Sanatçı Kitabının Kavramsal Sanat İçindeki Biçimsel ve Düşünsel Dönüşümü

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 32 - 46, 20.03.2026

Şule Bayrak Yıldız

https://izlik.org/JA74AD58UJ

Öz

Sanatçı kitapları, kavramsal sanatın düşünsel mirasını sürdürerek günümüzde fiziksel ve dijital biçimlerde varlığını sürdüren çok katmanlı bir ifade biçimine dönüşmüştür. Bu çalışma, kavramsal sanat ile sanatçı kitapları arasındaki düşünsel ve yapısal ilişkiyi incelemektedir. Araştırma, “Sanat nesnesinin fikir merkezli bir forma dönüşümü, sanatçı kitabı üretimini nasıl etkilemiştir?” sorusuna yanıt aramaktadır. Çalışmanın önemi, sanatçı kitabı kavramının kavramsal sanatın düşünsel mirası anlamında yeniden değerlendirilmesine katkı sunmasından kaynaklanmaktadır. Bu çalışma, sanatçı kitabının çağdaş sanatta disiplinler arası bir düşünsel üretim alanı olarak önemini ortaya koymakta ve gelecekteki araştırmalara kuramsal bir temel sunmaktadır. Kuramsal çerçeve, Lippard’ın kavramsal sanatta “sanat nesnesinin demateryalizasyonu” tartışması, Drucker’ın sanatçı kitabını kitap-formunun anlam ve yapısını sorgulayan öz-düşünümsel bir üretim alanı olarak ele alması ve Carrión’un “kitap yapmanın yeni sanatı” yaklaşımı üzerinden oluşturulmuştur. Bu çerçeve, sanatçı kitaplarının yalnızca biçimsel değil, aynı zamanda düşünsel bir üretim alanı olduğunu vurgulamaktadır.
İnceleme, betimsel analiz ve doküman incelemesi yöntemleriyle yürütülmüştür. Veriler; sanatçı manifestoları, müze arşivleri, kataloglar ve akademik kaynaklardan elde edilmiştir. İncelemede amaçlı örneklem yöntemine göre Daniel E. Kelm, Tauba Auerbach, Laura Davidson ve Amaranth Borsuk, Cemre Yeşil Gönenli, Orhan Cem Çetin ve Melike Taşçıoğlu Vaughan gibi hem Türkiye’den hem farklı ülkelerden sanatçıların sanatçı kitapları değerlendirilmiştir. Bulgular, sanatçı kitaplarının kavramsal sanattaki “fikir olarak sanat” anlayışını somutlaştırdığı ve metin ve görsel ilişkisini yeniden tanımladığı yönündedir. Bu araştırma, sanatçı kitabının kavramsal sanat bağlamındaki yerini yeniden tartışmaya açmakta ve çağdaş sanat yazınına yeni bir değerlendirme perspektifi sunmaktadır. Kavramsal sanatın yerel ve küresel ilişkisini aynı kuramsal düzlemde okuma olanağı sağlamaktadır. Sanatçı kitabı olgusunu kuramsal düzlemde ve sergileme pratikleri anlamında yeniden tartışmaya açmakta; kavramsal sanatın fiziksel ve dijital kitap biçimleri aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğine ilişkin literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kavramsal Sanat , Sanatçı Kitabı , Grafik Tasarım , Kitap

The Intellectual and Structural Position of Artist’s Books in the Context of Conceptual Art

https://izlik.org/JA74AD58UJ

Öz

Artist’s books, by carrying forward the intellectual legacy of conceptual art, have evolved into a multilayered mode of expression that continues to exist today in both physical and digital forms. This study examines the intellectual and structural relationship between conceptual art and artist’s books. The research seeks to answer the question: “How has the transformation of the art object into an idea-centered form influenced the production of the artist’s book?” The significance of the study lies in its contribution to a re-evaluation of the concept of the artist’s book in relation to the intellectual heritage of conceptual art. The study highlights the importance of the artist’s book as an interdisciplinary field of intellectual production in contemporary art and provides a theoretical foundation for future research.
The theoretical framework is constructed through Lucy R. Lippard’s discussion of the “dematerialization of the art object” in conceptual art, Johanna Drucker’s approach to the artist’s book as a self-reflexive field of production that questions the meaning and structure of book-form, and Ulises Carrión’s notion of “the new art of making books.” This framework emphasizes that artist’s books constitute not only a formal but also an intellectual field of production.
The study was conducted using descriptive analysis and document analysis methods. Data were obtained from artist manifestos, museum archives, catalogues, and academic sources. Based on purposive sampling, the analysis considered artist’s books by artists from both Turkey and other countries, including Daniel E. Kelm, Tauba Auerbach, Laura Davidson, Amaranth Borsuk, Cemre Yeşil Gönenli, Orhan Cem Çetin, and Melike Taşçıoğlu Vaughan. The findings indicate that artist’s books materialize the conceptual art understanding of “art as idea” and redefine the relationship between text and image. This research reopens the discussion of the position of the artist’s book within the context of conceptual art and offers a new perspective for evaluation in contemporary art scholarship. It enables the local and global relationship of conceptual art to be read within the same theoretical framework. It also revisits the phenomenon of the artist’s book at the theoretical level and in terms of exhibition practices, contributing to the literature on how conceptual art is reproduced through physical and digital book forms.

