Mawlid Tradition of the Kurds and Its Contribution to Kurdish Literature and Culture in the Case of the Kurds of Türkiye

Öz

Over time, today’s religious, cultural, social and literary elements have emerged along with an accumulation of an ancient heritage that has come to life as a way of life and belief. In this vein, Muslims, as adherents to the religion of Islam, have produced verbal and literary products called Mevlit (Turkish). The Mevlit are based in enthusiasm for the birth of Muhammad, messenger of Allah. Mevlit works, first examples of which are encountered in Arabic literature, later show themselves in Kurdish literature. The present study includes a discussion on the contribution of these mawlid (Arabic) in view of the great literary and cultural influence on Kurdish literature and culture. Initially, the dictionary meaning of the Turkish word “Mevlid” once provided, the history and the writing and celebration of the Mevlid from the first periods to the present day is discussed.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• Kürt Edebiyatı
• Kültür
• Mevlid
• Törenler.

Kaynakça

1. Akçay, H. (2013). “Son Dönem Tasavvuf Âlimlerinden Şeyh Muhammed Emîn el-Hayderî”. Sempozyûma Uluslararası Kimlik, Kültür ve Değişim Sürecinde Osmanlı’dan Günümüze Kürtler, Weşanxaneya Zanîngeha Çewlîkê, Çewlik 07-09/09/2012.
2. Akın, A. (2019). Mewlîda Mela Sîraceddînê Xelîlî û Berawirdkirina Wê Bi Mewlîda Mela Huseynê Bateyî Re, Teza Lîsansa Bilind a Neweşîyayî, Zanîngeha Artuklûyê, Enstîtûya Zimanên Zindî Yên Li Tirkiyeyê, Beşa Ziman û Çanda Kurdî, Mêrdîn 2019.
3. Bateyî, Huseyn, (b.t.). Mewlîd. Stenbol: Ayfa.
4. Batergizî, M.Ş. (b.t.). Rîsâletu’l-usûl fî mewlîdî’r-Resûl. Nusxeya neçapkirî.
5. Curcânî, S.Ş. (1985). et-Taʿrifât. Beyrut: Mektebetu’l-Lubnan.
6. Çağmar, M.E. (2004). Edebi Açıdan Arapça Mevlidler, Ankara: Weşanên Îlahîyat.
7. Doskî, T.İ. (2015). “Jêderên Mewlîda Melayê Bateyî”. Sempozyûma Uluslararası Beytüşşebap ve Molla Hüseyin Bateyî, 20-21 2014, Şirnex.
8. Efe, A. (2009). ‘Türk Toplumunda Mevlid Merâsimlerinin Yeri ve Fonksiyonları (Isparta Ve Çevresi Örnegi)’. Kovara Fakulteya Îlahiyatê ya Zanîngeha Dokuz Eylulê, XXIX/2009, rr. 9-30).

