Kültürel Miras, Güç ve Politik Meşruiyet; Napolyon Dönemi Sanat Yağmaları Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme

Öz

Savaş, askeri çatışmalarla somutlaşan bir olgu olmakla birlikte, toplumların kimliklerini ve onun ayrılmaz bir parçası olan kültürel mirası hedef alan bir yıkım pratiğidir. Bu bağlamda çalışma, savaş sürecinde kültürel mirasın ganimet olarak ele geçirilmesi olgusunu tarihsel süreklilik içerisinde, Napolyon dönemi yağmaları özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problemi, kültürel varlıkların savaş ve silahlı çatışma hallerinde maddi nesneler olmanın ötesinde, içinde bulundukları toplumun kimlik ve kolektif hafıza gibi kurucu unsurları ve aynı zamanda egemenlik ve ideolojik güç simgeleri olarak nasıl hedef haline geldikleri ve bu durumun günümüzde süregelen meşruiyet ve iade tartışmalarına nasıl zemin hazırladığıdır. Araştırmada tarihsel analiz ve olay incelemesi yapılarak nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, Antik Çağ’dan günümüze uzanan örnekler ele alınmıştır. Bu örnekler içerisinde savaş ganimeti pratiklerinde bir dönüşümü işaret eden nitelikleri nedeniyle Napolyon dönemi yağmaları ve sanat eserlerini egemenlik stratejilerinin bir parçası olarak nasıl yeniden bir kültür mirası oluşturmak için kullandığı eleştirel bir bakış açısıyla incelenmiş ve sanatın estetik bir ürün olmanın ötesinde bir hegemonya aracına dönüşümü tartışılmıştır. Çalışmada bu tartışma kültürel milliyetçilik ve kültürel uluslararasıcılık teorileri çerçevesinde yürütülmüş olup, uluslararası hukukun gelişimi ve iade taleplerinin artışı arasında nasıl bir ilişki olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çerçevede çalışmanın beklenen sonucu, kültür mirasının savaş sırasında ganimet olarak ele geçirilmesi pratiklerinin süregelen niteliğini ortaya koyarak, bu pratiklerin etik, hukuki ve politik sorgulamaların giderek daha çok merkezinde yer aldığını göstermektir. Ayrıca araştırma, kültürel mirasın, evrensel değerler olarak benimsenmesiyle daha çok uluslararasılaşmış olmasının koruma politikalarına yansıması sonucu, küresel düzeyde ortak etik sorumluluğa dayanan kültürel mirası koruma ve iade politikalarının geliştirilmesine dikkat çekerek katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras
• savaş ganimeti
• yağma
• iade
• kültürel milliyetçilik.

Cultural Heritage, Power, and Political Legitimacy; A Critical Assessment of Art Looting During the Napoleonic Period

Öz

Savaş, askeri çatışmalarla somutlaşan bir olgu olmakla birlikte, toplumların kimliklerini ve onun ayrılmaz bir parçası olan kültürel mirası hedef alan bir yıkım pratiğidir. Bu bağlamda çalışma, savaş sürecinde kültürel mirasın ganimet olarak ele geçirilmesi olgusunu tarihsel süreklilik içerisinde, Napolyon dönemi yağmaları özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problemi, kültürel varlıkların savaş ve silahlı çatışma hallerinde maddi nesneler olmanın ötesinde, içinde bulundukları toplumun kimlik ve kolektif hafıza gibi kurucu unsurları ve aynı zamanda egemenlik ve ideolojik güç simgeleri olarak nasıl hedef haline geldikleri ve bu durumun günümüzde süregelen meşruiyet ve iade tartışmalarına nasıl zemin hazırladığıdır. Araştırmada tarihsel analiz ve olay incelemesi yapılarak nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, Antik Çağ’dan günümüze uzanan örnekler ele alınmıştır. Bu örnekler içerisinde savaş ganimeti pratiklerinde bir dönüşümü işaret eden nitelikleri nedeniyle Napolyon dönemi yağmaları ve sanat eserlerini egemenlik stratejilerinin bir parçası olarak nasıl yeniden bir kültür mirası oluşturmak için kullandığı eleştirel bir bakış açısıyla incelenmiş ve sanatın estetik bir ürün olmanın ötesinde bir hegemonya aracına dönüşümü tartışılmıştır. Çalışmada bu tartışma kültürel milliyetçilik ve kültürel uluslararasıcılık teorileri çerçevesinde yürütülmüş olup, uluslararası hukukun gelişimi ve iade taleplerinin artışı arasında nasıl bir ilişki olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çerçevede çalışmanın beklenen sonucu, kültür mirasının savaş sırasında ganimet olarak ele geçirilmesi pratiklerinin süregelen niteliğini ortaya koyarak, bu pratiklerin etik, hukuki ve politik sorgulamaların giderek daha çok merkezinde yer aldığını göstermektir. Ayrıca araştırma, kültürel mirasın, evrensel değerler olarak benimsenmesiyle daha çok uluslararasılaşmış olmasının koruma politikalarına yansıması sonucu, küresel düzeyde ortak etik sorumluluğa dayanan kültürel mirası koruma ve iade politikalarının geliştirilmesine dikkat çekerek katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage
• war booty
• looting
• restitution
• cultural nationalism.

