Çağdaş Seramik Sanatında Çömlekçi Çarkının Kavramsal Dönüşümü: Tomoya Sakai Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, çömlekçi çarkında şekillendirme yönteminin çağdaş seramik sanatındaki dönüşen rolünü, Japon seramik sanatçısı Tomoya Sakai örneği üzerinden inceleyerek geleneksel bir üretim tekniğinin çağdaş sanatsal ifade bağlamında nasıl yeniden anlamlandırıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Literatürde çömlekçi çarkının tarihsel ve teknik yönlerine ilişkin çok sayıda araştırma bulunmasına karşın, bu yöntemin çağdaş seramik sanatındaki kavramsal kullanımını belirli sanatçı pratikleri üzerinden ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; literatür taraması yoluyla elde edilen kuramsal veriler, sanatçının biyografik bilgileri ile seçilmiş eser ve serilerine ait görsel ve içerik analizleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Çalışmanın kapsamını çömlekçi çarkının tarihsel gelişimi, kullanım türleri, çağdaş seramik sanatındaki yeri ve Tomoya Sakai’nin sanatsal üretimleri oluşturmaktadır. İnceleme sonucunda, sanatçının çömlekçi çarkını yalnızca işlevsel form üretimine hizmet eden teknik bir araç olarak kullanmadığı; aksine bireysellik, hafıza, kimlik, tekrar, süreç ve zamansallık gibi kavramları görünür kılan sanatsal bir ifade alanına dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Sakai’nin eserlerinde çark hareketinin oluşturduğu ritim, katmanlaşma ve deformasyon etkileri, biçimsel olduğu kadar kavramsal bir anlatım dili olarak da öne çıkmaktadır. Böylece çömlekçi çarkı, geleneksel seramik üretim pratiğinin sınırlarını aşarak çağdaş sanat içerisinde özgün anlatım olanakları sunan deneysel bir araç niteliği kazanmaktadır. Bu çalışma, çömlekçi çarkının çağdaş seramik sanatındaki dönüşümünü kavramsal bir çerçevede değerlendirerek hem ilgili literatüre katkı sağlamayı hem de çağdaş seramik uygulamalarına yönelik yeni bakış açıları sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Seramik Sanatı,
• Çömlekçi Çarkı
• Çamur Şekillendirme
• Tomoya Sakai
• Çağdaş Seramik

The Conceptual Transformation of the Potter's Wheel in Contemporary Ceramic Art: A Study on Tomoya Sakai

Öz

This study aims to reveal how a traditional production technique is reinterpreted within the context of contemporary artistic expression by examining the evolving role of the potter's wheel shaping method in contemporary ceramic art, using the example of Japanese ceramic artist Tomoya Sakai. While numerous studies exist in the literature regarding the historical and technical aspects of the potter's wheel, studies addressing its conceptual use in contemporary ceramic art through specific artist practices are limited. This research adopts a qualitative research method; theoretical data obtained through a literature review are evaluated in conjunction with the artist's biographical information and visual and content analyses of selected works and series. The scope of the study includes the historical development of the potter's wheel, its types of use, its place in contemporary ceramic art, and Tomoya Sakai's artistic productions. The analysis reveals that the artist does not merely use the potter's wheel as a technical tool for functional form production; rather, he transforms it into an artistic field of expression that makes visible concepts such as individuality, memory, identity, repetition, process, and temporality. In Sakai's works, the rhythm, layering, and deformation effects created by the movement of the potter's wheel stand out as both a formal and conceptual language of expression. Thus, the potter's wheel transcends the boundaries of traditional ceramic production practice, becoming an experimental tool that offers unique expressive possibilities within contemporary art. This study aims to contribute to the relevant literature and offer new perspectives on contemporary ceramic practices by evaluating the transformation of the potter's wheel in contemporary ceramic art within a conceptual framework.

Anahtar Kelimeler

• Ceramic Art
• Potter's Wheel
• Clay Shaping
• Tomoya Sakai
• Contemporary Ceramics

Kaynakça

1. Ajioka, C. (2016). Hamada, Shoji (1894–1978). Routledge Encyclopedia of Modernism. Taylor & Francis. DOI: 10.4324/9781135000356-REM441-1.
2. Arcasoy, A. (1983). Seramik teknolojisi. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Anasanat Dalı Yayınları.
3. Bhoot, M. (2024, May 3). Japanese artist Tomoya Sakai's mythic clay artworks are remembrances of things past. Stirpad. E.T.: 27.05.2025, https://www.stirpad.com/news/stir-news/japanese-artist-tomoya-sakai-s-mythic-clay-artworks-are-remembrances-of-things-past/
4. Büyükçapar, S. (2011). Çömlekçi çarkında üretilen çağdaş seramik formlar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 308956)
5. Büyükokutan Töret, A. (2025). Çömleğin üretim, yaşatılma ve sürdürülme serüveninde gelenek ustası Salim Yaşar. Türk Folklor Araştırmaları, 370, 31-55. https://doi.org/10.61620/tfa.40
6. Canbolat, A. (2011). Seramik şekillendirme yöntemlerinde tornanın kullanımı ve seramik tornalar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 278461)
7. Ceramic Now. (2024, February 19). Tomoya Sakai. E.T.: 25.05.2025, https://www.ceramicsnow.org/artists/tomoya-sakai/
8. Ceramics Now. (2024). Jennifer McCurdy. E.T.:21.07.2026, https://www.ceramicsnow.org/jennifermccurdy/

