Academic Approaches to the Playwright Memet Baydur: A Literature Review

Öz

This study aims to examine, within a comprehensive framework, the academic publications produced in Türkiye between 1990 and 2025 that focus on the plays of Memet Baydur, one of the prominent playwrights of modern Turkish theatre, and to make visible the quantitative development, methodological tendencies, and content orientations of the existing literature. Despite the sustained academic interest in Baydur’s plays, it is observed that the literature lacks a systematic review that jointly addresses the temporal distribution of studies, publication types, indexing channels, and dominant analytical approaches. Departing from this gap, the study investigates when and through which academic platforms scholarly interest in Baydur has intensified, and around which theoretical and methodological axes this body of research has been structured. Within this scope, postgraduate theses and peer-reviewed journal articles focusing on Memet Baydur were identified through searches conducted in the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖK), TR Dizin, and DergiPark databases. The collected data were analyzed using a descriptive literature review design supported by quantitative distribution analysis and content-based classification. Publications were systematically categorized according to their publication years, types, indexing status, and primary analytical approaches. The findings indicate a significant increase in academic studies on Memet Baydur beginning in the 2010s, with the literature largely shaped by master’s theses and peer-reviewed journal articles. The results of the content analysis reveal that scholarly approaches predominantly concentrate on Dramaturgical Analysis/Textual Analysis and Historical–Ideological Readings. In contrast, studies focusing on staging practices, directing, acting performance, and feminist perspectives remain limited in number. Furthermore, meaningful differences were identified in content preferences across publication types, historical periods, and indexing categories, pointing to distinct patterns of academic production and circulation. By systematically mapping the academic production on Memet Baydur and his plays, this study contributes to theatre studies by identifying dominant research tendencies and underexplored areas in the literature and aims to provide a guiding reference framework for future scholarly research on Baydur and contemporary Turkish theatre.

Anahtar Kelimeler

• Theatre
• Memet Baydur
• Turkish Theatre
• Literature Review

Tiyatro Oyun Yazarı Memet Baydur’a Yönelik Akademik Yaklaşımlar Üzerine Bir Alan Yazın İncelemesi

Öz

Bu çalışma, Türk tiyatrosunun önemli yazarlarından Memet Baydur’un oyunlarına yönelik Türkiye’de 1990-2025 yılları arasında üretilmiş akademik yayınları bütüncül bir çerçevede inceleyerek, Baydur literatürünün niceliksel gelişimini, yöntemsel yönelimlerini ve içerik tercihlerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Buna karşın, Memet Baydur üzerine gerçekleştirilen akademik çalışmaların zamansal seyri, yayın türleri, dizin dağılımları ve baskın kuramsal yaklaşımlarını birlikte ele alan sistematik bir alan yazın değerlendirmesinin literatürde bulunmadığı görülmektedir. Bu eksiklikten hareketle çalışma, Baydur’a yönelik akademik ilginin hangi dönemlerde yoğunlaştığı, hangi yayın mecraları üzerinden dolaşıma girdiği ve hangi akademik eksenler etrafında şekillendiği sorularına yanıt aramaktadır. Araştırma kapsamında, Baydur üzerine yayımlanmış lisansüstü tezler ile hakemli dergi makaleleri YÖK Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin ve DergiPark veri tabanları üzerinden taranmış; elde edilen veriler nicel dağılım analizi, betimsel alan yazın incelemesi ve içerik sınıflandırmasına dayalı bir yöntemle değerlendirilmiştir. Yayınlar; yıllara göre dağılım, yayın türleri, dizin bilgileri ve içerik/yaklaşım kategorileri temelinde sistematik biçimde sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, Memet Baydur oyunlarına yönelik akademik üretimin özellikle 2010’lu yıllardan itibaren belirgin bir artış gösterdiğini; literatürün büyük ölçüde yüksek lisans tezleri ve hakemli dergi makaleleri üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır. İçerik analizi sonuçları, akademik yaklaşımların ağırlıklı olarak Dramaturjik Çözümleme/Metin Analizi ile Tarihsel ve İdeolojik İnceleme ekseninde yoğunlaştığını; buna karşılık Sahneleme, Reji, Oyunculuk Pratiği ve Feminist İnceleme gibi tiyatronun uygulama ve toplumsal cinsiyet boyutlarını merkeze alan çalışmaların sınırlı düzeyde temsil edildiğini göstermektedir. Ayrıca yayın türleri, dönemler ve dizinler arasında içerik tercihleri bakımından anlamlı farklılaşmalar tespit edilmiştir. Bu çalışma, Memet Baydur’a yönelik akademik yayın üretimini ilk kez sistematik ve karşılaştırmalı bir çerçevede ele alarak, literatürdeki eğilimleri ve boşlukları görünür kılması bakımından tiyatro araştırmalarına katkı sunmakta; Baydur ve oyunları üzerine yapılacak gelecekteki çalışmalar için yönlendirici bir referans noktası oluşturmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tiyatro
• Memet Baydur
• Türk Tiyatrosu
• Alan Yazın İncelemesi

