Participation Banks in the Jurisprudence of the Court of Cassation

Öz

In the Turkish financial system, participation banks operating on interest-free banking principles are distinguished from conventional banking by their unique operational methods and contract structures. Although both essentially perform the activities specified in the Banking Law No. 5411, the fund collection and utilization methods of participation banks are different. This study aims to examine the rulings of the Turkish Court of Cassation (Yargıtay) concerning participation banking within the context of legal disputes specific to this model. The examined rulings are not those concerning matters common to all banks, such as unjust account blocking, but rather decisions on issues specific to participation banks or areas where they differ from conventional banks. Thus, the study aims to reveal how the distinctive aspects of participation banks are interpreted and applied within the Turkish judicial system. The analyzed case law demonstrates that the Court of Cassation defines participation banking as a distinct category, not only technically but also legally. While the courts recognize the "profit share" as an element based on an actual commercial transaction and involving risk-sharing, thus distinguishing it from interest, they consider freedom of contract alongside standard banking practices and the opinions of expert witnesses specialized in participation banking when resolving disputes. However, the existence of terminological inconsistencies in some rulings is also observed.

Anahtar Kelimeler

• Participation banking
• Court of Cassation jurisprudence
• interest-free finance
• profit share

Yargıtay Kararlarında Katılım Bankaları

Öz

Türk finans sisteminde faizsiz bankacılık prensipleri ile faaliyet gösteren katılım bankaları, kendine özgü işleyişi ve sözleşme yapılarıyla konvansiyonel bankacılıktan ayrışmaktadır. Temelde ikisi de 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda belirtilen faaliyetleri gerçekleştirirken, katılım bankalarının fon toplama ve kullandırma yöntemleri farklıdır. Bu çalışma, katılım bankacılığına ilişkin Yargıtay kararlarını, bu modele özgü hukuki uyuşmazlıklar bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. İncelenen kararlar haksız bloke gibi her bankayı ilgilendirebilecek husustaki kararlar değil, sadece katılım bankalarına özgü hususlardaki ya da katılım bankalarının konvansiyonel bankalardan farklılaştığı konulardaki kararlardır. Böylelikle katılım bankalarına ilişkin farklılıkların Türk yargı sisteminde nasıl yorumlandığı ve uygulandığı hususunun ortaya konulması amaçlanmaktadır. İncelenen kararlar Yargıtay'ın katılım bankacılığını yalnızca teknik değil aynı zamanda hukuki bakımdan da farklı bir kategori olarak tanımladığını ortaya koymaktadır. Mahkemeler, "kâr payı"nı gerçek bir ticari işleme dayanan ve risk paylaşımını içeren bir unsur olarak kabul ederken, faizden ayrıştırmakta; uyuşmazlıkların çözümünde sözleşme serbestisi yanında emsal banka uygulamalarını ve katılım bankacılığı alanında uzman bilirkişi görüşlerini dikkate almaktadır. Bununla birlikte, bazı kararlarda terminolojik tutarsızlıkların varlığı gözlemlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Katılım bankacılığı
• Yargıtay içtihatları
• faizsiz finans
• kâr payı

Kaynakça

1. Aktepe, İ. E. (2017). Katılım finans. İstanbul: TKBB Yayınları.
2. Bağış, B. ve Yılmaz, M. (2021). Katılım finans sisteminin Türkiye’deki mevcut sorunları ve çözüm önerileri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(2), 303–318.
3. Battal, A. (2007). Bankacılık Kanunu şerhi (2. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
4. Battal, A. (1999). Bankalarla karşılaştırmalı olarak hukuki yönden özel finans kurumları. Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü.
5. Baykuş, O. ve Bektaş, S. (2021). Katılım bankalarının kâr paylaşım oranlarını belirleyen etmenler üzerine ampirik bir inceleme: Türkiye katılım bankaları örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (91), 397–422.
6. Çiftçi, T. (2023). Murabahada hukuki ilişkiler. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 31(4), 1805–1840.
7. Gündoğdu, A. (2021). Katılım bankacılığında kâr dağıtımı. İstanbul: TKBB Yayınları.
8. Halitoğlu, İ., Halaçoğlu, B. ve Akkaya, Ü. (2021). Katılım bankacılığında mevzuat, denetleme ve hukuki altyapı. Ş. Görmüş, A. Albayrak ve A. Yabanlı (Ed.), Yaşayan ve gelişen katılım bankacılığı (3. bs., ss. 188-217) içinde. İstanbul: TKBB Yayınları.

9. Hazıroğlu, T. (2021). Katılım felsefesi ve insani bankacılık. Ş. Görmüş, A. Albayrak ve A. Yabanlı (Ed.), Yaşayan ve gelişen katılım bankacılığı (3. bs., ss. 22–37) içinde. İstanbul: TKBB Yayınları.
10. Kazancı, F. (2021). Katılım bankacılığı ihracat finansmanında murabaha yöntemi uygulamaları. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi (İEFD), 7(1), 175–199.
11. Kısacık, H. (2021). Katılım finans ürünleri ve muhasebe süreçleri. İstanbul: TKBB Yayınları.
12. Özdemirci, F. (2024). İslami bankacılığa stratejik bir bakış: Sosyal bankacılık önerisi. İstanbul: TKBB Yayınları.
13. Polat, A. (2009). Katılım bankacılığı: Dünya uygulamalarına ilişkin sorunlar–fırsatlar; Türkiye için projeksiyonlar. A. Yabanlı (Ed.), Finansal yenilik ve açılımları ile katılım bankacılığı (ss. 77–117) içinde. İstanbul: TKBB Yayınları.
14. Sarı, M. (2024). Türkiye’de katılım bankaları ile konvansiyonel bankaların risk yönetimi açısından karşılaştırılması. İstanbul: TKBB Yayınları.
15. Tok, A. (2006). Türk hukukunda katılım bankalarının fon toplama ve kullandırma işlemleri ile klasik bankacılık işlemleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi). İstanbul.
16. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2014/16573, K. 2015/1707 [Karar metni]. Erişim adresi: https://www.hukukturk.com/
17. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/2357, K. 2015/7538 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
18. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/5752, K. 2015/13041 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
19. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2016/1351, K. 2017/2239 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
20. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2016/5343, K. 2017/7417 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
21. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2019/392, K. 2019/7017 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
22. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/8834, K. 2023/3033 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
23. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/8937, K. 2023/3158 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
24. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/1360, K. 2022/3379 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
25. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2022/2476, K. 2023/6453 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
26. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2023/335, K. 2024/3652 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
27. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2111, K. 2024/7333 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
28. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2024/1201, K. 2024/1861 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/
29. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E. 2016/3276, K. 2017/1058 [Karar metni]. Erişim adresi: https://karararama.yargitay.gov.tr/