ÇİN VE OSMANLI MAVİ-BEYAZ DÖNEMİN, ÇAĞDAŞ SERAMİK SANATINA YANSIMALARI

Öz

Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte Selçuklularla başlayan çini sanatı ve daha sonrasında Osmanlılarda üretilen çiniler, mavi-beyaz dönemiyle beraber doruk noktasına çıkarak dünyada görünür olmaya başlamıştır. İlk defa Çin’de ortaya çıkan mavi-beyaz üretimlerin mükemmel yapısı ve kıyaslanamaz özellikleri çoğu kültürü etkilemiştir. Osmanlı ve Çin imparatorlukları arasındaki ilişkiler mavi-beyaz seramiklerin de üretilmesine neden olmuştur. 14. yüzyılda Çin’de gelişen mavi-beyaz üretimler 16. yüzyılda Osmanlılarda etkisini göstermiş ve Osmanlı saraylarında nakkaşlar tarafından yeni üsluplar geliştirilmiştir. 16. yüzyıl da üretilen mavi-beyaz seramikler mükemmel desenleri ile seçkin seramiklerdir. Dokuz bin yıllık geçmişi olan seramik malzeme insanın suyu, toprağı ve ateşi kullanmasıyla başlamıştır. Günümüz seramik sanatında geleneksel ve klasik yöntemleri kullanarak mavi-beyaz üretim yapan birçok sanatçının yanında, çağdaş farklı ifade biçimleriyle sanat yapıtı ortaya koyan sanatçılar da bulunmaktadır. Bu bağlamda, çağdaş seramik sanatında mavi-beyaz çalışmaların farklı yöntemler/malzemeler ile kullanılmasının da mümkün olduğu görülebilmekle beraber çoğu sanatçının mavi-beyaz heykeller ve yerleştirmeler yaptığı da izlenebilmektedir. Mavi beyaz dönemden günümüz sanatına bakıldığında, kullanılan yöntemin dışında ifade biçiminin de değiştiği görülebilmektedir. Mavi-beyaz dönemi ve çağdaş seramik sanatına yansımaları isimli çalışma, mavi-beyaz dönemin günümüz seramik sanatını nasıl etkilediği ve sanatçıların mavi-beyazı eserlerine nasıl taşıdıklarını örneklerle sunmayı amaçlanmaktadır. Kullanılan yöntemler, kitapları, dergileri, makaleleri, tezleri ve internet kaynaklarını içermekle beraber, edinilen bulgular ışığında hem bilgiden hem de görsellerden destek alınarak oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Mavi-beyaz dönemi
• Çağdaş seramik
• Seramik
• Çini
• Osmanlı
• Çin

ARTISTIC IMPLICATIONS OF THE CHINESE AND OTTOMAN BLUE AND WHITE ERA ON CONTEMPORARY CERAMIC ART

Öz

Tile art, which flourished with the Seljuks when the Turks settled in Anatolia, and subsequently during the Ottoman period, culminated during the blue and white era and began to gain prominence around the world. First introduced China, blue and white ceramics have inspired many cultures with their perfect structure and unrivaled characteristics. The relations between the Ottoman and Chinese empires also contributed to blue and white ceramics production. The blue and white designs created in China during the 14th century became influential in the Ottomans in the 16th century where miniature artists in the Ottoman courts developed new artistic styles. The perfect design of the blue and white ceramics crafted during the 16th century make them exquisite exemplars of this art. With a history dating back nine thousand years, the use of water, earth and fire by humans has marked the beginning of the ceramic material. In addition to many blue and white pottery artists who use traditional and classic methods. In addition to many artists who utilize traditional and classic methods to create blue and white designs, today’s field of ceramics also includes artists who present artwork using a multitude of contemporary styles of expression. As such, while contemporary ceramic art seems to offer a diversity of methods/materials for use in blue and white artworks, one can also observe that many artists are creating blue and white sculptures and installations. From the perspective of the blue and white era into the present day, it becomes evident that the art has changed not only in terms of methodology but also in the sense of expression. The study “The Blue and White Era and Its Artistic Implications on Contemporary Ceramic Art aims to demonstrate how the blue-white period influenced contemporary ceramics and to exemplify how artists incorporated blue-white into their work. Methods used include books, journals, articles, theses, dissertations, and Internet sources, and are based on both information and visuals in light of the findings.