9. Çobanlı, Z., & Canbolat, A. (2014). Seramik sanatında kullanılan tornalar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1, 156-178.
10. Çobanlı, Z., & Özer, G. (2014). 400 yıllık gelenek: Hagi seramikleri. Sanat ve Tasarım Dergisi.
11. Gibbard, E. (2025). About. E.T.: 21.07.2026, https://www.emilygibbard.com/about
12. Gökbel, F. M., & Gökbel Kaya, N. M. (2020). Sanatsal ifade biçimi olarak çömlekçi çarkının kullanımı. Kalemişi, 17, 151-169.
13. Güneş, C. (2021). Kullanıcı odaklı tasarım ve çömlekçi tornası: Taşınabilir mini çömlekçi tornası üzerine bir tasarım çalışması (Sanatta yeterlik tezi). Anadolu Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 662557)
14. Güneş, C. (2021). Kullanıcı odaklı çömlekçi tornası tasarım kriterlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Uluslararası Sanat ve Sanat Eğitimi Dergisi, 4(7), 277-297. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/jiajournal.52449
15. Güneş, C., & Curaoğlu, F. (2023). Disiplinlerarası bir çalışma: Mini taşınabilir çömlekçi tornası tasarım süreci. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 12(26), 86-101. https://doi.org/10.16950/iujad.1162967
16. Eskişehir Valiliği. (2014) Eskişehir Rehberi (5.Baskı). Sorkun Çömleği. E.T.: 20.06.2026, https://www.kulturportali.gov.tr/repoKulturPortali/small/05082014/712d3f09-0a76-4218-9ada-fec1be36b48d.JPG?format=jpg&quality=50
17. Key West Pottery. (2025). Our Story. E.T: 22.07.2026, https://www.keywestpottery.com/keywestpottery-ourstory Nas, E., & Torun, S. (2023). Geleneksel sanatın değişimi ve sürdürülebilirliğine örnek: Çağdaş seramik tasarımları. The Journal of Academic Social Science Studies, 16(97), 175-192. http://dx.doi.org/10.29228/JASSS.72359
18. Okuma, T. (2022, January 12). Interview with ceramic artist Tomoya Sakai: Stroking the traces of memory (Part 1). B-OWND. E.T.: 25.05.2025, https://media.b-ownd.com/archives/article/sakai-interview01
19. Okuma, T. (2022, January 13). Interview with ceramic artist Tomoya Sakai: Stroking the traces of memory (Part 2). B-OWND. E.T.: 23.05.2024, https://media.b-ownd.com/archives/article/sakai-interview02
20. Oral, M. (2019). Çamur tornası çıkışlı seramik heykel yapımı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 574143)
21. Öcel, H. (2018). Çömlekçi tornasında eklemeli formlar ve kişisel uygulamaları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 519659)
22. Sakai, T. (2026). Artist statement. E.T.: 27.05.2025, https://tomoyasakai.com/en/profile/
23. Sakai, T. (2026). Tomoya Sakai. E.T.: 01.02.2026, https://sakaitomoya.amebaownd.com/
24. Sakai, T. (2026). ReCollection series. E.T.: 05.02.2026, https://tomoyasakai.com/en/series/recollection-series/
25. Sakai, T. (2026). Connection series. E.T.: 05.02.2026, https://tomoyasakai.com/en/series/connection-series/
26. Sakai, T. (2026). Archē series. E. T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/series/arche-series/
27. Sakai, T. (2026). Spirit series. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/series/spirit-series/
28. Sakai, T. (2026). Heritage series. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/series/heritage-series/
29. Sakai, T. (2026). ReCollection series: DANYONYOME. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/works/recollection-series-%e3%81%a0%e3%83%8b%e3%83%a7%e3%83%8b%e3%83%a7%e3%82%81/
30. Sakai, T. (2026). Connection series: Ada. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/works/conection-series-16-feb-2023/
31. Sakai, T. (2026). Archē series: Neleph. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/works/arche-series-neleph/
32. Sakai, T. (2026). Spirit series: Nepomi no Kami. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/works/spirit-series-nepomi-no-kami/
33. Sakai, T. (2026). Heritage series: Misunderstanding. E.T.: 11.03.2026. https://tomoyasakai.com/en/works/heritage-series-8/
34. Sakai, T. (2026). Tomoya Sakai [Photograph]. https://static-assets.artlogic.net/w_650,c_limit,f_auto,fl_lossy,q_auto/ws-artlogicwebsite2725/usr/images/artists/group_images_override/items/ef/ef4b55b9871c46e09643c354b101d531/tomoya-sakai.jpg
35. Shah, E. (2024, September 26). Tomoya Sakai: Shaping identity through ceramics. AATONAU. E. T.: 20.03.2026. https://aatonau.com/tomoya-sakai-shaping-identity-through-ceramics/
36. Victoria and Albert Museum. (27 june 2025). Studio pottery: An introduction. E. T.: 20.07.2026, https://www.vam.ac.uk/articles/studio-pottery-an-introduction
37. Yerebakan, A. (2025). The dynamics of the relationship between color and line in contemporary ceramic art. İçinde F. Tazeoğlu Filiz & Ö. Yıldırım (Ed.), Contemporary paradigms in ceramic art: Form, material and narrative (ss. 9-22). Palet Yayınları.