9. el-Ezherî, M. (b.t.). Tehzîbu’l-luga, thk. Ya‘kûb, ‘Ebdunnebî, Qahîre: ed-Dâru’l-Misriyye.
10. Ertekin, M.Z. (2011). “Di Edebîyata Me de Mewlîd û Rûberûkirina Mewlîdên Pêşîn ên Kurdî û Tirkî”, Konferansa Uluslararası Kürdoloji, Zanîngeha Colemêrgê, Çewlik.
11. Ertekin, M.Z. (2015). “Mewlîda Kurdî ya Yekem û Bandora Wê li Ser Mewlîdên Din”, Sempozyûma Uluslararası Beytüşşebap ve Molla Hüseyin Bateyî, 20-21 2014 Şirnex.
12. Ertekin, M.Z. û Ertekin, N. (2017). “Kurtedîroka Mewlîdnameyên Kurdî”, Kongreya Şarkiyat Uluslararası Sosyal Bilimler, 14-17 Îlon Diyarbekir, rr. 149-155.
13. Êzdârî, M. (2014). Mewlîda Şerîf (Rehberê Xelâsî). Stenbol: Banga heq.
14. el-Hâşimî, S.A. (t.y.). Cevâhiru’l-belâga. Beyrut: el-Mektebetu’l-‘asriyye.
15. Hedbî, B. (b.t.). Mewlîda Kurdî bi Şîvâzâ Hedbî. Nusxeya neçapkirî
16. Heyderî, M. E. (2015). Mevlîdu’n-Nebî (Tuhfetu’l-Heyderî). Diyarbekir: Mekteba Seyda.
17. Îbn Xellikân, A. (b.t.). Vefeyâtu’l-a‘yân ve enbâu ebnâi’z-zemân. thk. İhsân ‘Ebbâs, Beyrut: Dâru Sâdir.
18. Îbn Menzûr (b.t). Lisânu’l-ʿEreb. Beyrut: Dâru Sâdir.
19. Îbnu’t-Tuveyr K. (1992). Nuzhetu’l-mukleteyn fî ahbâri’d-devleteyn. Thk. Eymen Fuâd Seyyid, Beyrut: Dâru Frantis Shtanyir Stutgard.
20. Heqqî, İ. M. (b.t.). Mewlîd (Bexçâ Gulâ Ji Bo Feqyê Melâ). Nusxeya neçapkirî.
21. Karacan, H, û Aykut N. (2015). “Mele Hüseynê Bateyî’nin Mewlîd-i Nebî Adlı Eseri ile Mele Süleyman Kurşun’un Mewlîda Pêxember Adlı Eserinin Karşılaştırılması”, Enstîtuya Kovara Zimanên Zindî ya Zanîngeha Bîngolê, Sal: 1, Cild: 1, Hejmar: 2, Sermawez, rr. 123-141.
22. Kardeşlik, M. Z. (b.t.). Mewlîd, Nusxeya neçapkirî.
23. Kızıl, H. (2012), ‘Diyarbakır ve Çevresinde Yazılmış Mevlitlerin Konularına Göre Tasnifi Denemesi’, Kovara Lêkolînên Zanistî ya Sarkîyat, Hejmar: VII, rr. 116-150.
24. Kurşun, S. (2010). Mewlîda Pêxember. Stenbol: Beroj.
25. Özel, A. (2004). “Mevlid”. DİA, Enqerê: Weşanên Weqfa Diyanetê ya Tirk.
26. Öztürk, M. (2018). “Folklorik Bir Ritüel Olarak Mardin’deki Mevlit Merasimleri ve Çeşitli Özellikleri”. Kovara Navneteweyî ya Lêkolînên Civakî, Vol: 11 Issue: 5, rr. 81-90.
27. Sabri Paşa, E. (2004). Mir’âtu’l-Haremeyn eş-Şerîfeyn ve cezîreti’l-‘Arab. Trc. Muhammed Harb, Qahîre: Dâru’l-ma ‘ârifi’l-Arabiyye.
28. et-Teftâzânî, S. (2013). el-Mutavval. 3. Baskı, Beyrut: Dâru’l-kutubu’l-‘ilmiyye.
29. Tıraşçı, M. (2013). “Güneydoğu ve Doğu Anadolu Çevresinde Arapça, Kürtçe, Zazaca Mevlidler ve Müzikal Olarak İcra Ediliş Tarzları”, Kovara Fakulteya Îlahiyatê ya Zanîngeha Cumhuriyetê, Cild XVII, Hejmar: 2 rr. 219-236.
30. Xelîlî, S. (2009). Mewlîda Kurmanci, Stenbol: Dua Yayıncılık.
31. Xursî, M. (b.t.). Nezma Şêrîn der Mewlîd û Sîreta Resûlê Emîn. Nusxeya neçapkirî.
32. Zinarexî, A. (b.t.) Mevlîdu’n-Nebî, Nusxeya neçapkirî.