Aşı Uygulaması ve Yetiştirme Ortamlarının Domateste (Solanum lycopersicum) Vejetatif Büyüme ile Kök Mimarisi Üzerine Etkileri

Dilek Kandemir; Sümeyye Güney; Melike Balcı Gevez; Ahmet Balkaya

doi:10.38001/ijlsb.1712015

Araştırma Makalesi

Effects of Grafting and Growing Media on Vegetative Growth and Root Architecture in Tomato (Solanum lycopersicum)

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 208 - 218, 23.12.2025

Dilek Kandemir , Sümeyye Güney , Melike Balcı Gevez , Ahmet Balkaya

https://doi.org/10.38001/ijlsb.1712015

Öz

This study was carried out to determine the effects of different growing media and grafting on vegetative growth and root architecture of tomato plants. In the study, the performances of both grafted [Diva F1/Jasmine F1] and non-grafted (Jasmine F1) tomato plants were compared using five different root growing media (100% peat, 100% perlite, 100% sand, 75% peat + 25% perlite and 50% peat + 50% perlite). The performances of the plants were evaluated in terms of plant height, stem diameter, stem-leaf and root dry weights as well as root architecture characteristics such as root length, diameter, surface area and volume. The findings obtained from the study showed that growing media and grafting status had significant effects on growth and root parameters. The highest vegetative growth and root architecture values were generally obtained in grafted seedlings and in media with high peat content. Grafted tomato plants, especially those grown in 100% peat medium, showed superiority in terms of plant height, stem diameter and dry matter accumulation. The results show that grafted plants with strong root systems and suitable growing environments can increase growth performance in grafted tomato plants.