Kaynakça

1. Ada, U., ve Karagöz, B. (2022). Publications in the Field of Theatre: Bibliometric Analysis of International Theatre Studies. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, (35), 37-57. https://doi.org/10.26650/jtcd.1160371
2. Akbulut, N. (2018). Memet Baydur’un “Limon” Adlı Oyununda Aydın Sorunu ve Tiyatro Tekniği. Yedi, (20), 87-96. https://doi.org/10.17484/yedi.414326
3. Akbulut, N., ve Özyön, A. (2018). Memet Baydur’un Limon Adlı Oyununun “Oyun İçinde Oyun” Tekniğinin İşlevi Bağlamında İncelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 165-173. https://doi.org/10.32709/akusosbil.407785
4. Akbulut, N., ve Özyön, A. (2019). 1980’li Yıllarda Türkiye’deki Aydın Bunalımının Türk Tiyatrosuna Yansımaları: Limon Örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 167-174. https://doi.org/10.18506/anemon.422785
5. Aktaş, O., Güz, M. Z., Özer, E., ve Kılcan, B. (2025). A Bibliometric Analysis of Creative Drama Studies in Education. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 7(1), 116-128. https://doi.org/10.51535/tell.1668132
6. Aydın, N. S. (2024). Memet Baydur oyunlarında kötülüğün temsili [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 899373)
7. Aydın, S. (1994). Türkiye’de uyumsuz tiyatro uygulamaları [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 31756)
8. Berg, B. L., ve Lune, H. (2015). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (H. Aydın, Çev.). Eğitim Yayınevi.

