The Image of Homeland in the Poetry of Fevzî al-Atrûshî, a Pioneer Poet of Arab Literature in the Iraqi Kurdistan Region

Öz

Research on Arabic literature in Türkiye, as well as in Iraq and Syria, encompassing both classical and modern periods, has been extensively explored through multifaceted scholarly approaches. In contrast, the geographical region under the administration of the Kurdistan Regional Government of Iraq, located at the crossroads of Türkiye, Iran, Iraq, and Syria and where Arabic functions as a secondary official language, has remained comparatively underexamined. Despite this relative neglect, this region has produced a substantial number of Kurdish poets and writers who have contributed significantly to Arabic literature across diverse genres. Among these figures, Fawzi Alatroshi emerges as a prominent poet whose literary output is complemented by active engagement in the Kurdish political movement. The present study seeks to conduct a rigorous analysis of Alatroshi’s homeland-themed poetry, focusing on both its content and stylistic features, in order to illuminate Kurdish conceptualizations of the homeland as articulated through the poet’s perspective.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Literature
• Kurdistan Region Arabic Poetry
• Fawzi Alatroshi
• Homeland

The Image of Homeland in the Poetry of Fevzî al-Atrûshî, a Pioneer Poet of Arab Literature in the Iraqi Kurdistan Region

Öz

Türkiye’de klasik ve modern dönemleriyle Irak ve Suriye’de yürütülen Arap edebiyatı ile ilgili çalışmalar çok yönlü olarak bilimsel çalışmalara konu edilmektedir. Buna karşın, Türkiye, İran, Irak ve Suriye’nin ortasında yer alan ve ikinci resmi dili Arapça olan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi coğrafyası, söz konusu ülkelere kıyasla arka planda kalmaktadır. Oysa bu topraklarda yetişmiş ve farklı türlerde Arapça edebi eserler üretmiş çok sayıda Kürt şair ve yazar bulunmaktadır. Bu bağlamda, şiirleriyle öne çıkan isimlerden biri, aynı zamanda Kürt siyasal hareketi içinde aktif roller üstlenmiş bir siyasetçi ve şair olan Fevzî el-Etrûşî’dir. Bu çalışma, el-Etrûşî’nin vatan temalı şiirlerini içerik ve üslup açısından analiz ederek, şairin perspektifinden Kürtlerin vatan algısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Literature
• Kurdistan Region Arabic Poetry
• Fawzi Alatroshi
• Homeland

Kaynakça

1. Akbaş, M. (2019). Kürtler. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi: C. Ek-2 (ss. 115-118). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
2. Amedi, B. (1991). Kürtler ve Kürdistan Tarihi (C. 1). İstanbul: Fırat-Dicle Yayınları.
3. Baghdad, U. S. E. in. (2023). Our Relationship. Geliş tarihi 24 Aralık 2024, gönderen U.S. Embassy & Consulate in Iraq website: https://iq.usembassy.gov/our-relationship/
4. Bengio, O. (2012). The Kurds of Iraq: Building a State Within a State. Boulder: Lynne Rienner Publishers.
5. Bengio, O. (2017). The Kurds in a Volatile Middle East. Ramat Gan: The Begin-Sadat Center for Strategic Studies.
6. Bevâdî, H. el-Muhammedî. (2005). Ğazze ve’l-ʿIrâk: Beyne’l-Ḳânûni’d-Duvelî ve’s-Siyâseti’d-Duveliyye. İskenderiye: Menşâtu’l-Me’ârif bi’l-İskenderiye.
7. Bruinessen, M. V. (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books Ltd.
8. Cezîrî, M. A. (2012). Divan (O. Tunç, Çev.). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.