Anahtar Kelimeler

grafted tomato , growing medium , vegetative growth , root system

Kaynakça

Kaynaklar 1. Adow, M. M., Investigation Regarding the Effectiveness of Nitrogen Sources and Concentration on Plant Characteristics in Tomato (Lycopersicon Esculentum). Masters thesis, Faculty of Biosciences and Medical Engineering. 2013, Universiti Teknologi Malaysia: Malezya.
2. Padmanabhan, P., A. Cheema, and G. Paliyath, Solanaceous fruits including tomato, eggplant, and peppers. Encyclopedia of Food and Health, 2016. p. 24–32. Doi: https://doi.org/10.1016/B978-0-12-384947-2.00696-6
3. Kunwar, B., Resource use efficiency of tomato production under plastic house in Pokhara metropolitan city, Nepalese Journal of Agricultural Sciences, 2024. 26:(5) : p. 945-956. Doi: 10.22034/JAST.26.5.945
4. FAO, 2023. Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü İstatistikleri. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL (Erişim tarihi: 25.04.2025).
5. TÜİK, 2023. Bitkisel Üretim İstatistikleri https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr. (Erişim tarihi: 03.02.2025).
6. Chung, H. D., S. J. Youn, and Y. J. Choi, Effects of rootstocks on yield, quality and components of tomato fruits. Journal of the Korean Society for Horticultural Science, 1997. 38: p. 603-607.
7. Barrett, D. M., et al., Qualitative and nutritional differences in processing tomatoes grown under commercial organic and conventional production systems. Journal of Food Science, 2007. 72(9): p. 441-451. Doi: 10.1111/j.1750-3841.2007.00500.x
8. Rivard, C. L. and F. J. Louws, Grafting to manage soilborne diseases in heirloom tomato production. HortScience, 2008. 43(7): p. 2104-2111. Doi: 10.21273/HORTSCI.43.7.2104
9. Venema, J. H., et al., Grafting tomato (Solanum lycopersicum) onto the rootstock of a high-altitude accession of Solanum habrochaites improves suboptimal-temperature tolerance. Environmental and Experimental Botany, 2008. 63(1):3 p. 359-367. Doi: 10.1016/j.envexpbot.2007.12.015
10. Schwarz, D., et al., Grafting as a tool to improve tolerance of vegetables to abiotic stresses: Thermal stress, water stress and organic pollutants. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 162-171. Doi: 10.1016/j.scienta.2010.09.016
11. Rao, E. S., et al., Relationship between survival and yield related traits in Solanum pimpinellifolium under salt stress. Euphytica, 2013. 190(2): p. 215-228. Doi: 10.1007/s10681-012-0801-2
12. Albacete, A., et al., Rootstock-mediated Variation in Tomato Vegetative Growth under Drought, Salinity and Soil Impedance Stresses. In I International Symposium on Vegetable Grafting, Acta Horticulture 1086, B. Zhilong, H. Yuan and M.A. Nawaz, Editors. 2014, p. 141-146. ISB: 9789462610811
13. Cantero-Navarro, E., et al., Improving agronomic water use efficiency in tomato by rootstock-mediated hormonal regulation of leaf biomass. Plant Science, 2016. 251: p. 90-100. Doi: 10.1016/j.plantsci.2016.03.001
14. Kyriacou, M. C., et al., Vegetable grafting: The implications of a growing agronomic imperative for vegetable fruit quality and nutritive value. Frontiers in Plant Science, 2017. p. 8:741. Doi: 10.3389/fpls.2017.00741
15. Albornoz, F., et al., Nitrate transport rate in thexylem of tomato plants grafted onto avigorous rootstock. Agronomy, 2020. 10(2): p. 182. Doi: 10.3390/agronomy10020182
16. Vural, H., D. Eşiyok, ve İ. Duman, Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme). 2000, İzmir, Türkiye: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü. ISBN: 975 – 97190 – 0 – 2.
17. Şalk, A., L. Arın, ve M. Deveci, Özel Sebze Yetiştiriciliği. 2008, Tekirdağ, Türkiye: Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, ISBN: 978 – 9944 – 0786 – 0 – 3.
18. Jose Diez, M. and F. Nuez, Vegetables. 2008, NewYork, USA: Springer, p. 249 – 323. ISBN: 978 – 0 – 387 – 74108 – 6.
19. Shi, J., et al., Low-temperature conditioning enhances chilling tolerance and reduces damage in cold-stored eggplant (Solanum melongena L.) fruit. Postharvest Biology and Technology, 2018. 141: p. 33-38. Doi: https://doi.org/10.1016/j.postharvbio.2018.03.007
20. Lee, J. M., et al., Current status of vegetable grafting: Diffusion, grafting techniques, automation. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 93-105. Doi: 10.1016/j.scienta.2010.08.003
21. Rivard, C. L., et al., An economic analysis of two grafted tomato transplant production systems in the United States. HortTechnology, 2010. 20(4): p. 794-803. Doi: 10.21273/HORTTECH.20.4.794
22. Rouphael, Y., et al., Impact of grafting on product quality of fruit vegetables. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 172-179. Doi: https://doi.org/10.1016/j.scienta.2010.09.001
23. Savvas, D., et al., Effects of three commercial rootstocks on mineral nutrition, fruit yield, and quality of salinized tomato. Journal of Plant Nutrition and Soil Science, 2011. 174(1): p. 154-162. Doi: https://doi.org/10.1002/jpln.201000099
24. Djidonou, D., et al., Yield, water-, and nitrogen-use efficiency in field-grown, grafted tomatoes. HortScience, 2013. 48(4): p. 485-492. Doi: 10.21273/HORTSCI.48.4.485
25. Rysin, O. and F. J. Louws, Decision tool for growers to evaluate economic impact of grafting technology adoption: An application to open-field conventional tomato production. HortTechnology, 2015. 25(1): p. 132-138. Doi: 10.21273/HORTTECH.25.1.132
26. Djidonou, D., et al., Nutritional quality of field-grown tomato fruit as affected by grafting with interspecific hybrid rootstocks. HortScience, 2016. 51: p. 1618-1624. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTSCI11275-16
27. Abu Glion, H., et al., Effects of rootstock/scion combination and two irrigation water qualities on cherry tomato yield and postharvest fruit quality. Horticulturae, 2019. 5(2): p. 35. Doi: https://doi.org/10.3390/horticulturae5020035