Anahtar Kelimeler

Conceptual Art , Artist’s Books , Graphic Design , Book

Kaynakça

• Akdenizli, F. (2015). Kitabın Tarihsel Gelişimi ve Sanatçı Kitapları. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 1(1), 147-155.
• Alberro, A., ve Stimson, B. (1999). Conceptual art: A critical anthology. Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology.
• Auerbach, T.,ve Kelm, E. D. (2011). RGB Colorspace Atlas. New York: Tauba Auerbach Studio.
• Barthes, R. (1977). Image, music, text (S. Heath, Trans.). London: Fontana Press.
• Bisello, P. (2019). Five of the best European artist books publishers. Conceptual Fine Arts https://www.conceptualfinearts.com/cfa/2019/07/11/artist-books-publishers/
• Blacksell, R. (2013). From Looking to Reading: Text-Based Conceptual Art and Typographic Discourse. Design Issues, 29(2), s. 60-81.
• Borsuk, A., ve Bouse, B. (2016). Between Page and Screen. Los Angeles: Siglio Press.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40.
• Breitwieser, S. (2006). Series Editor's Note. A. Alberro, & S. Buchmann içinde, Art After Conceptual Art. Vienna: The Mit Press.
• Carrión, U. (1975). The new art of making books. Amsterdam: Kontexts Publications. https://primaryinformation.org/product/ulises-carrion-the-new-art-of-making-books
• Çetin, O. C. (2018). Bedava Gergedan Orhan Cem Çetin. Ka Atölye https://www.kaatolye.com/product-page/bedava-gergedan-orhan-cem-%C3%A7etin
• Davidson, L. (2005). Artists’ Books. Mayıs 2023, NMVA Web sitesi: https://nmwa.org/learn/library-research/artists-books/
• Delagrange, J. (2021). What is Conceptual Art? Top 25 Artists & Examples. https://www.contemporaryartissue.com/conceptual-art-the-25-most-important-conceptual-artists/
• Dere, M., ve Dedeoğlu, Ş. (2024). 1960 Sonrası Sanatçı Kitaplarının Dönüştürücü Etkisi Bağlamında Tom Phillips’in “A Humument” Eseri. Art-e Sanat Dergisi, 16(32), 1193-1219. https://doi.org/10.21602/sduarte.1370715
• Drucker, J. (1995). The century of artists’ books. Granary Books.
• Gönenli, C. Y. (2020). Hayal ve Hakikat. Cemre Yeşil https://cemreyesil.com/hayal-hakikat-1
• Gümüştekin, N. (2018). Bir kavram ve bir sanat dalı olarak “sanatçı kitabı” üzerine bir inceleme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(2), 135-150
• Gürgüler, M. (2023). Geleneksel Tekstil Sanatı Halı ve Kavramsal Sanat. IJHAR Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 8(1), 85-97.
• Hatch, K. (2005). "Something Else": Ed Ruscha's Photographic Books. JSTOR(111), s. 107-126. https://www.jstor.org/stable/3397675
• Huebler, D. (1971). MoMA Web sitesi: https://www.moma.org/collection/works/165134
• Kosuth, J. (1969). Art After Philosophy. içinde, A. Alberro & B. Stimson, Conceptual Art: A Critical Anthology. MIT Press.
• Kotz, L. (2007). Words To Be Looked At: Language in 1960s Art. MIT Press.
• Lesso, R. (2022). What Was So Great About Marcel Duchamp’s Fountain? The Collector https://www.thecollector.com/what-was-great-about-marcel-duchamp-fountain/
• LeWitt, S. (1996). Paragraphs on conceptual art. K. Stiles, & P. H. Selz içinde, Theories and documents of contemporary art. Berkeley.
• LeWitt, S. (1999). Paragraphs on Conceptual Art. A. Alberro, & B. Stimson içinde, Conceptual Art: A Critical Anthology (s. 12-17). Massachusetts Institute of Technology.
• Lippard, L. R. (Ed.). (1973). Six Years: The Dematerialization of the Art Object from 1966 to 1972. New York:Praeger. https://monoskop.org/File%3ALippard_Lucy_R_Six_Years_The_Dematerialization_of_the_Art_Object_from_1966_to_1972_1973.pdf
• Meyer I. (2021, Aralık 8). Conceptual Art - An Exploration of the Conceptualist Art Movement. Art in Context https://artincontext.org/conceptual-art/
• Picasso, P. (1948). Estate of Pablo Picasso / Artists Rights Society. MoMA Museum of Modern Art. New York. USA. https://www.moma.org/collection/works/29588
• Sowden, Tom. (2019). Exploring Appropriation as a Creative Practice. Arts. 8. 152. 10.3390/arts8040152.
• Taşçıoğlu, M. (2020a). Bir Görsel İletişim Platformu Olarak Kitap. Ankara: Dost Kitabevi.
• Taşçıoğlu, M. (2020b). GMK Röportajlar #13: Melike Taşcıoğlu. Grafikler Meslek Kuruluşu https://gmk.org.tr/seckiler/roportaj/gmk-roportajlar-13-melike-tascioglu
• Tomkins, C. (1996). Duchamp: A Biography. New York: Henry Holt & Company.
• Vitek, A. (2016). Un coup de Dés jamais n’abolira le Hasard, le manuscrit de Mallarmé en vente chez Sotheby’s. Cultu Rez-vous https://culturezvous.com/un-coup-de-des-jamais-nabolira-le-hasard-le-manuscrit-de-mallarme-en-vente-chez-sothebys/
• Yale University Library. (2023). Artists' Books: Start Exploring. Yale University. https://guides.library.yale.edu/artistsbooks
• Wolfe, S. (2009). Abstract Expressionism Action, Colour Fields and Emotion. Artland Magazine https://magazine.artland.com/abstract-expressionism/