Eğitimde Mesleki Eğitim Temelleri: İnsan, Değer ve Kurum Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Mesleki etik, bireyin mesleki eylemleri aracılığıyla insan, değer ve toplumla kurduğu ilişkinin temel belirleyicilerinden biridir. Etik, yalnızca yazılı kurallar, meslek ilkeleri ya da yasal düzenlemelerle sınırlı bir alan olmayıp; bireyin sorumluluk bilinci, vicdanı ve mesleki anlam arayışıyla doğrudan ilişkilidir. Bu yönüyle mesleki etik, bireysel ahlaki tutumların ötesinde, mesleklerin toplumsal işlevi ve kamusal güvenle yakından bağlantılı bir yapı sunmaktadır. Özellikle insanla doğrudan temasın yoğun olduğu eğitim, akademi, sanat ve yönetsel alanlarda etik, mesleki uygulamaların niteliğini belirleyen ve kurumsal meşruiyeti destekleyen merkezi bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, mesleki etik kavramını insan ve değer merkezli kuramsal bir çerçevede ele almak; etik tartışmaların eğitim, akademi ve yönetsel pratikler gibi farklı alanlarda nasıl ortak bir zeminde şekillendiğini incelemek ve eğitim alanını bu geniş etik tartışma için açıklayıcı bir örnek olarak değerlendirmektir. Çalışma, alanyazına dayalı nitel bir derleme niteliğinde olup, mesleki etik, etik kültür, etik ikilem, etik liderlik ve akademik bütünlük kavramları üzerinden yapılandırılmıştır. Elde edilen bulgular, mesleki etiğin yalnızca kurumsal düzenlemeler ve etik kodlar aracılığıyla sürdürülebilir hâle gelmediğini; etik değerlerin bireyler ve kurumlar tarafından içselleştirilmesi, etik muhakeme becerilerinin geliştirilmesi ve etik liderlik anlayışının güçlendirilmesi yoluyla anlam kazandığını göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, mesleki etiğin bireysel sorumluluk, kurumsal kültür ve toplumsal güven arasındaki dinamik ilişkiyi görünür kılarak, insan merkezli mesleklerde etik tartışmalara bütüncül bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki etik
• insan ve değer
• etik kültür
• kurumlar
• eğitim

Foundations of Vocational Education in Education: An Evaluation on Human, Value, and Institution

Öz

Professional ethics is one of the fundamental determinants of the relationship that individuals establish with people, values, and society through their professional actions. Ethics is not limited solely to written rules, professional principles, or legal regulations; rather, it is directly related to an individual’s sense of responsibility, conscience, and search for meaning in professional life. In this respect, professional ethics represents a structure that goes beyond individual moral attitudes and is closely connected to the social function of professions and public trust. Especially in fields such as education, academia, the arts, and management, where direct interaction with people is intensive, ethics emerges as a central element that determines the quality of professional practices and supports institutional legitimacy. The aim of this study is to address the concept of professional ethics within a human- and value-centered theoretical framework; to examine how ethical discussions take shape on a common ground across different fields such as education, academia, and managerial practices; and to evaluate the field of education as an illustrative example for this broader ethical discussion. The study adopts a qualitative literature review design and is structured around the concepts of professional ethics, ethical culture, ethical dilemmas, ethical leadership, and academic integrity. The findings indicate that professional ethics cannot be sustained solely through institutional regulations and ethical codes; rather, it gains meaning through the internalization of ethical values by individuals and institutions, the development of ethical reasoning skills, and the strengthening of ethical leadership. In this context, the study aims to make visible the dynamic relationship between individual responsibility, institutional culture, and social trust, thereby offering a holistic contribution to ethical discussions in human-centered professions.

Anahtar Kelimeler

• Professional ethics
• Human and values
• Ethical culture
• Institutions
• Education

Kaynakça

1. Ahmed, E. I. (2025). A systematic review of ethical leadership studies in educational research from 1990 to 2022. Educational Management Administration & Leadership, 53(4), 769-788.
2. Aristoteles. (2011). Nikomakhos’a Etik (S. Babür, Çev.). BilgeSu Yayıncılık.
3. Ashforth, B. E., & Anand, V. (2003). The normalization of corruption in organizations. Research in Organizational Behavior, 25, 1–52. https://doi.org/10.1016/S0191-3085(03)25001-2
4. Aydın, İ. (2015). Eğitim ve öğretimde etik (7. baskı). Pegem Akademi.
5. Balıkçı, A. (2022). Okul müdürlerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel güven düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 10(2), 123–140.
6. Banks, S. (2016). Ethics and values in social work (4th ed.). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-137-43319-8
7. Bazerman, M. H., & Tenbrunsel, A. E. (2011). Blind spots: Why we fail to do what’s right and what to do about it. Princeton University Press.
8. Beauchamp, T. L., & Childress, J. F. (2019). Principles of biomedical ethics (8th ed.). Oxford University Press.