28. Bayındır, S. and D. Kandemir, Root system architecture of interspecific rootstocks and its relationship with yield components in grafted tomato. Gesunde Pflanzen, 2023. 75(2): p. 329-341. Doi: 10.1007/s10343-022-00704-4
29. Yarşi, G. ve S. Rad, Cam serada aşılı fide kullanımının Faselis F1 patlıcan çeşidinde verim, meyve kalitesi ve bitki büyümesine etkisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Dergisi, 2004. Mersin, 3(1): p.16-22.
30. Estan, M.T., et al., Grafting raises the salt tolerance of tomato through limiting the transport of sodium and chloride to the shoot. Journal of Experimental Botany, 2005. 56: p.703–712. Doi: https://doi.org/10.1093/jxb/eri027
31. Bie, Z., et al., Introduction of Vegetable Grafing. In Vegetable Grafing, Principles and Practices, Colla, G., F. P Alfocea and D. Schwarz, Editors. 2017, p. 1–21. Doi: 10.1079/9781780648972.0001
32. Fu, S., et al., Comprehensive evaluation of low temperature and salt tolerance in grafted and rootstock seedlings combined with yield and quality of grafted tomato. Horticulturae, 2022. 8(7): p. 595. https://doi.org/10.3390/horticulturae8070595
33. Balliu, A., et al., Grafting effects on tomato growth rate, yield and fruit quality under saline irrigation water. International Symposium on High Technology for Greenhouse System Management: Greensys Italy, 2007. 801(801): p. 1161–11166. Doi: https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2008.801.141
34. Yücel, Ş., et al., Aşılı Fide Üretiminde Kullanılan Anaçlar. Sebzelerde Fide Yetiştiriciliği-2. 2022, Ankara, Publisher: Gece Kitaplığı-Fidebirlik. ISBN: 978-625-430-538-2
35. Cohen, R., et al., Phytopathological evaluation of exotic watermelon germplasm as a basis for rootstock breeding. Scientia Horticulturae, 2014. 165: p. 203–1210. Doi: https://doi.org/10.1016/j.scienta.2013.11.007
36. Balkaya, A., et al., Bahçe Bitkileri Tohumluğu Üretimi ve Kullanımında Değişimler ve Yeni Arayışlar Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi. 2015: Ankara- Türkiye. p. 985-1010.
37. Nawaz, M.A., et al., Grafting: a technique to modify ion accumulation in horticultural crops. Frontiers in Plant Science, 2016. 7: p. 457. Doi: https://doi.org/10.3389/fpls. 2016.01457
38. Lee, J. M., Cultivation of grafted vegetables I. Current status, grafting methods, and benefits. HortScience, 1994. 29(4): p. 235-239. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTSCI.29.4.235
39. Suchoff, D. H., C. C. Gunter, and F. J. Louws, Comparative analysis of root system morphology in tomato rootstocks. HortTechnology, 2017. 27(3): p. 319-324. Doi: 10.21273/HORTTECH03654-17
40. Sarıbaş, H.Ş., et al., Yerli patlıcan anaçlarının (Solanum melongena x Solanum aethiopicum) köklenme potansiyeli ve fenotipik kök mimarisi. Black Sea Journal of Agriculture, 2019. 2(3): p. 137-145.
41. Uzun, S. ve Y. Demir, Sıcaklık ve ışığın bitki büyüme, gelişme ve verime etkileri (II. Gelişme). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1996. 11 (3): p. 201-212.
42. Uzun, S., Y. Demir, ve F. Özkaraman, Bitkilerde ısık kesimi ve kuru madde üretimine etkileri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1998. 13(2): p. 133-154.
43. Olympios, C. M., and R. Choukr-Allah, Overview of soilless culture: advantages, constraints, and perspectives. Protected cultivation in the Mediterranean region, 1999. 31: p. 307-324.
44. Nichols, M.A., Strawberry tip runners. Practical Hydroponics and Greenhouses, 2002. 64: p. 34-50.
45. Sevgican, A. Örtüaltı Sebzeciliği (Topraksız Tarım) Genişletilmiş 2. basım Cilt II, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 526, 2003. Ege Üniversitesi. Basımevi, İzmir.
46. Gül, A., Topraksız Tarım. 2008, İstanbul, Türkiye: Hasad Yayıncılık. ISBN: 978-975-8377-83-1.
47. Pardossi, A., et al., Efficient use of inputs in protected horticulture. Department of Biologicial Agriculture, 2011. University of Pisa, p. 260, Italy.
48. Güneş, A., et al., Topraksız Yetiştiricilik Sisteminde Bitki Besleme Yöntemi. Bitki Besleme. Gübretaş Rehber Kitaplar Dizisi:2 Karaman, M. Rüştü, Ed. 2012, p.1066.
49. Özkaplan, M. ve A. Balkaya, Işık ve sıcaklığın topraksız tarım koşullarında salkım domatesin meyve kalitesine etkisi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 2019. 34(3): p. 227-238. Doi: ttps://doi.org/10.7161/omuanajas.551680
50. Tüzel, Y., G.B. Öztekin, and E. Tan, Use of different growing media and nutrition in organic seedling production. Acta Horticulturae, 2015. 1107: p. 165-175. Doi: 10.17660/ActaHortic.2015.1107.22
51. Özkaplan, M. ve A. Balkaya, Topraksız tarımda domates yetiştiriciliğinde bitki gelişme parametreleri ile sıcaklık ve ışık arasındaki ilişkilerin modellenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences, 2020. 33(2): p. 181-187. Doi: 10.29136/mediterranean.687082
52. Tüzel Y. and A. Gül, Soilless culture in Turkey. Proc. of the First Meeting of the FAO Thematic WG of Soilless Culture. A. Abou-Hadid and E. Maloupa, Editors. Halkidiki, 1999. Greece, p. 98-110.
53. Balkaya, A., D. Kandemir, ve Ş. Sarıbaş, Türkiye sebze fidesi üretimindeki son gelişmeler. TÜRKTOB Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi, 2015. 4(13): p. 4-8.
54. Balkaya, A., et al., Bahçe Bitkilerinde Tohum Üretimi, Mevcut Durum ve Gelecek, Türkiye Ziraat Mühendisliği IX. Teknik Kongresi. 2020: Ankara- Türkiye. Cilt II, p: 339-370.
55. Eroğul, D. ve A. Gül, Baş Salata Yetiştiriciliğinde Topraksız Ortam Olarak Zeolit ve Perlitin Karşılaştırılması, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2002, Ege Üniversitesi: İzmir.
56. Toprak, E. ve A. Gül, Topraksız tarımda kullanılan ortam domates verimi ve kalitesini etkiliyor mu? Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2013. 6 (2): p. 41-47. ISSN: 1308-3945
57. Bhat, N., M. Albaho, and S. Majda, Growing substrate composition influences growth, productivity and quality of organic vegetables. Scholars Journal of Agriculture and Veterinary Sciences, 2014. 1(1): p. 6-12. Doi: 10.36347/sjavs.2014.v01i01.002