Anahtar Kelimeler

• Blue and white era
• Contemporary ceramics
• Ceramics
• Tiles
• Ottoman
• China

Kaynakça

1. Acartürk, B. (2012). Toprağın Binlerce Yıllık Macerası. Acta Turcıca Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi. 4. (1). “Kültürümüzde Toprak”.1-17. https://actaturcica.files.wordpress.com/2020/01/iv_01.pdf.
2. Afshar, V. ve Terviel, C., (2022). Savaş Protestosunun Çağdaş Seramik Sanatındaki Yansımaları, Hacettepe Üniversitesi GSF Sanat Yazıları Dergisi, (47): 273-287, e-ISSN 2458-8903. http://sanatyazilari.hacettepe. edu.tr/img/14345130112022__5916253924k.pdf.
3. Ağatekin, E. (2018). Çağdaş Seramik Sanatında Mavi Beyaz Tabaklar. İdil Sanat ve Dil Dergisi. 7. (48). 919- 930. DOI: 10.7816 /idil-07-48-03. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1532722226.pdf
4. Arcasoy, A. (1997). Moğol İstilası Çin Porselen Sanatında Yeni Bir Dönem Başlatıyor “Mavi-Beyaz Porselen Tekniği”, Antik Dekor Dergisi, Sayı:43. 92-96.
5. Aslan, P. Ş. (2016). Seramik Yüzeylerde Monobaskı Uygulamaları. Gazi Üniversitesi GSF Sanat ve Tasarım Dergisi. Sayı:18, 169-185. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sanatvetasarim/issue/40193/478516
6. Balyemez, A. (2018). Sanatı Besleyen Bir Disiplin: Arkeolojiden İlham Alan Seramikler, Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 6. (26). 903-919 https://www.ulakbilge.com/makale/pdf/1537174661.pdf
7. Batukan, F. (2008). Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Seramik ve Cam Anasanat Dalı Çağdaş Türk Seramik Sanatında Prof. Güngör Güner’in Yeri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
8. Bayazit, M. ve Işık, İ. (2012). Geçmişten Günümüze Çini Sanatı ve Kütahya Çiniciliği. Journal of Life Sciences, 1. (1). 891-898. https://dergipark.org.tr/en/pub/buyasambid/issue/29824/320937.

9. Bilgi, H. (2009). Ateşin Oyunu: Sadberk Hanım Müzesi ve Ömer M. Koç Koleksiyonlarından İznik Çini ve Seramikleri. Yapı Kredi Yayınları. 1-510 ISBN: 978-975-6959-32-9.
10. Çetintürk, B. (2017). Çağdaş Seramik Sanatında Enstalasyon Kavramının Yeri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Doğuş Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Gedük, S. (2018). Çin sanatının vazgeçilmez ekolü: Mavi-beyaz porselenler. Yemek ve Kültür Dergisi. Sayı: 52. Çiya Yayınları. https://www.academia.edu/37020488/%C3%87in_sanat%C4%B1n%C4%B1n_ vazge%C3%A7ilmez_ekol%C3%BC
12. Gökbel, F. M. (2019). Hamam Kültürü ve Seramik Yansımaları. Atatürk Üniversitesi GSE Dergisi. Sayı:43. 57-68 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/841678
13. Güner, E. ve Mete, G., (2016). Kavramsal Sanatta Seramik Arayışlar. Akdeniz Sanat Dergisi. 9. (18). 99-109, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/275529
14. Güngör, C. (2022). 60 Yıllık (1961-2021) Serüven: Mehmet Tüzüm Kızılcan Retrospektif Sergisi, Bilim, Sanat, Teknik ve Endüstri Dergisi-Seramik Türkiye. No:61. https://www.seramikturkiye.org/post/60- yillik-1961-2021-ser%C3%BCven-mehmet-t%C3%BCz%C3%BCm-kizilcan-retrospekti-f-sergi-si
15. Kenan, L., (2020). Çokluk İçinde Birlik: Zehra Çobanlı’nın “Lâleleri”, Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, (35). 123-129, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1020967
16. Kırca, A. D. (2016). Sözlü Edebiyattan Porselen Eserlere: Apollon ve Faresi, Art-Sanat Dergisi, Sayı:6, 185- 207 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/229867
17. Koçak, Ş. (2009). Jingdezhen’de Porselen Yapımı ve Çin Porselen Sırları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
18. Özyıldırım, İ. (2019). 15. yy. İznik Çinileri ve 16. yy. Mavi-Beyaz İznik Çinilerinin Türk Seramik Sanatına Etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Sevim, S. ve Yıldırım, Ö. (2014). Çağdaş Türk Seramik Sanatında Resimsel Anlatım. Anadolu Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi. 7. (7) 61-74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sanattasarim/issue/20651/220331
20. Sevim, S. ve Tan, Ö. (2020). Plastik Atıkların Doğaya Verdiği Zararın Sanattaki Yansımaları ve Seramik Uygulamalar. Ratıng Academy Journal of Arts. 3. (3) 159-178. https://doi.org/10.31566/arts.3.012 https:// journals.gen.tr/index.php/arts/article/view/1107/766
21. Şefren, G. (2008). Osmanlı Mavi – Beyaz Tasarımlarında Çin Etkisi (New York Metropolıtan Müzesi Örnekleri Üzerine Bir İnceleme). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Enstitüsü.
22. Yolal, C.A. (2007). Başlangıcından Günümüze Kütahya Çinileri ve Çini Motiflerinin Seramik Yüzeylerde Yorumlanarak Uygulanması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.