GİYİLEBİLİR SANATIN BEDEN VE GİYSİYE KAVRAMSAL YAKLAŞIMLAR İLE İNCELENMESİ

Öz

İnsanın toplum içinde yer alabilmesi ve aynı zamanda sosyal statüsünü ve kişilik özelliklerini ortaya koyabilmesi için giyinmesi gerekmektedir. Bu özelliği ile insan, doğadaki diğer canlılardan ayırılmaktadır. Toplumun bir parçası olan beden, giysi aracılığıyla dış dünyayla iletişim kurmakta ve onunla bütünleşmektedir. Günlük kullanım eşyasının sanat eserine dönüşebilmesi ise, sanatta kavramsal anlayışın benimsenmesiyle mümkün hale gelmiştir. 1970’lerde ortaya çıkan giyilebilir sanat hareketi, sosyal, kültürel ve sanatsal değişimlerin etkisiyle birlikte şekillenmiştir. Feminist sanat hareketinin de yükselişte olduğu bu dönemde çoğunluğunu kadınların oluşturduğu grup, giyilebilir tekstil ürünlerini sanatsal bir bakış açısıyla yorumlamışlardır. Modanın kadın için bir tuzak olduğunu düşünen feminist duyarlılığa sahip sanatçılar, modayla mesafelerini açarken “kadın işi” olarak görülen işleri yüksek sanat olarak bağlamsallaştırmışlardır. Bu sebeple eserler sunumlarında bir resim veya heykel gibi bedenden ayrı konumlandırılmıştır. Ancak paradoksal bir şekilde, modanın sanata daha da yaklaşması giyilebilir sanat ile moda arasında sınırların bulanıklaşmasına neden olmuştur. Kavramsal yaklaşımın farklı disiplinlere açık yapısı içinde çağdaş sanat kavrayışı giysi formunu, giyilebilir sanatın ilk ortaya çıkış biçimdeki emeğe dayalı bir estetik kaygı arayışından çıkararak kavramsal içeriğin aracı haline getirmiştir. Bedene ilişkin sanatçının yansıtmak istediği kavramsal problemler giysiyle ifade edilmiştir. Bugün giyilebilir sanat 1970 ruhunu yitirmiştir ancak lif sanatı, moda, mixed media art ve sanat alanlarında giysi, sanatsal ifadenin bir aracı olarak kullanılmaya devam edecektir. Giyilebilir sanat ve modanın ortak paydasındaki giysinin, sanatsal anlatım ve iletişim aracı olarak kullanılması ve bu alanların birbirleriyle olan ilişkileri literatür taranarak, örneklendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Beden
• Giyilebilir Sanat
• Giysi
• Kavramsal Giysi
• Sanatsal Giysi

EXAMINING WEARABLE ART WITH CONCEPTUAL APPROACHES TO THE BODY AND CLOTHING

Öz

A person needs to dress in order to take part in society and at the same time reveal his social status and personality traits. With this feature, humans are distinguished from other living creatures in nature. The body, which is a part of society, communicates with the outside world and integrates with it through clothing. Transforming daily use items into works of art has become possible by adopting the conceptual understanding in art. The wearable art movement, which emerged in the 1970s, was shaped by the influence of social, cultural and artistic changes. In this period, when the feminist art movement was on the rise, the group, mostly women, interpreted wearable textile products from an artistic perspective. Artists with feminist sensitivities, who think that fashion is a trap for women, have contextualized works that are considered “women’s work” as high art while widening their distance from fashion. For this reason, the works are positioned separately from the body in their presentation, like a painting or sculpture. However, paradoxically, as fashion moves closer to art, the boundaries between wearable art and fashion are blurred. Within the structure of the conceptual approach open to different disciplines, the understanding of contemporary art has transformed the clothing form into a tool of conceptual content, removing it from the search for a labor-based aesthetic concern in the first appearance of wearable art. The conceptual problems that the artist wanted to reflect regarding the body were expressed through clothing. Today, wearable art has lost the spirit of the 1970s, but clothing will continue to be used as a means of artistic expression in the fields of fiber art, fashion, mixed media art and art. The common denominator of wearable art and fashion, the use of clothing as a means of artistic expression and communication, and the relationships between these areas are exemplified by scanning the literature.

Anahtar Kelimeler

• Body
• Wearable Art
• Clothing
• Conceptual Clothing
• Art Wear

Kaynakça

1. Alp, K. Ö. (2014, Kasım-Aralık). Feminist Sanatta Beden ve Yabancılaşma. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi ART-e, s. 338-365. https://dergipark.org.tr/tr/download/articlefile/193479
2. Antmen, A. (2021). 20.Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. (11. Baskı) İstanbul: Sel.
3. Arzu Evecen, Melek Koç. (2021, 11). Modada Çirkinlik Algısı. Journal of İnterdisciplinary and Intercultural Art, s. 1-14.
4. Barrett, T (2019). Neden Bu Sanat? Çağdaş Sanatta Estetik ve Eleştiri. İstanbul: Hayalperest Yayınevi.
5. Bayburtlu, Ç. (2018.11) Kimono ve Batı Modasına Etkileri. Journal of Interdiciplinary and Intercultural Art, s.55-87. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/642197
6. Berger, J. (2013). Görme Biçimleri. (19. Baskı) İstanbul: Metis
7. Canatan, K. (2015). Beden sosyolojisi: Toplumsal Bedenden Kurgulanan Bedene. N. K. Senanur Avcı içinde, Bedenin Anlamı ve Sınırları (s. 1-24). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. https://openaccess.izu.edu.tr/ xmlui/bitstream/handle/20.500.12436/2729/Beden%20sosyolojisi.pdf?sequence=1&isAllowed=y
8. Çeliksap, S (2023). Disiplinlerarası Sanat ve İletişim Araştırmaları, Sanat Tasarım ve İletişim Birliği Cilt 2, 161-190, Bişkek: Literatürk Academia