58. Kılıç, P., Topraksız Domates Yetiştiriciliğinde Kullanılan Farklı Ortamların Verim, Kalite Ve Bitki Besin Elementi Tüketimi Üzerine Etkileri, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2014, Süleyman Demirel Üniversitesi: Isparta.
59. Özkaplan, M., Serada Topraksız Salkım Domates Yetiştiriciliğinde Büyüme, Gelişme ve Verim Üzerine Işık ve Sıcaklığın Kantitatif Etkilerinin Modellenmesi, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2018, Ondokuz Mayıs Üniversitesi: Samsun.
60. Anonim, Kalkınma Bakanlığı Madencilik Politikaları Özel İhtisas Komisyonu Raporu, 2020. Ankara, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/MadencilikPolitikalariOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf
61. Baş, T. ve A. Sevgican, Torba Kültüründe Toprağa Alternatif Bir Agregat: Perlit. Türkiye I. Tarım Perlit Sempozyumu, 1992. İzmir, p.122-127.
62. Öztürk, M., Pomza ve Perlit Içerikli Hafif Betonun Fiziksel ve Mekanik Özelliklerinin Incelenmesi, in Fen Bilimleri Enstitüsü. 2012, Namık Kemal Üniversitesi: Hatay.
63. Elmas, A., Çinkonun Perlit ve Kitosan Modifiye Perlit ile Adsorpsiyonu ve Adsorpsiyon Özelliklerinin Karşılaştırılması, in Kimya Mühendisliği Bölümü. 2014, İstanbul Teknik Üniversitesi: İstanbul.
64. Şapcı, N. ve H. Ceylan, Perlit agregalarının farklı sıcaklıklarda genleştirilmesi üzerine teknik bir analiz. Teknik Bilimler Dergisi, 2021. 11(2): p. 32-40. Doi: https://doi.org/10.35354/tbed.878187
65. Varış, S., A. Gül, ve L. Arın, The effects of different growing media on the growth, yield and quality in cos lettuce and tomato grown in a cold glasshouse. Trakya University, School of Natural Sciences, 2001. p. 323. Doi: https://doi.org/10.33462/jotaf.332857
66. Karaköy, T., Sebze Yetiştiriciliği. Bölüm:1 Domates (Solanum lycopersicum L.) Yetiştiriciliği, Baktemur, G. Ed. 2023, İksadyayınevi, Ankara. ISBN: 978-625-6404-83-0
67. Çirkin, İ. ve Y. Yükselen Aksoy, Pomza, Perlit ve Cam Elyaf Katkılarının Yüksek Sıcaklık Altında Kum-Kaolin Karışımlarının Kayma Dayanımı Davranışına Etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 2022. 24(71): p. 657-663. Doi: https://doi.org/10.21205/deufmd.2022247128
68. Yılmaz, G. ve A. Kınay, Goji Beri (Lycium barbarum L.) fidesi üretimine farklı ortamların etkileri. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 2016. 33(1): p. 111-115. Doi: https://doi.org/10.13002/jafag845
69. Şahin, Ü., et al., Sera koşullarında damla sulama yöntemi ile sulanan domates (Lycopersicon esculentum Mill.) bitkisinde farklı yetiştirme ortamlarının verim, kalite ve bitki gelişmesine olan etkileri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 1988. 22(1): p. 71-79.
70. Bletsos, F.A., C. Thanassoulopoulos, and D. Roupakias, Effect of grafting on growth, yield, and verticillium wilt of eggplant. Hortscience, 2003. 38(2): p. 183-186. Doi: 10.21273/HORTSCI.38.2.183
71. Sağlam, M. T., K. Bellitürk, ve A. Kutlu, Piyasada saksı toprağı adı altında satılan çeşitli torf örneklerinin bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin karşılaştırılması. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2009. 6(2): p 25-31.
72. Kılınç, M. H. ve M. Z. Karipçin, Kök ortamlarının karpuz kök yapılarına etkileri. Ejons International Journal on Mathematic, Engineering and Natural Sciences, 2019. 3(10): p. 52-60. ISSN 2602-4136
73. Kurata, K., Cultivation of grafted vegetables II. development of grafting robots in japan. Hortscience, 1994. 29: p. 240-244. Doi:10.21273/HORTSCI.29.4.240
74. Rivero, M., J. M. Ruiz, and L. Romero, Role of grafting in horticultural plants under stres conditions food. Agriculture and Environment, 2003. 1: p. 70–74. Doi: https://doi.org/10.15835/buasmvcn-hort:001217
75. Ruiz, J. M., A. Belakbir, and L. Romero, Foliar level of phosphorus as ıts bioindicators in cucumis melon grafted plants a possible effect of rootstock. Journal of Plant Physiology, 1996. 149: p. 400–404. Doi: https://doi.org/10.1016/S0176-1617(96)80140-4
76. Ruiz, J. M., et al., Leaf-macronutrient content and yield in grafted melon plants a model of evaluate the ınfluence of rootstock genotype. Scientia Horticulturae, 1997. 71: p. 227–234. Doi:http://dx.doi.org/10.1016/S0304-4238(97)00106-4
77. Ece, A. ve D. Çimen, Domateste (Lycopersicon lycopersicum L.) aşılı ve aşısız fide kullanımı ve çift gövde uygulamasının verim ve kalite özelliklerine etkisi. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2013. 6 (1): p. 123-127.
78. Caymaz, M., Bazı Domates Çeşitlerinde Aşılı ve Aşısız Fide Kullanımının Hastalık Çıkışı Üzerine Etkisi, Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Anabilim Dalı. 2022, Selçuk Üniversitesi: Konya.
79. Atasoy, S., G. T. Şahin, ve A. Balkaya, Lahanagil sebze türlerinin kök sistemi mimarileri yönünden karşılaştırılması. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 2023. 6(2): p. 193-207. Doi: https://doi.org/10.38001/ijlsb.1291203
80. Bertucci, M. B., et al., Comparison of root system morphology of cucurbit rootstocks for use in watermelon grafting. HortTechnology, 2018. 28(5): p. 629-636. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTTECH04098-18
81. Karaağaç, O., et al., Biber anaç ıslahı türler arası melez programında yer alan Capsicum spp. türlerinin kök yapılarının incelenmesi ve köklenme özellikleri yönünden karşılaştırılması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 2020. 30(2): p. 266-279. Doi: 10.29133/yyutbd.713437
82. Kanal, A., A. Balkaya ve O. Karaağaç, Capsicum baccatum türüne ait biber genotiplerinin fenotipik kök özellikleri yönünden seleksiyonu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2021. 26(1): p. 19-33.
83. Pereira-Dias L, et al., Different root morphological responses to phosphorus supplies in grafted pepper. Bulletin Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Horticulture, 2018. 75(1): p. 59-61. Doi: https://doi.org/10.15835/buasmvcn-hort:001217

