Dijital Sanat ve Yeni Medya Sanatı Üzerine

Öz

Günümüzde sanat ve teknoloji arasındaki ilişki, dijital devrimin etkisiyle basit bir araçsal dönüşümün ötesine geçerek radikal bir "nesnesizleşme" evresine geçmiştir. Geleneksel estetik anlayışın nesne ve sanatçı odaklı yaklaşımının aksine; dijital çağda sanatın, maddesel ağırlığından sıyrılarak kavramsal, algoritmik ve süreç odaklı bir yapıya büründüğü savunulmaktadır. Jacques Ellul’un teknolojiyi belirleyici bir faktör olarak ele alan yaklaşımı ve Jean Baudrillard’ın simülasyon kuramı ışığında, sanat üretiminin bir tür mühendislik sürecine dönüşerek ontolojik bir başkalaşım geçirdiğini tartışan bu çalışma, dijital sanatı ve yeni medya sanatını, salt teknik bir sınıflandırma olmanın ötesinde, sanat tarihini yeniden yazmayı gerektiren olgular olarak ele almaktadır. Bu bağlamda Edward A. Shanken’ın işaret ettiği "ana akım çağdaş sanat" ile ‘yeni medya sanatı’ arasındaki tarihsel kopukluk irdelenmekte; bu iki alanın birbirini dışlayan yapısının ancak ‘hibrit bir söylem’ geliştirilerek aşılabileceği vurgulanmaktadır. Sanatın ontolojisine dair tartışmalarda ise Po-Hsien Lin’in yaklaşımı referans alınarak; sanatın atom tabanlı (fiziksel) bir yapıdan, bit tabanlı (sayısal) ve dönüştürülebilir bir yapıya geçişi analiz edilmektedir. Bu dönüşüm, Walter Benjamin’in mekanik yeniden üretim çağına dair tespitlerini güncelleyen Jos de Mul’un ‘dijital rekombinasyon’ teorisiyle ilişkilendirilmiştir. Buna göre, dijital çağda sanat eserinin varlık modeli bir ‘veritabanı’ formuna dönüşmüş, eserin geleneksel ‘sergilenme değeri’, izleyicinin etkileşimini ve müdahalesini temel alan ‘manipülasyon değeri’ ile yer değiştirmiştir. Bu yeni düzende izleyici, edilgen bir gözlemci konumundan sıyrılarak anlamı kuran ve yapıta müdahale eden etkin bir ‘kullanıcı’ kimliğine evrilmiştir. Sonuç olarak makale; "dijital sonrası" (post-digital) çağda sanatın, fiziksel mekân sınırlarını aşan, ağlar üzerinde akışkan ve etkileşimle sürekli yeniden üretilen dinamik bir deneyim alanı olarak tanımlanmasını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Sanat
• Yeni Medya Sanatı
• Sanat
• Teknoloji
• İnternet.

On Digital Art and New Media Art

Öz

In the contemporary era, the relationship between art and technology, driven by the digital revolution, has transcended a mere instrumental transformation to reach a radical phase of "dematerialization." Contrary to the object- and artist-oriented approach of traditional aesthetics, it is posited that art in the digital age has shed its material weight, assuming a conceptual, algorithmic, and process-oriented structure. Drawing upon Jacques Ellul’s approach to technology as a deterministic factor and Jean Baudrillard’s simulation theory, this study argues that art production has transformed into a form of engineering process, undergoing an ontological metamorphosis. Consequently, it addresses digital art and new media art not merely as technical classifications, but as phenomena that necessitate a rewriting of art history. In this context, the historical disconnect between "mainstream contemporary art" and "new media art," as identified by Edward A. Shanken, is examined. It is emphasized that the mutually exclusive nature of these two domains can only be transcended through the development of a "hybrid discourse." Regarding discussions on the ontology of art, the analysis references Po-Hsien Lin’s approach to explore the transition of art from an atom-based (physical) structure to a bit-based (digital) and mutable structure. This transformation is contextualized within Jos de Mul’s theory of "digital recombination," which updates Walter Benjamin’s observations on the age of mechanical reproduction. Accordingly, in the digital age, the mode of existence of the artwork has evolved into a "database" form, wherein the traditional "exhibition value" has been supplanted by "manipulation value," which is predicated on viewer interaction and intervention. Within this new order, the spectator has evolved from a passive observer into an active "user" who constructs meaning and intervenes in the artwork. Consequently, this article proposes defining art in the "post-digital" era as a dynamic field of experience that transcends the boundaries of physical space—one that is fluid across networks and continuously reproduced through interaction.