Kaynakça

1. Beard, M. (2007). The Roman triumph. Harvard University Press.
2. Beard, M. (2015). SPQR: A history of ancient Rome. Liveright Publishing.
3. Beazley, J. D. (1997). The development of Greek art. Oxford University Press.
4. Bevan, R. (2016). The destruction of memory: Architecture at war. Reaktion Books.
5. Boardman, J. (1993). Greek sculpture: The classical period. Thames & Hudson.
6. Boztas, S. (2023). Dutch museum looted by Napoleon does not seek restitution. The Art Newspaper. https://www.theartnewspaper.com/2023/09/20/dutch-museum-looted-by-napoleon-does-not-seek-restitution
7. Çatalbaş, A. S., Tuğal, S. (2025). Sanat Müzelerinin Demokratikleşmesinde Çevrimiçi Araçların Rolü: Türkiye Örneği, Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, Cilt 10, Sayı 3, 396-420.
8. Coombes, A. E. (1994). Reinventing Africa: Museums, material culture and popular imagination. Yale University Press.

9. Galli, F. (2003). Donatello: Life and works. Scala Publishers.
10. Harris, W. V. (1979). War and imperialism in Republican Rome, 327–70 BC. Oxford University Press.
11. Hartt, F. (1997). History of Italian Renaissance art (6th ed.). Prentice Hall.
12. Feliciano, H. (1997). The lost museum: The Nazi conspiracy to steal the world’s greatest works of art. Basic Books.
13. Finestresullarte.info. (2025). Could Italy ask France to return the works requisitioned by Napoleon? https://www.finestresullarte.info/en/news-focus/but-could-italy-ask-france-to-return-the-works-requisitioned-by-napoleon
14. Friedländer, W. (1965). The sculpture of the Hellenistic period. Princeton University Press.
15. Foster, B., & Gerstenblith, P. (2004). Iraq: The loss of cultural heritage. American Journal of Archaeology, 108(3), 29-38.
16. Geary, P. (1986). Sacred commodities: The circulation of medieval relics. In P. Geary (Ed.), Living with the dead in the Middle Ages. Cornell University Press.
17. Gerstenblith, P. (2012). Art, cultural heritage, and the law: Cases and materials. Carolina Academic Press.
18. Gilks, D. (2013). Attitudes to the displacement of cultural property in the wars of the French Revolution and Napoleon. The Historical Journal, 56(1), 113–143 https://www.cambridge.org/core/journals/historical-journal/article/abs/attitudes-to-the-displacement-of-cultural-property-in-the-wars-of-the-french-revolution-and-napoleon/5C6779584A0B604E1739568C67FB734D
19. Hamilakis, Y. (2007). The nation and its ruins: Antiquity, archaeology, and national imagination in Greece. Oxford University Press.
20. Harvey, D. C. (2001). Heritage Pasts and Heritage Presents: temporality, meaning and the scope of heritage studies. International Journal of Heritage Studies, 7(4), 319–338.
21. McClellan, A. (1994). Inventing the Louvre: Art, politics, and the origins of the modern museum in eighteenth-century Paris. Cambridge University Press.
22. Merryman, J. H. (1985). Thinking about the Elgin Marbles. American Journal of International Law, 83(2).
23. Merryman, J. H. (1986). Two Ways of Thinking About Cultural Property. The American Journal of International Law, 80(4), 831–853.
24. Merryman, J. H. (2025). Museums and the Spoils of Empire: From the Benin Bronzes to Those Marbles Again. Oxford University Press. https://academic.oup.com/book/60751/chapter-abstract/528420286?redirectedFrom=fulltext&login=false
25. Morrison, E. (2002). Venetian sculpture and the Quadriga. Yale University Press.
26. Napoleonic looting of art. (2021). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Napoleonic_looting_of_art
27. Nicholas, L. H. (1994). The rape of Europa: The fate of Europe’s treasures in the Third Reich and the Second World War. Alfred A. Knopf.
28. O’Keefe, R. (2006). The protection of cultural property in armed conflict. Cambridge University Press.
29. Peters, E. (Ed.). (1977). The just war: Theories and practice. NJ: Princeton University Press, Princeton.
30. Pliny the Elder. (1969). Natural history (çev.H. Rackham), Harvard University Press.
31. Pollitt, J. J. (1986). Art in the Hellenistic age. Cambridge University Press.
32. Radner, K. (2015). Ancient Assyria: A very short introduction. Oxford University Press.
33. Ridgway, B. S. (1981). Hellenistic sculpture. University of Wisconsin Press.
34. Sandholtz, W. (2007). Prohibiting plunder: How norms change. Oxford University Press, Oxford.
35. Smarthistory (2025). Napoleon’s appropriation of Italian cultural treasures. https://smarthistory.org/napoleons-appropriation-of-italian-cultural-treasures/
36. West, S. (2004). Raphael: The complete works. Taschen.
37. UNESCO. (2003). Report on the damage to the Iraq National Museum. UNESCO Publishing.
38. Zuffi, S. (2007). Great paintings: From Giotto to Canaletto. Taschen.