Daily Use Items among the Yörüks of Erdemli, Mersin

Öz

Humans meet many of their daily needs, such as eating, drinking, production, and agriculture, with various tools and equipment. The tools used by the Yoruk people, who hold an important place in the social, cultural, and economic structure of Anatolia, possess noteworthy characteristics, both in terms of similarities and differences. The items used by the Yoruk, shaped by their nomadic lifestyle, are considered durable, easily portable, and practical. While very few studies have been conducted on the daily lives and tools of the Yoruk, there appears to be no research specifically on the tools and equipment used by the Yoruk people of Erdemli, Mersin. The aim of this study is to research and introduce the various items used by the Yoruk people in their daily lives and to fill this gap in the literature. To this end, a field study was conducted in the Kösbucağı and Sorgun neighborhoods of Erdemli district, and different types of tools and equipment were identified and presented in a catalog. Measurements were taken on-site and documented with photographs. It has been observed that the items share similar characteristics with tools and equipment used by Yoruk people in different parts of Anatolia, while some also exhibit differences. Today, the Yoruk people in Erdemli, who have adopted a settled lifestyle, continue their lives according to the innovations brought about by modern life. The identified tools and equipment are kept as mementos passed down from their elders. It is essential to preserve these cultural assets, which serve as documents conveying the past life of the Yoruk people of Erdemli, and to pass them on to future generations. Therefore, it is believed that identifying and preserving the everyday items of the Yoruk people in different parts of Erdemli in ethnography museums or private collections would be an important step in transmitting Yoruk culture and way of life to future generations.

Anahtar Kelimeler

• Mersin
• Erdemli
• Yoruk
• Folk Culture
• Material culture.

Mersin Erdemli Yörüklerinde Günlük Kullanım Eşyaları

Öz

İnsanoğlu günlük hayat içinde yeme-içme, üretim ve tarım gibi pek çok ihtiyacını çeşitli araç gereçlerle karşılamaktadır. Anadolu’nun sosyal, kültürel ve ekonomik yapısında önemli yere sahip olan Yörüklerin kullandıkları çeşitli gereçler, benzerlikleri ya da farklılık gösteren yönleri ile kayda değer özellikler taşımaktadır. Yörüklerin konar-göçer yaşam biçimine yönelik olarak şekillenen eşyaların dayanıklı, kolay taşınabilir ve pratik özellikler göstermesine önem verilmektedir. Yörüklerin günlük yaşamına ve kullandıkları eşyalara dair çok az çalışma yapılmış olmakla birlikte, Mersin Erdemli Yörüklerinin kullandıkları araç-gereçlere yönelik herhangi bir araştırma olmadığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Erdemli Yörüklerinin günlük hayatında kullandıkları çeşitli eşyaları araştırmak, tanıtmak ve literatürde bu konudaki eksikliği gidermektir. Bu amaç doğrultusunda bir saha çalışması ile Erdemli ilçesi Kösbucağı ve Sorgun Mahallelerinde tespit edilen farklı nitelikli araç-gereçler katalog oluşturularak tanıtılmıştır. Yerinde ölçüleri alınarak fotoğraflarla belgelenmiştir. Eşyaların Anadolu’nun farklı yerlerindeki Yörüklerce kullanılan araç-gereçlerle benzer özellikler taşıdığı, bazılarının ise farklılık arz ettiği görülmüştür. Günümüzde Erdemli’de yerleşik hayat düzenini benimseyen Yörüklerin, modern hayatın getirdiği yeniliklere göre yaşamlarını devam ettirdiği görülmektedir. Tespit edilen araç-gereçler ise Yörüklerin aile büyüklerinden kalmış birer hatıra olarak saklanmaktadır. Erdemli Yörüklerinin geçmiş yaşamını bizlere aktaran birer belge niteliğindeki bu kültür varlıklarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması elzemdir. Bu nedenle Erdemli’nin farklı noktalarındaki Yörüklere ait gündelik eşyalarının tespit edilerek etnografya müzeleri ya da özel koleksiyonlarda koruma altına alınmasının, Yörük kültürünü ve yaşayışını gelecek nesillere aktarmak için önemli bir adım olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mersin
• Erdemli
• Yörük
• Halk Kültürü
• Maddi Kültür

Kaynakça

1. Adıgüzel, O. (2020). Etnik kökenlerin mutfak kültürlerindeki değişimlerinin belirlenmesi: balıkesir örneği [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 626359).
2. Bektarım, N. (2020). Mersin’de yaşayan yerleşik ve konargöçer yörüklerin mutfak kültürü üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 610798).
3. Cumhur Tuğcuoğlu, Ç. (2008). Göçer kültürlerde mobilyalar ve günümüze uyarlanması [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 261436).
4. Çeken, B., & Kurtoğlu, S. (2023). Göç olgusunun çağdaş sanat yapıtlarına yansımaları. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 8 (2), 98-113.
5. Eröz, M. (1991). Yörükler. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
6. Gelekçi, C. (2004). Türk kültüründe oğuz-türkmen-yörük kavramları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 1, 9-18.
7. Görar, R., Genç, M. ve Görar, E. A. (2020). Isparta ve çevresi yörük kültürü. Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları.
8. Kavas, K. R. (2013. Mimariyi “Dokumak”: anadolu- batı toros göçlerinde çevre- kültür ilişkisi. Bilig, 64, 231-258.

9. Kırmızı, Ö. (2015). Erdemli halk kültürü araştırması [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 393849).
10. Sümer, F. (2013). Yörük. Diyanet islam ansiklopedisi: 43 (ss. 570-573). Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Taş, E. (2021). Kıbrıscık (Bolu) kültüründe geleneksel tarım aletleri ve mutfak gereçleri, Kıbrıscık araştırmaları ve halk kültürü (ss. 373-391), Paradigma Akademi.
12. Taş, E. (2022). Yörüklerde kap kacak kültürü, Sosyal Bilimler Dergisi (SOBİDER), 61, 144–156.
13. Uğuz, S. (2018). Nüfus defterlerine göre 19. yüzyılın ilk yarısında erdemli ve çevresi yörüklerinin idarî ve demografik durumu, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7 (2), 1380-1392.