Aşı Uygulaması ve Yetiştirme Ortamlarının Domateste (Solanum lycopersicum) Vejetatif Büyüme ile Kök Mimarisi Üzerine Etkileri

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 208 - 218, 23.12.2025

Dilek Kandemir , Sümeyye Güney , Melike Balcı Gevez , Ahmet Balkaya

https://doi.org/10.38001/ijlsb.1712015

Öz

Bu çalışma, farklı yetiştirme ortamlarının ve aşı uygulamasının domates bitkilerinin vejetatif büyüme ve kök mimarisi üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada hem aşılı [Diva F1/Jasmine F1] hem de aşısız (Jasmine F1) domates bitkilerinin performansları beş farklı kök yetiştirme ortamı (%100 torf, %100 perlit, %100 kum, %75 torf + %25 perlit ve %50 torf + %50 perlit) kullanılarak karşılaştırılmıştır. Bitkilerin vejetatif büyüme performansları; bitki boyu, gövde çapı, gövde-yaprak ve kök kuru ağırlıkları gibi parametrelerle birlikte, kök uzunluğu, kök çapı, kök yüzey alanı ve kök hacmi gibi kök mimarisi özellikleri yönünden değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, yetiştirme ortamlarının ve aşı durumunun vejetatif büyüme ve kök parametreleri üzerinde istatiksel olarak önemli düzeyde etkiler oluşturduğunu göstermiştir. En yüksek vejetatif büyüme ve kök mimarisi değerleri genellikle aşılı domates bitkilerinde ve torf içeriği yüksek ortamlardan elde edilmiştir. Özellikle %100 torf ortamında yetiştirilen aşılı bitkiler, bitki boyu, gövde çapı ve kuru madde birikimi açısından üstünlük göstermiştir. Sonuçlar, güçlü kök sistemine sahip aşılı domates bitkilerinin ve uygun yetiştirme ortamlarının domates bitkilerinde büyüme performansını artırabileceğini göstermektedir

Anahtar Kelimeler

aşılı domates , yetiştirme ortamı , vejetatif büyüme , kök sistemi

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında, Hoagland çözeltisinin hazırlanmasında sağladığı katkılardan dolayı Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümünden Dr. Güney Akınoğlu’na teşekkür ederiz