9. Beyen, M. (1990). Mehmet Baydur’un eserlerine oyunculuk açısından bakış [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 13726)
10. Bozdoğan, M., ve Bozdoğan, Ö. (2022). Kamyon Oyununda Yabancılaşma ve Gündelik Hayat Ritimleri. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, (35), 17-35. https://doi.org/10.26650/jtcd.1120559
11. Bozkurt, D. (1997). 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonuçlarının Mehmet Baydur oyunlarına yansıması [Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 61182)
12. Buzcu, H. İ. (2014). Memet Baydur tiyatrosunda yaşam-oyun ilişkisinin irdelenmesi ve bir eserin reji uygulaması [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 353166)
13. Buzcu, H. İ., ve Ezici, T. (2018). Memet baydur dramaturgi̇si̇: Yaşam-oyun i̇li̇şki̇si̇nden “Oyun İçi̇nde Oyun” strateji̇si̇ne. Sahne ve Müzik, (6), 39-52.
14. Derin, O. E. (2025). Chronotope, Dialogue, and Simulation: A New Perspective on Memet Baydur’s “Kamyon”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 42(1), 326-340. https://doi.org/10.32600/huefd.1564111
15. Erol, K. (2013). Memet Baydur’un tiyatro yazarlığı ve eleştiri. The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science, 6(6), 475-496. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1700
16. Erol, K. (2017). Memet Baydur Tiyatrosu ve Dramatik Bir Pazarlık Oyunu: Kamyon. Journal of Turkish Studies, 8(4), 817-833. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4699
17. Graf, S. Ş. (2008). Memet Baydur’un oyunlarında uygarlık ve uygar insan [Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 220435)
18. İnangül, P. (2004). Memet Baydur oyunlarında ölüm teması [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 145294)
19. Karaaslan, F. (2016). Memet Baydur’un yalnızlığın oyuncakları ve Samuel Beckett’in Endgame eserlerinde insanlık durumunun prizmatik yansıması ile gerçeklik ve varoluşun usdışılığı [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 448216)
20. Kurt, F. (2009). Memet Baydur’un oyunlarının absürd tiyatro özellikleri bakımından incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 235936)
21. Marul, E. (2022). Özel Eğitimde Yaratıcı Drama Yönteminin Kullanıldığı Çalışmaların Bibliyografik Analizi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 27-46.
22. Öner, Ö. (2019). Türkiye Türkçesi tiyatro metinlerinde nezaket dili [Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 567791)
23. Öngen, O. (2025). Brecht ve Epik Tiyatro üzerine yazılan makalelerin bibliyometrik analizi̇. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 269-290. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1620676
24. Öznur Uslu, F. (2020). İroninin bir mizah aygıtı olarak dramatik metinlerde kullanımı-Limon ve Oyunlarla Yaşayanlar örneği [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 634877)
25. Özyön, A. (2020). Türkiye’de Sokağa Çıkma Yasağının Düşündürdükleri: Yalnızlığın Oyuncakları ve Baydurca Bir Öngörü. Turkish Studies - Language and Literature, 15(3), 1435-1447.
26. Sancak Deniz, A. (2021). Sevgi Ayakları: “Uysal Özneler” Üzerinden Bir 12 Eylül Okuması. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, (32), 125-144. https://doi.org/10.26650/jtcd.818543
27. Sancak Deniz, A. (2024). Dramatik Metinde Kurgulanmış Gerçekliğin Varoluşuna İki Örnek Oyun: Civan Canova-Sokağa Çıkama Yasağı ve Memet Baydur-Cumhuriyet Kızı. BAU ART Sanat Dergisi, 2(2), 35-49.
28. Soybilgen, G. (2009). Absürd tiyatroda karakter sunum stratejileri: Beckett, Ionesco, Pınter and Baydur üzerine karşılaştırmalı analiz [Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 228871)
29. Şen, E. N. (2022). Memet Baydur tiyatrolarında kadın [Yüksek Lisans Tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 735546)
30. Şener, S. (2011). Memet Baydur tiyatrosu. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 31(31), 109-140. https://doi.org/10.1501/TAD_0000000266
31. Şener, Z. (2023). “Yalnızlığın Oyuncakları”nda Oyuna Sığınan Duygular. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(45), 873-886. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1257699
32. Taştan Baraç, Z. (2024). Memet Baydur tiyatrosunda absürd tiyatro izleri [Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 866736)
33. Tomru, D. (2011). Memet Baydur’un İki Oyunundaki Kurgusal Kişiler. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, 0(1), 28-38.
34. Tomru, D. S. (2003). Türkiye’de Absürd tiyatro ve birey teması [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 140844)
35. Tongut, G. (2012). 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi’nin Memet Baydur oyunlarına/karakterlerine etkisi [Yüksek Lisans Tezi, Kadir Has Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 313326)
36. Uluyol, S. (2010). Memet Baydur’un oyunlarındaki anlatıların işlevleri [Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 253876)
37. Yıldırım, A. (2023). Tiyatro ve feminizm bağlamındaki çalışmalar üzerine bir alanyazın değerlendirmesi. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, (10), 42-60. https://doi.org/10.29228/iletisimvesanat.72657
38. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları
39. Yılmaz, G., ve Arı, G. (2024). Noktalama İşaretleri ile İlgili Yayımlanan Tezlerin ve Makalelerin İncelenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 9(2), 140-159
40. Yücel, H. İ. (2014). Memet Baydur Oyunlarında Aydın Bunalımı. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 4(1), 285-299.
41. Zerenler, D. (2009). Memet Baydur’un Tutunamayanları. Folklor/Edebiyat, 15(59), 157-182.