düzenlemeler ile resmi makamların ve halkın ilgisini çekerek, Türkiye’deki kültürel mirasın korunması ve kullanılması kolaylaştırmalı, uluslararası sözleşmelere uygun yapılacak değişiklikler ile koruma süreçlerine halkın aktif katılımı sağlanmalıdır. Karar alma uygulama süreçlerine katılım ile bir proje hakkında halkın görüşlerini sormak (danışma), bir girişimi şekillendirmede doğrudan katılımlarını istemek (katılım), karar mekanizma içerisine sokmak (yetki) sürecin işlemesini kolaylaştırır. Şeffaf süreç yönetimi ise, mirasın korunması gerektiğinde yetkililerin korumanın gerekliliklerini o çevrede yaşayan insanlara anlatmasıdır. Halk, eksiksiz bilgi alarak envanterlerin oluşturulmasından kararların hazırlanmasına kadar, işin her sürecinde rol almalıdır. Turizm potansiyelini artırmak, kültürel miras alanlarının canlanmasında olumlu bir rol oynamaktadır. Mirasın korunması için harcanan emeğin turizm sayesinde, insanların harcadığı para ile karşılanması gerekmektedir. Miras ve koruma eğitimin amacı, mirasın halkın ortak değeri, ülkenin tarihi, kültürel ve sanatsal değer olduğunun öğretilmesidir. Son olarak yerel katılım ile yerel toplulukları kültürel mirasa maddi ve manevi olarak bağlamak, değerleri konusunda farkındalıklarını artırmak, korunması, kullanımı için katılımlarını sağlamak, mirası gelecek nesillere aktarmak için fayda sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler
Assessment on Active Public Participation in Cultural Heritage Protection and Management Processes
Abstract
Cultural heritage consists of movable works of historical importance (paintings, ceramics, sculptures, etc.), buildings, historical and archaeological sites (tangible heritage) created in the past. At the same time, traditions, rituals, beliefs, myths, knowledge and skills (intangible heritage) passed down from generation to generation in society are also included in the scope of heritage. Our cultural heritage is the living documents of history, geography and art created by human hands. People are increasingly becoming more aware of the importance of their cultural values and perceive them as a common heritage.
Since heritage management is based on detailed legislation and sensitive care, it is carried out with a limited number of participants. However, the protection of cultural heritage cannot be achieved only with the efforts of experts. The participation of the public in the protection processes is necessary. A good heritage protection strategy is achieved by both a better understanding of the value of cultural assets, the integration of strategies into the broader planning and implementation process, and the active participation and effective inclusion of the local community in all development and implementation processes. Public participation in cultural heritage protection processes is about involving and acting together with people, institutions and organizations interested in the heritage, affected by the heritage, living in or near the heritage, in the protection, management, promotion and beneficial use of the heritage for local communities.
Development of policies related to cultural heritage (i.e. management plan, urban renewal strategy, protection, implementation and usage guidelines) is realized with the active participation of heritage owners, residents and users. Providing information to the public in cultural heritage decision-making processes, asking their opinions about a proposed project (consultation) or asking for their direct participation in shaping an initiative (participation), and involving them in the decision-making mechanism (authority) facilitate the functioning of the process.
Instead of the work of a central organization in the processes of cultural heritage identification, protection, restoration and promotion, the success and stability of a small community that attracts the support and interest of the public due to its geographical limitation will be higher. The requirements for active and broad participation have been evaluated under seven headings. These are; the role of civil society, legal regulations, participation in decision-making and implementation processes, transparent process management, increasing tourism potential, providing heritage and protection education, and increasing local participation.
The role of civil society: The role of non-profit organizations that will provide information, consultancy and cooperation at various stages of decision-making processes between official institutions and the public is important. Civil society organizations ensure that all actors working in the field of cultural heritage are more effective in decision-making and implementation processes regarding cultural heritage.
Legal regulations: Legal regulations are necessary to facilitate the examination, protection and use of monuments and sites in our country, and to attract and increase the interest of official authorities and the public towards cultural heritage in general. More active participation of the public in protection processes will be ensured with changes to be made in legal regulations in accordance with international agreements.
Participation in decision-making and implementation processes: The success of heritage planning and implementation depends on how willing the public is to achieve the goals. If people can participate from the beginning of the planning process and identify with the plan, their sense of responsibility will increase.
Transparent process management: When cultural heritage needs to be protected, authorities should explain the requirements of protection to the people living in that area. Otherwise, the implementation of regulations regarding protection will become difficult and will be stuck in bureaucratic obstacles. The public should be informed and take part in every process of the process, from the creation of inventories to the preparation of decisions, by receiving complete and unbiased information.
Keywords