Kaynakça

Kaynaklar 1. Adow, M. M., Investigation Regarding the Effectiveness of Nitrogen Sources and Concentration on Plant Characteristics in Tomato (Lycopersicon Esculentum). Masters thesis, Faculty of Biosciences and Medical Engineering. 2013, Universiti Teknologi Malaysia: Malezya.
2. Padmanabhan, P., A. Cheema, and G. Paliyath, Solanaceous fruits including tomato, eggplant, and peppers. Encyclopedia of Food and Health, 2016. p. 24–32. Doi: https://doi.org/10.1016/B978-0-12-384947-2.00696-6
3. Kunwar, B., Resource use efficiency of tomato production under plastic house in Pokhara metropolitan city, Nepalese Journal of Agricultural Sciences, 2024. 26:(5) : p. 945-956. Doi: 10.22034/JAST.26.5.945
4. FAO, 2023. Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü İstatistikleri. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL (Erişim tarihi: 25.04.2025).
5. TÜİK, 2023. Bitkisel Üretim İstatistikleri https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr. (Erişim tarihi: 03.02.2025).
6. Chung, H. D., S. J. Youn, and Y. J. Choi, Effects of rootstocks on yield, quality and components of tomato fruits. Journal of the Korean Society for Horticultural Science, 1997. 38: p. 603-607.
7. Barrett, D. M., et al., Qualitative and nutritional differences in processing tomatoes grown under commercial organic and conventional production systems. Journal of Food Science, 2007. 72(9): p. 441-451. Doi: 10.1111/j.1750-3841.2007.00500.x
8. Rivard, C. L. and F. J. Louws, Grafting to manage soilborne diseases in heirloom tomato production. HortScience, 2008. 43(7): p. 2104-2111. Doi: 10.21273/HORTSCI.43.7.2104
9. Venema, J. H., et al., Grafting tomato (Solanum lycopersicum) onto the rootstock of a high-altitude accession of Solanum habrochaites improves suboptimal-temperature tolerance. Environmental and Experimental Botany, 2008. 63(1):3 p. 359-367. Doi: 10.1016/j.envexpbot.2007.12.015
10. Schwarz, D., et al., Grafting as a tool to improve tolerance of vegetables to abiotic stresses: Thermal stress, water stress and organic pollutants. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 162-171. Doi: 10.1016/j.scienta.2010.09.016
11. Rao, E. S., et al., Relationship between survival and yield related traits in Solanum pimpinellifolium under salt stress. Euphytica, 2013. 190(2): p. 215-228. Doi: 10.1007/s10681-012-0801-2
12. Albacete, A., et al., Rootstock-mediated Variation in Tomato Vegetative Growth under Drought, Salinity and Soil Impedance Stresses. In I International Symposium on Vegetable Grafting, Acta Horticulture 1086, B. Zhilong, H. Yuan and M.A. Nawaz, Editors. 2014, p. 141-146. ISB: 9789462610811
13. Cantero-Navarro, E., et al., Improving agronomic water use efficiency in tomato by rootstock-mediated hormonal regulation of leaf biomass. Plant Science, 2016. 251: p. 90-100. Doi: 10.1016/j.plantsci.2016.03.001
14. Kyriacou, M. C., et al., Vegetable grafting: The implications of a growing agronomic imperative for vegetable fruit quality and nutritive value. Frontiers in Plant Science, 2017. p. 8:741. Doi: 10.3389/fpls.2017.00741
15. Albornoz, F., et al., Nitrate transport rate in thexylem of tomato plants grafted onto avigorous rootstock. Agronomy, 2020. 10(2): p. 182. Doi: 10.3390/agronomy10020182
16. Vural, H., D. Eşiyok, ve İ. Duman, Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme). 2000, İzmir, Türkiye: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü. ISBN: 975 – 97190 – 0 – 2.
17. Şalk, A., L. Arın, ve M. Deveci, Özel Sebze Yetiştiriciliği. 2008, Tekirdağ, Türkiye: Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, ISBN: 978 – 9944 – 0786 – 0 – 3.
18. Jose Diez, M. and F. Nuez, Vegetables. 2008, NewYork, USA: Springer, p. 249 – 323. ISBN: 978 – 0 – 387 – 74108 – 6.
19. Shi, J., et al., Low-temperature conditioning enhances chilling tolerance and reduces damage in cold-stored eggplant (Solanum melongena L.) fruit. Postharvest Biology and Technology, 2018. 141: p. 33-38. Doi: https://doi.org/10.1016/j.postharvbio.2018.03.007
20. Lee, J. M., et al., Current status of vegetable grafting: Diffusion, grafting techniques, automation. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 93-105. Doi: 10.1016/j.scienta.2010.08.003
21. Rivard, C. L., et al., An economic analysis of two grafted tomato transplant production systems in the United States. HortTechnology, 2010. 20(4): p. 794-803. Doi: 10.21273/HORTTECH.20.4.794
22. Rouphael, Y., et al., Impact of grafting on product quality of fruit vegetables. Scientia Horticulturae, 2010. 127(2): p. 172-179. Doi: https://doi.org/10.1016/j.scienta.2010.09.001
23. Savvas, D., et al., Effects of three commercial rootstocks on mineral nutrition, fruit yield, and quality of salinized tomato. Journal of Plant Nutrition and Soil Science, 2011. 174(1): p. 154-162. Doi: https://doi.org/10.1002/jpln.201000099
24. Djidonou, D., et al., Yield, water-, and nitrogen-use efficiency in field-grown, grafted tomatoes. HortScience, 2013. 48(4): p. 485-492. Doi: 10.21273/HORTSCI.48.4.485
25. Rysin, O. and F. J. Louws, Decision tool for growers to evaluate economic impact of grafting technology adoption: An application to open-field conventional tomato production. HortTechnology, 2015. 25(1): p. 132-138. Doi: 10.21273/HORTTECH.25.1.132
26. Djidonou, D., et al., Nutritional quality of field-grown tomato fruit as affected by grafting with interspecific hybrid rootstocks. HortScience, 2016. 51: p. 1618-1624. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTSCI11275-16
27. Abu Glion, H., et al., Effects of rootstock/scion combination and two irrigation water qualities on cherry tomato yield and postharvest fruit quality. Horticulturae, 2019. 5(2): p. 35. Doi: https://doi.org/10.3390/horticulturae5020035
28. Bayındır, S. and D. Kandemir, Root system architecture of interspecific rootstocks and its relationship with yield components in grafted tomato. Gesunde Pflanzen, 2023. 75(2): p. 329-341. Doi: 10.1007/s10343-022-00704-4
29. Yarşi, G. ve S. Rad, Cam serada aşılı fide kullanımının Faselis F1 patlıcan çeşidinde verim, meyve kalitesi ve bitki büyümesine etkisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Dergisi, 2004. Mersin, 3(1): p.16-22.