9. Chaliand, G. (2012). Şaʿb bidûni Vatan: el-Kurd ve Kurdistân (A.-S. en-Nakşibendî, Çev.). Erbil: Dâr Arâs li’t-Tıbâʿa ve’n-Neşr.
10. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Barzani’yi kabul etti [Kurumsal]. (2024). Geliş tarihi 11 Ağustos 2025, gönderen Https://www.iletisim.gov.tr/turkce website: https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-irak-kurt-bolgesel-yonetimi-baskani-barzaniyi-kabul-etti-16-10-24/
11. Çetişli, İ. (2021). Edebiyat Sanatı ve Bilimi (5. bs). Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Durmuş, İ. (2011). Teşhis. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 1–40, s. 565). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı. Geliş tarihi gönderen https://islamansiklopedisi.org.tr/teshis
13. ed-Durra, M. (1966). el-Ḳażıyyetu’l-Kurdiyye (2. bs). Beyrut: Menşûrât Dâr eṭ-Talîʿa.
14. el-Cenâbî, C. Ḫużayr. (2014a). Cemâliyyâtu’l-Mevżûʿı’ş-Şiʿrî ʿınde Fevzî el-Etrûşî: Dirâse Tahlîliyye. Bağdat: Dâr ve Mektebe ’Adnân.
15. el-Cenâbî, C. Ḫużayr. (2014b). el-’Uslûb ve’l-Luğa fî Kasâ’id Fevzî el-Etrûşî: Dirâse Tahlîliyye. Bağdat: Dâr ve Mektebe ’Adnân.
16. el-Etrûşî, F. (2013). Fevzî el-Etrûşî: el-’Aʿmâlu’ş-Şiʿriyyetu’l-Kâmile. Bağdat: Dâr Mîzûbûtâmyâ. el-Kazvînî, H. (t.y.). Telhîs ve Tercümesi (N. H. Yanık, M. Kılıçlı, & M. S. Çögenli, Çev.). İstanbul: Huzur Yayn Dağıtım.
17. Erdoğan, M. N., & Bayatlı, B. (2025). Kalın Yecrî Muḥâdesât maʿa Mesʾûliyyîn fî Şimâli’l-ʿIrâḳ [Haber Sitesi]. Geliş tarihi 11 Ağustos 2025, gönderen Https://www.aa.com.tr/ar website: https://www.aa.com.tr/ar//3619168
18. Ergül Keskin, A. (2006). Şiirin Galip Aşkın Devrik Kralı: Nizâr Kabbânî’de Aşk ve Kadın. Ankara: Araştırma Yayınları.
19. es-Sûdânî, M. İ. (2019). Vefâtu Vekîli’l-Vizâra Fevzî el-Etrûşî. Geliş tarihi 05 Ağustos 2025, gönderen Vekâletu’l-’Enbâ’il-ʿIrâkıyyeti’l-Mustekılle website: http://www.ina-iraq.net/content.php?id=63473
20. es-Sâmerrâ’î, F. S. (2000). Meʿ âni’n-Naḥv (1. bs). Amman: Dâru’l-Fikr li’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî’.
21. es-Seḳâfe ve’l-ʾİʿlâm en-Niyâbiyye Tunʿî Raḥîle Vekîl Vizâre es-Seḳâfiyye eş-Şâʿır Fevzî el-Etrûşî. (2019). Geliş tarihi gönderen Https://archive4.parliament.iq/ar/ website: https://archive4.parliament.iq/ar/2019/02/24/
22. et-Teftâzânî, S. M. b. ‘Umer. (2013). el-Mutavvel Şerhu Telhîs Miftâhu’l-‘Ulûm (3. bs). Beyrut: Dâru’l-Kutub el-ʿIlmiyye.
23. Gelvin, J. L. (2016). Modern Ortadoğu Tarihi (G. Ayas, Çev.). İstanbul: Timaş Yayınları.
24. Howard, S. (Ed.). (1993). Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds A Middle East Watch Report. New York: Human Rights Watch. İntak. (t.y.). Geliş tarihi 01 Eylül 2025, gönderen TDV İslâm Ansiklopedisi website: https://islamansiklopedisi.org.tr/intak
25. Jwaideh, W. (2009). Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi: Kökenleri ve Gelişimi (6. bs; İ. Çekem & A. Duman, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
26. Kamisher, E. (2016). How the KRG Quasi-State Built an Independent Oil Industry. Middle East Economy, 6(1), 1-11.
27. Keefer, E. C. (Ed.). (2012). Foreign Relations of the United States, 1969-1976: Iran; Iraq 1973-1976. Washington: United States Government Printing Office.
28. Keskinkılıç, B., & Can, B. (2025). Munih.. Fîdân Yelteḳî Reʾîs İḳlîm Kurdistân biŞimâli’l-ʿIrâḳ [Haber Sitesi]. Geliş tarihi 11 Ağustos 2025, gönderen Https://www.aa.com.tr/ar website: https://www.aa.com.tr/ar//3483475
29. Kirmanj, S. (2014). Building a Nation-State within a Nation-State. Middle East Journal, 68(3), 367-384.
30. Ksenophon. (1974). Anabisis “Onbinlerin Dönüşü” (T. Gökçöl, Çev.). İstanbul: Hürriyet Yayınları.
31. Kurdî, M. ’Alî. (1990). Kurdistân ve’l-’Ekrâd. Beyrut: el-Mektebetu’t-Tekaddumiyye el-Kurdiyye.
32. Marr, P., & Al-Marashi, I. (2017). The Modern History of Iraq (4. bs). London: Routledge.
33. McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds (4. bs). New York: I.B. Tauris.
34. Neçirvan Barzani: 11 Mart Anlaşması haklarımızın inkar edilemeyeceğinin kanıtıdır [Haber Sitesi]. (2025). Geliş tarihi 12 Temmuz 2025, gönderen Rudaw.net website: https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/110320253
35. Saeed, M. Q., & Jukil, A. M. (2018). Language Practice and Management in Iraqi Kurdistan Region. IOSR Journal Of Humanities And Social Science, 23(6), 66-75.
36. Sendî, D. (2019). Ketebe “Eşʿâr lâ Tebkî”.. el-Etrûşî Yuğâdiru’l-Ḥayâte bihudûʾ ve Yubkî Muḥıbbîh. kurdistan24.net. Geliş tarihi gönderen https://www.kurdistan24.net/ar/story/293385
37. Stansfield, G. (2006). The Kurdish Question in Iraq, 1914-1974. The Middle East Online Series: Iraq, (2), 1-8.
38. Stansfield, G. (2016). Iraq: People, History, Politics (2. bs). Cambridge: Polity.
39. Stansfield, G. R. V. (2003). Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy. New York: Routledge Curzon.
40. Yanık, N. H. (2014). Edebi Bilgiler ve Aruz (2. bs). Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
41. Zekî Beg, M. E. (2005). Ḫulâsatu Târîḫı’l-Kurd ve Kurdistân: min ʾAḳdemi’l-ʿUṣûri’t-Târiḫıyye ḥatta’l-ʾân (2. bs; M. ʿAlî ʿAvnî, Çev.). Bağdat: Dâru’ş-Şuʾûni’s-Seḳâfiyye el-ʿÂmme.