Anahtar Kelimeler

• Digital Art
• New Media Art
• Art
• Technology
• Internet.

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2020). Kültür endüstrisi. İletişim Yayınları.
2. Alemdar, S. (2020). Sanatın kavramsal dönüşümü: Nesnesizleşen sanatın ağlarda dolaşımı, İçinde: Sanatta post-nesne ve post-insan. Ütopya Yayınevi.
3. Anadol, R. (2020). Synaesthetic architecture a building dreams. John Wiley & Sons Ltd.
4. Arnheim, R. (2018). Görsel düşünme. Metis Yayınları.
5. Basalla, G. (2021). Teknolojinin evrimi. Doğubatı Yayınları.
6. Baudrillard, J. (2019). Şeytana satılan ruh ya da kötülüğün egemenliği. Doğubatı Yayınları.
7. Baudrillard, J. (2022). Neden her şey hala yok olup gitmedi?. Doğubatı Yayınları.
8. Bayraktaroğlu, A. M., & Terli, A., & Cam, F. (2011). Baudrillard’ın sanat anlayışı üzerine bir inceleme. Art-E Süleyman demirel üniversitesi güzel sanatlar fakültesi hakemli dergisi. 1-17.

9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method, Qualitative research journal. Vol. 9. No. 2. 27-40. DOI 10.3316/QRJ0902027.
10. Bridle, J. (2020). Yeni karanlık çağ. Metis Yayınları.
11. Castells, M. (2020). İnternet galaksisi. Phoenix Yayınevi.
12. Changeux, J. P., & Ricoeur, P. (2021). Neden nasıl düşünürüz? Etik, insan doğası ve beyin üzerine bir tartışma. Metis Yayınları.
13. Creswell, J. W. (2009). Research design: A qualitative, quantitative, and mixed method approaches. SAGE Publications: Incorporated.
14. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.
15. De Mul, J. (2009). The work of art in the age of digital recombination. İçinde: Digital material, tracing new media in everyday life and technology. Editor(s): Marianne van den boomen. Sybille lammes, Ann-Sophie lehmann, Joost raessens and Mirko tobias schäfer, Amsterdam University Press.
16. Ellul, J. (1979). Remarks on technology and art. Social research, WINTER. Vol: 46. No: 4. The Johns Hopkins University Press.
17. Ertan, E. (2015). Dijital sonrası tarihçelere giriş. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
18. Evren, S. (2022). Günümüzde sanat ve deneyim. Hayalperest Yayınevi.
19. Fineberg, J. (2014). 1940’tan günümüze sanat. Karakalem Kitabevi Yayınları.
20. Fritz, D. (2015). 1960’lar ve 1970’ler dijital sanatında sosyal ve politik dönüşümün unsurları. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
21. Fischer, E. (2020). Sanatın gerekliliği. Çev: Cevat çapan. Sözcükler Yayınları.
22. Gere, C. (2019). Dijital kültür. Salon Yayınları.
23. Gorbet, M., Gorbet, S. & Banerjee, B. (2011). Collaboration with the future: An infrastructure for art+technology at the san josé international airport. Leonardo, Vol. 44. No. 4. 334–345.
24. Groys, B. (2017). Akışta internet çağında sanat. Koç Üniversitesi Yayınları.
25. Hopkins, D. (2018). Modern sanattan sonra. Hayalperest Yayınevi.
26. Ikeda, R. (2009). Ryoji ikeda on ryoji ikeda: Conversation with akira asada. Continuum.
27. Ippolito, J. (2002). Ten myths of internet art. Leonardo Vol: 35, No: 5. Tenth Anniversary New York Digital Salon.
28. İpşiroğlu, N., & İpşiroğlu, M. (2017) Oluşum süreci içinde sanatın tarihi. Hayalperest Yayınevi.
29. Jefferies, L. N. (2021). How was it for you? Qualitative observational methods to assess the experiential value of two immersive augmented reality stories: A case study. Presence virtual and augmented reality, 30, 125-148. https://doi.org/10.1162/pres_a_00368
30. Kutup, N. (2010). İnternet ve sanat, yeni medya ve net.art. XII. Akademik Bilişim Konferansı.
31. Lee, J. Y. (2018). Infinitesimal to infinity: Ryoji ikeda's data composition and space of sensing. Stony Brook University.