9. Çeliksap, S. (1992). Giyside Gerçeküstü Arayışlar, Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi
10. Değerli, N.G. (2018). 21.yüzyılda Giyilebilir Sanatın Öncü Moda Tasarımcılar. İdil, s 1413-1426
11. Entwiste, J. (2015). Fashion, Dress And Modern Social Theory. Malden: Polity. https://www.researchgate. net/publication/322162486_Joanne_Entwistle_The_fashioned_body_Fashion_dress_modern_social_ theory_EntwistleJoanne_The_fashioned_body_Fashion_dress_modern_social_theory_2nd_ed_Polity_ Press_Cambridge_UK_2015_247_pp_ISBN_978-0-745/link/5a57f26445851529a2ee572e/download
12. Esenyel, Z. (2020). Vicudun Fenomolojisi, Ankara: Nobel,
13. Felsin, N. (2016 Ağustos 12). Clothing As Subject. Art Journal, s 20-29. https://www.scribd.com/ document/654277869/clothing-as-subject
14. Fogg, M. (2014). Modanın Tüm Öyküsü, Çin: Hayalperest Yayınevi
15. Haylamaz, G. (2022). Çağdaş Sanatta Giysi Formu Üzerinden İfadeler Bedensiz Giysiler. Ankara: İksad Yayınevi. https://iksadyayinevi.com/wp-content/uploads/2022/11/CAGDAS-SANATTA-GIYSIFORMU-UZERINDEN-IFADELER-BEDENSIZ-GIYSILER.pdf
16. Hemmings, J. (2004). Hybrid Sources: Depictions Of Garments In Postcolonial Textile Art. The Space Between Textiles-Art-DesignFashion, Volume 2, Isbn 0-9752106-2-9, S. 1. https://eprints.soton.ac.uk/41061/1/ RAE.Hemmings4.pdf
17. Kawamura,Y. (2016) Moda-loji. İstanbul, Ayrıntı Yayınları.
18. Kawla, A (2022.08.07). The Kimono Body, Fashion Teory, s. 299-310. https://www.researchgate.net/ publication/233518120_The_Kimono_Body/link/5d4a786392851cd046a6c611/download
19. King, S.R. (2000) Wearable Art Inspired by the Effects of Informatıon Technology at the Beginning of the Twenty-First Century, The Graduate School, University of Wisconsin-Stout, Menomonie. https://minds. wisconsin.edu/bitstream/handle/1793/39537/2000kings.pdf?sequence=1&isAllowed=y
20. Leventon, M. (2006). Artwear. China: Thames and Hudson.
21. Michaud, Y. (2021). Görselleştirme Beden ve Görsel Sanatlar. j.-J. C. Alain Corbin içinde, Bedenin Tarihi 3 (s. 557-580). İstanbul: Alfa.
22. Nicole Pellegrin. (2008). Sıradan İnsanların Bedeni, Bedenin Sıradan Kullanımı. J.-J. C. Alain Corbin içinde, Bedenin Tarihi 1 (s. 119). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
23. Onur, D. A. (2020.07.29). Giyilebilir Sanat Akımı ve Kadın Sanatçıların Etkileri. Akdeniz Sanat, s 231-243. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/854063
24. Özdoğru, Ş (2011,06 02) Modern Sanat Akımları ve Moda. İdil, s.211-238. https://www.idildergisi.com/ makale/pdf/1354662190.pdf
25. Sözüer, Z. D. (2019, 08 5). Tekstil Üretiminde Performatif Yaklaşımlar. Ulak Bilge, s. 527-534. https://www. ulakbilge.com/makale/pdf/1571759849.pdf
26. Timurkan, M. G. (2008, Temmuz). Felsefi Bedenden Sosyolojik Bedene. Ethos Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Dialoglar, s. 1-12. https://ethosfelsefe.com/sites/default/files/2021-09/FELSEFI%20BEDENDEN%20 SOSYOLOJIK%20BEDENE[1].pdf
27. Yetmen, G. (2012). Giyilebilir Sanat. Ethos Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 5 (1), s.76-93. https://www.maschamioni.ch/application/files/4215/9750/2842/GoezdeYetmen-WearableArt-2012- ETHOSDialoguesS81ff88.pdf
28. İnternet Kaynakları
29. URL1:https://tr.wikipedia.org/wiki/Kimono
30. URL2: https://aposto.com/i/moda-tasarim-dunyasinin-dehasi-issey-miyake
31. URL3: Carolinebroadhead. (2023, 01 12). carolinebroadhead.com: https://carolinebroadhead.com
32. URL4: https://brooklynrail.org/2022/12/artseen/Beverly-SemmesMarigold
33. URL 5: https://en.wikipedia.org/wiki/Beverly_Semmes
34. URL 6: https://www.west86th.bgc.bard.edu/exhibitionreviews/charles-ledray-workworkworkworkwork/
35. URL7: https://en.idei.club/26488-chiharu-shiota-art.html