9. Bedeian, A. G., Taylor, S. G., & Miller, A. N. (2010). Management science on the credibility bubble: Cardinal sins and various misdemeanors. Academy of Management Learning & Education, 9(4), 715–725. https://doi.org/10.5465/amle.9.4.zqr715
10. Bretag, T. (2019). A research agenda for academic integrity. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781789903764
11. Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17(6), 595–616. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.10.004
12. Campbell, E. (2006). Ethical knowledge in teaching: A moral imperative of professionalism. Education Canada, 46(4), 32–35.
13. Darga, H. (2022). Ethical problems and dilemmas experienced by preschool teachers during COVID-19 pandemic restrictions and teaching practices. Journal of Pedagogical Research, 6(3), 145–159. https://doi.org/10.33902/JPR.2022121234
14. Doğan, S., & Uğurlu, C. (2015). Okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel sinizm algıları arasındaki ilişki. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(3), 489-516. https://doi.org/10.17152/gefad.00239
15. Ehrich, L. C., Harris, J., Klenowski, V., Smeed, J., & Spina, N. (2015). The centrality of ethical leadership. Journal of Educational Administration, 53(2), 197–214. https://doi.org/10.1108/JEA-10-2013-0110
16. Erdoğan, E., & Aslan, H. (2024). Ethical dilemmas experienced by teachers in schools. Scientific Educational Studies, 8(2), 89–107.
17. Giroux, H. A. (2011). On critical pedagogy. Continuum International Publishing Group.
18. Heikkilä, M., Mauno, S., Herttalampi, M., Minkkinen, J., Muotka, J., & Feldt, T. (2023). Ethical dilemmas and well-being in teachers’ work: A three-wave, two-year longitudinal study. Teaching and Teacher Education, 125, 104049.
19. Ho, C. K., & Asrani, S. K. (2025). Ethics, bias, and governance in artificial intelligence for hepatology: toward building a safe and fair future. Journal of Clinical and Experimental Hepatology, 15(6), 102628.
20. Kant, I. (2002). Practical philosophy (M. J. Gregor, Trans.). Cambridge University Press.
21. Kaptein, M. (2011). Understanding unethical behavior by unraveling ethical culture. Human Relations, 64(6), 843–869. https://doi.org/10.1177/0018726710390539
22. Kırtay, K. K. (2023). Türk Kültüründe Hayat Ağacı, Bir Motif Olarak Çini ve Seramiklerde Kullanımı. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 8(2), 129-143.
23. Macfarlane, B., Zhang, J., & Pun, A. (2014). Academic integrity: A review of the literature. Studies in Higher Education, 39(2), 339–358. https://doi.org/10.1080/03075079.2012.709495
24. MacIntyre, A. (2007). After virtue (3rd ed.). University of Notre Dame Press.
25. Öztahtalı, İ. İ., & Telci Dereli, Ş. (2020). İzmit Belediyesi personelinin tiyatro izleme talebine etki eden demografik faktörlerin belirlenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 3(3), 77-83.
26. Schein, E. H. (2017). Organizational culture and leadership (5th ed.). Wiley.
27. Shapira-Lishchinsky, O. (2016). From ethical reasoning to teacher education for social justice. Teaching and teacher education, 60, 245-255.
28. Shapiro, J. P., & Stefkovich, J. A. (2016). Ethical leadership and decision making in education: Applying theoretical perspectives to complex dilemmas (4th ed.). Routledge.
29. Sockett, H. (2012). Knowledge and virtue in teaching and learning: The primacy of dispositions. Routledge.
30. Strike, K. A., & Soltis, J. F. (2009). The ethics of teaching (5th ed.). Teachers College Press.
31. Sukhera J. (2022). Narrative reviews: Flexible, rigorous, and practical. Journal of graduate medical education, 14(4), 414–417. https://doi.org/10.4300/JGME-D-22-00480.1
32. Treviño, L. K., Weaver, G. R., & Reynolds, S. J. (2006). Behavioral ethics in organizations: A review. Journal of Management, 32(6), 951–990. https://doi.org/10.1177/0149206306294258
33. Victor, B., & Cullen, J. B. (1988). The organizational bases of ethical work climates. Administrative Science Quarterly, 33(1), 101–125. https://doi.org/10.2307/2392857
34. Wang X, Liu D and Liu J (2022) Formality or Reality: Student Teachers’ Experiences of Ethical Dilemmas and Emotions During the Practicum. Front. Psychol. 13:870069. doi: 10.3389/fpsyg.2022.870069