30. Estan, M.T., et al., Grafting raises the salt tolerance of tomato through limiting the transport of sodium and chloride to the shoot. Journal of Experimental Botany, 2005. 56: p.703–712. Doi: https://doi.org/10.1093/jxb/eri027
31. Bie, Z., et al., Introduction of Vegetable Grafing. In Vegetable Grafing, Principles and Practices, Colla, G., F. P Alfocea and D. Schwarz, Editors. 2017, p. 1–21. Doi: 10.1079/9781780648972.0001
32. Fu, S., et al., Comprehensive evaluation of low temperature and salt tolerance in grafted and rootstock seedlings combined with yield and quality of grafted tomato. Horticulturae, 2022. 8(7): p. 595. https://doi.org/10.3390/horticulturae8070595
33. Balliu, A., et al., Grafting effects on tomato growth rate, yield and fruit quality under saline irrigation water. International Symposium on High Technology for Greenhouse System Management: Greensys Italy, 2007. 801(801): p. 1161–11166. Doi: https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2008.801.141
34. Yücel, Ş., et al., Aşılı Fide Üretiminde Kullanılan Anaçlar. Sebzelerde Fide Yetiştiriciliği-2. 2022, Ankara, Publisher: Gece Kitaplığı-Fidebirlik. ISBN: 978-625-430-538-2
35. Cohen, R., et al., Phytopathological evaluation of exotic watermelon germplasm as a basis for rootstock breeding. Scientia Horticulturae, 2014. 165: p. 203–1210. Doi: https://doi.org/10.1016/j.scienta.2013.11.007
36. Balkaya, A., et al., Bahçe Bitkileri Tohumluğu Üretimi ve Kullanımında Değişimler ve Yeni Arayışlar Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi. 2015: Ankara- Türkiye. p. 985-1010.
37. Nawaz, M.A., et al., Grafting: a technique to modify ion accumulation in horticultural crops. Frontiers in Plant Science, 2016. 7: p. 457. Doi: https://doi.org/10.3389/fpls. 2016.01457
38. Lee, J. M., Cultivation of grafted vegetables I. Current status, grafting methods, and benefits. HortScience, 1994. 29(4): p. 235-239. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTSCI.29.4.235
39. Suchoff, D. H., C. C. Gunter, and F. J. Louws, Comparative analysis of root system morphology in tomato rootstocks. HortTechnology, 2017. 27(3): p. 319-324. Doi: 10.21273/HORTTECH03654-17
40. Sarıbaş, H.Ş., et al., Yerli patlıcan anaçlarının (Solanum melongena x Solanum aethiopicum) köklenme potansiyeli ve fenotipik kök mimarisi. Black Sea Journal of Agriculture, 2019. 2(3): p. 137-145.
41. Uzun, S. ve Y. Demir, Sıcaklık ve ışığın bitki büyüme, gelişme ve verime etkileri (II. Gelişme). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1996. 11 (3): p. 201-212.
42. Uzun, S., Y. Demir, ve F. Özkaraman, Bitkilerde ısık kesimi ve kuru madde üretimine etkileri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1998. 13(2): p. 133-154.
43. Olympios, C. M., and R. Choukr-Allah, Overview of soilless culture: advantages, constraints, and perspectives. Protected cultivation in the Mediterranean region, 1999. 31: p. 307-324.
44. Nichols, M.A., Strawberry tip runners. Practical Hydroponics and Greenhouses, 2002. 64: p. 34-50.
45. Sevgican, A. Örtüaltı Sebzeciliği (Topraksız Tarım) Genişletilmiş 2. basım Cilt II, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 526, 2003. Ege Üniversitesi. Basımevi, İzmir.
46. Gül, A., Topraksız Tarım. 2008, İstanbul, Türkiye: Hasad Yayıncılık. ISBN: 978-975-8377-83-1.
47. Pardossi, A., et al., Efficient use of inputs in protected horticulture. Department of Biologicial Agriculture, 2011. University of Pisa, p. 260, Italy.
48. Güneş, A., et al., Topraksız Yetiştiricilik Sisteminde Bitki Besleme Yöntemi. Bitki Besleme. Gübretaş Rehber Kitaplar Dizisi:2 Karaman, M. Rüştü, Ed. 2012, p.1066.
49. Özkaplan, M. ve A. Balkaya, Işık ve sıcaklığın topraksız tarım koşullarında salkım domatesin meyve kalitesine etkisi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 2019. 34(3): p. 227-238. Doi: ttps://doi.org/10.7161/omuanajas.551680
50. Tüzel, Y., G.B. Öztekin, and E. Tan, Use of different growing media and nutrition in organic seedling production. Acta Horticulturae, 2015. 1107: p. 165-175. Doi: 10.17660/ActaHortic.2015.1107.22
51. Özkaplan, M. ve A. Balkaya, Topraksız tarımda domates yetiştiriciliğinde bitki gelişme parametreleri ile sıcaklık ve ışık arasındaki ilişkilerin modellenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences, 2020. 33(2): p. 181-187. Doi: 10.29136/mediterranean.687082
52. Tüzel Y. and A. Gül, Soilless culture in Turkey. Proc. of the First Meeting of the FAO Thematic WG of Soilless Culture. A. Abou-Hadid and E. Maloupa, Editors. Halkidiki, 1999. Greece, p. 98-110.
53. Balkaya, A., D. Kandemir, ve Ş. Sarıbaş, Türkiye sebze fidesi üretimindeki son gelişmeler. TÜRKTOB Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi, 2015. 4(13): p. 4-8.
54. Balkaya, A., et al., Bahçe Bitkilerinde Tohum Üretimi, Mevcut Durum ve Gelecek, Türkiye Ziraat Mühendisliği IX. Teknik Kongresi. 2020: Ankara- Türkiye. Cilt II, p: 339-370.
55. Eroğul, D. ve A. Gül, Baş Salata Yetiştiriciliğinde Topraksız Ortam Olarak Zeolit ve Perlitin Karşılaştırılması, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2002, Ege Üniversitesi: İzmir.
56. Toprak, E. ve A. Gül, Topraksız tarımda kullanılan ortam domates verimi ve kalitesini etkiliyor mu? Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2013. 6 (2): p. 41-47. ISSN: 1308-3945
57. Bhat, N., M. Albaho, and S. Majda, Growing substrate composition influences growth, productivity and quality of organic vegetables. Scholars Journal of Agriculture and Veterinary Sciences, 2014. 1(1): p. 6-12. Doi: 10.36347/sjavs.2014.v01i01.002
58. Kılıç, P., Topraksız Domates Yetiştiriciliğinde Kullanılan Farklı Ortamların Verim, Kalite Ve Bitki Besin Elementi Tüketimi Üzerine Etkileri, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2014, Süleyman Demirel Üniversitesi: Isparta.
59. Özkaplan, M., Serada Topraksız Salkım Domates Yetiştiriciliğinde Büyüme, Gelişme ve Verim Üzerine Işık ve Sıcaklığın Kantitatif Etkilerinin Modellenmesi, in Bahçe Bitkileri Bölümü. 2018, Ondokuz Mayıs Üniversitesi: Samsun.