32. Lillemose, J. (2006). Conceptual transformations of art: From dematerialisation of the object to immateriality in networks. Curating immateriality: The work of the curator in the age of network systems. ed. Joasia Krysa, Vol: 1. Autonomedia.
33. Lin, P. (2005). A Dream of digital art: Beyond the myth of contemporary computer technology in visual arts. Visual Arts Research. 31(1). Intersections of Technology with Art Education. 4-12.
34. Manovich, L. (2000), Database as a genre of new media, AI & Society, Journal of Knowledge. Culture and Communication, Springer.
35. Manovich, L. & Arielli, E. (2025). Artificial aesthetics: Generative ai, art and visual media. İçinde. Who is an “artist” in the ai era?. https://manovich.net/index.php/projects/artificial-aesthetics.
36. Mazlum, H. (2024). Çağdaş sanat eğitiminde dijital teknolojinin rolü. Uluslararası insan ve sanat araştırmaları dergisi. 9(4), 345-358. https://doi.org/10.5281/zenodo.14285500
37. Oktan, K. A. & Ulusoy, M. D. (2025). Algorithmic art and the transformation of public spaces: Hybrid public spaces. Hacettepe university journal of faculty of letters. 42(2). 578-596. doi:10.32600/huefd.1638009
38. Oskay, Ü. (2019) Kitle iletişiminin kültürel işlevleri. İnkılap Kitabevi.
39. Özselçuk, S. (2023). Dijital sanat bağlamında yapay zekâ algoritmalarının kullanımına yönelik eleştirel bir inceleme: Refik anadol’un “makine hatıraları”: Uzay sergisi. International Journal of Economic and Administrative Academic Research, 3(1). 1-21.
40. Pala, S. (2020). Dijital sanatta kırılan mekân: Enstelasyonu yeniden düşünmek. İçinde: Dijital imgeler evreni. Doruk Yayınları.
41. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE
42. Paul, C. (2015). Dijitalin soyağaçları: Bir eleştiri sonrası. İçinde: Dijital sonrası tarihçeler. Akbank Sanat Yayınları.
43. Perniola, M. (2016). Sanat ve gölgesi. İletişim Yayınları.
44. Rancière, J. (2015). Özgürleşen seyirci. Metis Yayınları.
45. Robert, A. D. & Boullaguet, A. (1997). Analyse de contenu. Paris: P.U.F.
46. Sağlamtimur, Z. Ö. (2010). Dijital sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 10(3). 213-238.
47. Shanken, E. A. (2016). Contemporary art and new media digital divide or hybrid discourse?, İçinde: A companion to digital art. First Edition. Edited: Christiane Paul, John Wiley & Sons, Inc.
48. Şahiner, R. (2015). Çağdaş sanatta temsiliyet krizi. Ütopya Yayınevi.
49. Toffoletti, K. (2020). Yeni bir bakışla baudrillard. Kolektif Kitap.
50. Toy, E. (2017). İnteraktif sanatın oluşum süreci ve günümüzdeki durumu. İçinde: Görsel iletişim tasarımı ve animasyon. Pegem Akademi.
51. Türkmenoğlu, H. (2014). Teknoloji ile sanat ilişkisi ve bir dijital sanat örneği olarak instagram. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi. 2(4). 87-100. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-02-04-07
52. Tuğal, S. A. (2018). Oluşum süreci içinde dijital sanat. Hayalperest Yayınevi. Uzelac, A., & Cvjeticanin, B. (2008) Digital culture: The changing dynamics. Institute for International Relations.
53. Vargün, Ö. (2023). Teknoloji ve sanatın dönüşümü: Dijital sanat. Journal of Arts. 6(1). 49-54. https://doi.org/10.31566/arts.1968
54. Wands, B. (2006). Dijital çağın insanı. Akbank Sanat Yayınları.
55. Wands, B. (2011). The contemporary becomes digital. Leonardo Electronic Almanac. V17(1).
56. Whitham, G., & Pooke, G. (2018). Çağdaş sanatı anlamak. Hayalperest Yayınevi.
57. Wilson, M. (2015). Çağdaş sanat nasıl okunur. Hayalperest Yayınevi.
58. Yıldırım, A. (1999) Nitel araştırma töntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve bilim. 23 (112). 7-17.