The Sheikh Obaidullah Rebellion and Its Effect on Ottoman-Iranian Relations

Öz

The Kurdish Principalities that ruled until the 19th century have disappeared as a result of the centralization policy of the Ottoman State. The power gap that emerged after the disappearance of these principalities was filled by sheikhs belonging to the Naqshbandiyya cult. Among these sheikhs, the most prominent one was Sheikh Obaidullah Nahri. Sheikh Obaidullah emerged as a respected figure with influence not only on Kurds who were Ottoman subjects, but also on Kurds in Iran and even among non-Muslims. Shujauddevle Yusuf Khan, the governor of Urmia of Iran, plundered Kurdish villages in the border region and massacred some of the inhabitants, main reasons for the Sheikh Obaidullah rebellion that took place between 1880 and 1882. In statements from the Sheikh and in Ottoman archival documents, there is evidence that the Iranian rulers in the region did in fact plunder and massacre. It was in order to prevent such oppression that the people of the region appealed to Sheikh Obaidullah asking for his help. Reacting, Sheikh Obaidullah, along with local forces supporting him, captured various Iranian cities. However, what with England and Russia’s intervention and their pressure on the Ottoman Empire, the Ottomans sent military forces to the region, forcing Sheikh Obaidullah's forces to retreat. The present study focusses on the reasons for the Sheikh Obaidullah rebellion and its effect on Ottoman-Iranian relations.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman
• Iran
• Kurds
• Sheikh Obaidullah
• Rebellion.

Kaynakça

1. Abdulla, N. (2009). İmparatorluk Sınır ve Aşiret, Kürdistan ve 1843-1932 Türk-Fars Sınır Çatışması (Çev: M. Aslan). Avesta.
2. Akbaş, M. (2019). Kürtler: Diyanet İslam Ansiklopedisi. 115-118.
3. Akgündüz, A. (1992). Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, 4. C. Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları. Algar, H. (2007). Nakşibendilik, İnsan.
4. Ateş, S. (2013). Millet ve Halife Yolunda II, Şeyh Ubeydullahê Nehri İsyanı, Kürt Tarihi Dergisi, Ağustos-Eylül 2013, 9-15.
5. Ateş, S. (2020). Osmanlı-İran Sınır Bölgeleri, Bir Sınır Yapmak, 1843-1914, (Çev: D. Kaya).Küre.
6. Atmaca, M. (2017). Three Stages of Political Transformation in the 19th century Ottoman Kurdistan, Anatoli 8(8), ss. 43-57.
7. Averyanov, P.İ. (2010). Osmanlı İran Rus Savaşlarında Kürtler (19. Yüzyıl). Avesta.
8. Aytemur, H.S. (2020). Osmanlı Arşiv Belgeleriyle Şeyh Ubeydullah İsyanı. Hîvda.