60. Anonim, Kalkınma Bakanlığı Madencilik Politikaları Özel İhtisas Komisyonu Raporu, 2020. Ankara, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/MadencilikPolitikalariOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf
61. Baş, T. ve A. Sevgican, Torba Kültüründe Toprağa Alternatif Bir Agregat: Perlit. Türkiye I. Tarım Perlit Sempozyumu, 1992. İzmir, p.122-127.
62. Öztürk, M., Pomza ve Perlit Içerikli Hafif Betonun Fiziksel ve Mekanik Özelliklerinin Incelenmesi, in Fen Bilimleri Enstitüsü. 2012, Namık Kemal Üniversitesi: Hatay.
63. Elmas, A., Çinkonun Perlit ve Kitosan Modifiye Perlit ile Adsorpsiyonu ve Adsorpsiyon Özelliklerinin Karşılaştırılması, in Kimya Mühendisliği Bölümü. 2014, İstanbul Teknik Üniversitesi: İstanbul.
64. Şapcı, N. ve H. Ceylan, Perlit agregalarının farklı sıcaklıklarda genleştirilmesi üzerine teknik bir analiz. Teknik Bilimler Dergisi, 2021. 11(2): p. 32-40. Doi: https://doi.org/10.35354/tbed.878187
65. Varış, S., A. Gül, ve L. Arın, The effects of different growing media on the growth, yield and quality in cos lettuce and tomato grown in a cold glasshouse. Trakya University, School of Natural Sciences, 2001. p. 323. Doi: https://doi.org/10.33462/jotaf.332857
66. Karaköy, T., Sebze Yetiştiriciliği. Bölüm:1 Domates (Solanum lycopersicum L.) Yetiştiriciliği, Baktemur, G. Ed. 2023, İksadyayınevi, Ankara. ISBN: 978-625-6404-83-0
67. Çirkin, İ. ve Y. Yükselen Aksoy, Pomza, Perlit ve Cam Elyaf Katkılarının Yüksek Sıcaklık Altında Kum-Kaolin Karışımlarının Kayma Dayanımı Davranışına Etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 2022. 24(71): p. 657-663. Doi: https://doi.org/10.21205/deufmd.2022247128
68. Yılmaz, G. ve A. Kınay, Goji Beri (Lycium barbarum L.) fidesi üretimine farklı ortamların etkileri. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 2016. 33(1): p. 111-115. Doi: https://doi.org/10.13002/jafag845
69. Şahin, Ü., et al., Sera koşullarında damla sulama yöntemi ile sulanan domates (Lycopersicon esculentum Mill.) bitkisinde farklı yetiştirme ortamlarının verim, kalite ve bitki gelişmesine olan etkileri. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 1988. 22(1): p. 71-79.
70. Bletsos, F.A., C. Thanassoulopoulos, and D. Roupakias, Effect of grafting on growth, yield, and verticillium wilt of eggplant. Hortscience, 2003. 38(2): p. 183-186. Doi: 10.21273/HORTSCI.38.2.183
71. Sağlam, M. T., K. Bellitürk, ve A. Kutlu, Piyasada saksı toprağı adı altında satılan çeşitli torf örneklerinin bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerinin karşılaştırılması. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2009. 6(2): p 25-31.
72. Kılınç, M. H. ve M. Z. Karipçin, Kök ortamlarının karpuz kök yapılarına etkileri. Ejons International Journal on Mathematic, Engineering and Natural Sciences, 2019. 3(10): p. 52-60. ISSN 2602-4136
73. Kurata, K., Cultivation of grafted vegetables II. development of grafting robots in japan. Hortscience, 1994. 29: p. 240-244. Doi:10.21273/HORTSCI.29.4.240
74. Rivero, M., J. M. Ruiz, and L. Romero, Role of grafting in horticultural plants under stres conditions food. Agriculture and Environment, 2003. 1: p. 70–74. Doi: https://doi.org/10.15835/buasmvcn-hort:001217
75. Ruiz, J. M., A. Belakbir, and L. Romero, Foliar level of phosphorus as ıts bioindicators in cucumis melon grafted plants a possible effect of rootstock. Journal of Plant Physiology, 1996. 149: p. 400–404. Doi: https://doi.org/10.1016/S0176-1617(96)80140-4
76. Ruiz, J. M., et al., Leaf-macronutrient content and yield in grafted melon plants a model of evaluate the ınfluence of rootstock genotype. Scientia Horticulturae, 1997. 71: p. 227–234. Doi:http://dx.doi.org/10.1016/S0304-4238(97)00106-4
77. Ece, A. ve D. Çimen, Domateste (Lycopersicon lycopersicum L.) aşılı ve aşısız fide kullanımı ve çift gövde uygulamasının verim ve kalite özelliklerine etkisi. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 2013. 6 (1): p. 123-127.
78. Caymaz, M., Bazı Domates Çeşitlerinde Aşılı ve Aşısız Fide Kullanımının Hastalık Çıkışı Üzerine Etkisi, Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Anabilim Dalı. 2022, Selçuk Üniversitesi: Konya.
79. Atasoy, S., G. T. Şahin, ve A. Balkaya, Lahanagil sebze türlerinin kök sistemi mimarileri yönünden karşılaştırılması. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 2023. 6(2): p. 193-207. Doi: https://doi.org/10.38001/ijlsb.1291203
80. Bertucci, M. B., et al., Comparison of root system morphology of cucurbit rootstocks for use in watermelon grafting. HortTechnology, 2018. 28(5): p. 629-636. Doi: https://doi.org/10.21273/HORTTECH04098-18
81. Karaağaç, O., et al., Biber anaç ıslahı türler arası melez programında yer alan Capsicum spp. türlerinin kök yapılarının incelenmesi ve köklenme özellikleri yönünden karşılaştırılması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 2020. 30(2): p. 266-279. Doi: 10.29133/yyutbd.713437
82. Kanal, A., A. Balkaya ve O. Karaağaç, Capsicum baccatum türüne ait biber genotiplerinin fenotipik kök özellikleri yönünden seleksiyonu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2021. 26(1): p. 19-33.
83. Pereira-Dias L, et al., Different root morphological responses to phosphorus supplies in grafted pepper. Bulletin Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Horticulture, 2018. 75(1): p. 59-61. Doi: https://doi.org/10.15835/buasmvcn-hort:001217

Toplam 83 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil	Türkçe
Konular	Toprak Bilimleri ve Bitki Besleme (Diğer)
Bölüm	Araştırma Makalesi
Yazarlar	Dilek Kandemir 0000-0002-3097-3394 Sümeyye Güney 0009-0008-9928-9508 Melike Balcı Gevez 0009-0006-2659-5630 Ahmet Balkaya 0000-0001-9114-615X
Gönderilme Tarihi	2 Haziran 2025
Kabul Tarihi	11 Temmuz 2025
Erken Görünüm Tarihi	15 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi	23 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı	Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 3

Kaynak Göster

EndNote	Kandemir D, Güney S, Balcı Gevez M, Balkaya A (01 Aralık 2025) Aşı Uygulaması ve Yetiştirme Ortamlarının Domateste (Solanum lycopersicum) Vejetatif Büyüme ile Kök Mimarisi Üzerine Etkileri. International Journal of Life Sciences and Biotechnology 8 3 208–218.

Makale Dosyaları

Tam Metin

Sosyal ağlarda bizi takip edin