9. Babapour, Y. Gulamiye, M. (1390/1973). Fitne-î Şeyh Ubeydullah Kurd. Kitaphane-i Muze ve Merkez-i Esnad-ı Meclis ve Şuray-ı İslamî.
10. Bidlîsî, İ. (2001). Selim Şah-nâme, (hzl: H. Kırlangıç). Kültür Bakanlığı.
11. Bidlîsî, Ş. (1997). Selim-nâme, (hzl: M. Argunşah). Erciyes.
12. Bruinessen, M. V. (2010). Kürdistan Üzerine Yazılar, 7. b. İletişim.
13. Bruinessen, M. V. (2013). Ağa, Şeyh, Devlet, (Çev: Banu Yalkut). 8. b. İletişim.
14. Celil, C. (1992). XIX. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nda Kürtler, (Çev: M. Demir). Özge.
15. Celil, C. (2014). 1880 Kürt Ayaklanması, (Çev: Y. Abdülselamoğlu), 2. b. Avesta.
16. Deniz, A. (2017). Şeyh Ubeydullah Nehri’nin Siyasi Faaliyetleri. (Tez No: 469505) (Yüksek Lisans Tezi Mardin Artuklu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
17. Doğan, C. (2011). XVI. Yüzyıl Osmanlı İdari Yapısı Altında Kürt Emirlikleri ve Statüleri, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi, (23), 31-43.
18. Efe, H. & Kızıl M. (2017). Sınır Kavramı ve Tarihsel Süreç İçinde Türkiye-İran Sınırının Oluşumu ve Önemi, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1-77), 77-90.
19. Fârûk, A. (2014). Eshâb-ı Kirâm, 73. b. İstanbul: Hakîkat.
20. Gencer, A.İ. (1991). Ayastefanos Antlaşması: Diyanet İslam Ansiklopedisi. 225.
21. Gencer, A.İ. (1992). Berlin Antlaşması: Diyanet İslam Ansiklopedisi. 516-517.
22. Gencer, F. (2010). Merkezîyetçi İdari Düzenlemeler Bağlamında Bedirhan Bey Olayı, (Tez No: 273294) (Doktora Tezi Ankara Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
23. Göyünç, N. (1969). XVI. Yüzyılda Mardin Sancağı, Edebiyat Fakültesi Basımevi.
24. Güzide-i Esnâd-ı Siyasî-i İran ve Osmanî, Devre-i Kaçariye, (1370) . C. 3, Defter-i Mütalaat-ı Siyasi ve Beyne’l Milel-i.
25. Hakan, S. (2011). Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kürtler ve Kürt Direnişleri, İstanbul: Doz.
26. Hakan, S. (2013, 24-26 Mayıs). Dini Bir Otoriteden Siyasi Bir Hüviyete, Seyid Taha-yı Nehri. Uluslararası Seyyid Taha Hakkâri Sempozyumu Bildirileri, Hakkâri Üniversitesi, 92-105.
27. Halfin, (2008). 19. Yüzyılda Kürdistan Üzerinde Mücadeleler, 3. b. Komal.
28. Hatırat-ı Vezir Muhtar, Ez Ahidname-i Türkmençay Ta Ceng-i Herat, (1353). (Çev: Y. Arinpur). Peyam.
29. Jwaideh, W. (2016). Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi Kökenleri ve Gelişimi, 9. b. İletişim.
30. Karakoç, E., Yalçın E. (2016). Bir Siyasetçi ve Lider Olarak Seyyid Abdülkadir, Mavi Atlas Dergisi, S. 6, 76-99.
31. Kavak, A. (2016, 02-04 Aralık). Nakşibendiliğin Ortadoğu’da Yayılmasında Mevlâna Halid el-Bağdadî’nin Rolü, Uluslararası Bahâeddin Nakşibend ve Nakşibendîlik Sempozyumu Bildirileri, İSTAM.
32. Kılıç, A. (2014). Şeyh Ubeydullah İsyanı. (Tez No: 361901) (Yüksek Lisans Tezi Mardin Artuklu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Kılıç, O. (1999). Yurtluk-Ocaklık ve Hükümet Sancaklar Üzerine Bazı Tespitler, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, (10) 119-137.
34. Kodaman, B. (1987). Sultan II. Abdülhamit Devri Doğu Anadolu Politikası. Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü.
35. Kodaman, B. (2014, 09-10 Ocak). Osmanlı İdaresinde Kürtlerin Statüsü, Tarihte Türkler ve Kürtler Sempozyumu, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 161-166.
36. Lazarev, M.S., Mıhoyan Ş.X. (2010). Kürdistan Tarihi, 3. b. Avesta.
37. McDowall, D. (2004). Modern Kürt Tarihi. Doruk.
38. Mes’udî (2004). Muruc-ez-Zeheb, (Çev: Ahsen Batur). Selenge.
39. Minorsk, A., Bois, TH., Mac Kenzie, D.N. (2004), Kürtler ve Kürdistan, 2. b. Doz.
40. Musalı, N. (2016, 02-05 Kasım). Safevîlerin Diyarbakır Beylerbeyi Muhammed Han Ustaclu ve Anadolu’daki Faaliyetleri, Uluslararası Diyarbakır Sempozyumu, Diyarbakır, 495-521.
41. Musalı, N. (2019, 26-28 Eylül). Safevîlerin Erzincan Valisi Nur Ali Halife Rumlu ve Anadolu’daki Faaliyetleri, Uluslararası Erzincan Tarihi Sempozyumu, Erzincan, Erzincan, 718-749.
42. Nehri, Ş. U. (2022). Tuhfetül Ahbab, (hzl: V. Başçı). Avesta.
43. Örs, O. (2019). Aşiretçilik, Milliyetçilik ve İslamcılık Kavşağında Osmanlı’nın Kürt Siyaseti (1876-1909). Nûbihar.
44. Öz, Davut. (2024). Çermik Yurtluk ve Ocaklık Sancağı: Çermik Hanedanı ve Tanzimat Sonrasındaki Durumu, İnternational Journal of Kurdish Studies, 10 ,(1), 144-171.
45. Özcoşar, İ. (2018). Şehir ve İktidar: Tanzimat Öncesi Osmanlı Mardin’inde İktidar, Mukaddime Dergisi, 9(1), 1-22. Özcoşar, İ. (2019). Kürtler: Osmanlı Dönemi, Diyanet İslam Ansiklopedisi. 118-121.
46. Özoğlu, H. (2009). Osmanlı Devleti ve Kürt Milliyetçiliği, 2. b. Kitap.
47. Pamuk, B. (2014, 09-10 Ocak). XVI. Yüzyılın Başlarında Osmanlı Safevi Mücadelesi ve Kürtler, Tarihte Türkler ve Kürtler Sempozyumu, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 125-140.
48. Sarıkçıoğlu, M. (2013). İran Arşivlerine Göre Şeyh Ubeydullah İsyanı, Kilis 7 Aralık Üniversitesi, SBE Dergisi, 3(5),1-35.
49. Serdar, M.T. (2018). Mevlâna Hakîmüddin İdris-i Bitlisî, 2. b. Ötüken.
50. Sipehr, M.M.T. (1353). Nasihü’t-Tevarih, Tarih-i Kaçariye Ez Ağaz Ta Payan-i Saltanat-i Feth Ali Şah, Tahran: Asatir.
51. Şeref Han, (2009). Şerefname, (Çev: M. Emin Bozarslan). Deng.
52. Tan, H. (2021). Osmanlı-Kürt İlişkileri Bağlamında Koçhisar (Dede Kargın) Savaşı, Kadim Akademi SBD, 5(1), 18-33.
53. Tan, Z. (2019). Tâhâ-yı Hekkârî: Diyanet İslam Ansiklopedisi. 571.
54. Uluerler, S. (2009). XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı-İran Siyasi İlişkileri. (Tez No: 227497) ( Doktora Tezi Fırat Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.