Поиск общей политики в Леванте: Деятельность армянских и курдских обществ в Сирии и Ливане (1939–1950)

Öz

Li Levantê Lêgerîna Siyaseteke Hevpar: Çalakiyên Cemiyetên Ermenî û Kurd li Sûrî û Lubnanê (1939-1950)

Öz

Ermeniyên ku ji dema hilweşîna Împaratoriya Osmanî û pê de ji hêla dewletên wekî Rûsya û Fransayê ve ji bo berjewendiyên wan dihatin bikaranîn, piştî avabûna Komara Tirkiyeyê jî di navenda polîtîkayên bi vî rengî de cih girtine. Bi taybetî beriya Şerê Cîhanê yê Duyem, Yekîtiya Sovyetê dest bi pêvajoyeke propagandayê kir ku piştgiriya neteweperweriya Ermeniyan dikir û daxwazên axê yên ji Tirkiyeyê sor dikir. Piştî destpêkirina Şerê Cîhanê yê Duyem, Ermenî bi girseyî koçî Sûrî û Lubnanê kirin. Rêveberiya mandaya Fransî jî ev nifûs wekî hêza karker bi kar anî û Lubnan kir navendek ji bo Ermeniyan. Di vê serdemê de, komên Ermenî û Kurd li Lubnanê cemiyetên hevpar ava kirin û gelek çalakî pêk anîn. Di pêvajoya pêş de, bi banga Yekîtiya Sovyetê ya "Vegera Welat", ji Lubnan û Sûrî ber bi Ermenistana Sovyetê ve pêleke nû ya koçberiyê dest pê kir. Lê belê tê dîtin ku polîtîkayên serdema Stalîn di gihîştina Ermeniyan a armancên wan ên dawî de kêm mane. Ev xebat; di çarçoveya têkiliyên Tirkiye û Rûsyaya Sovyetê de, koça Ermeniyên Sûrî û Lubnanê ya ber bi Ermenistana Sovyetê ve û çalakiyên cemiyetên ku komên Ermenî û Kurd li Lubnanê bi hev re ava kirine, dinirxîne. Di xebatê de, bi taybetî Arşîva Karên Derve ya Tirkiyeyê û Arşîva Komarê di serî de, bi ronahiya daneyên ku ji çavkaniyên çapkirî hatine girtin, armanc ew e ku ev agahî werin pêşkêşkirin û bibe tevkariyek ji bo wêjeya akademîk (literatûr).

Anahtar Kelimeler

• Sûrî
• Lubnan
• Ermenî
• Kurd
• Koçberî
• Ermenistana Sovyetê.

Destekleyen Kurum

Tune ye.

Etik Beyan

Tune ye.

Teşekkür

Tune ye.

In Search of Common Politics in the Levant : Armenian and Kurdish Activities in Syria and Lebanon (1939-1950)

Öz

Following the First World War, Syria and Lebanon, under the French Mandate, inherited a fragile legacy built upon sectarian balances. In Lebanon, the confessionalist system, shaped by the unwritten National Pact, granted the Armenian community extensive autonomy and opportunities for integration, while depriving Palestinian and Kurdish groups of similar rights. Following the annexation of Hatay to Turkey in 1938–1939, Armenian migrants established a robust diasporic center in Lebanon. In contrast, post-independence Syria witnessed the collapse of traditional "politics of the notables" and the rise of military-centered authoritarianism. The rule of leaders of Kurdish origin brought about policies of "Syrianization" rather than minority rights, leading to the suppression of Kurds' demands for collective identity. This study aims to contribute to the literature by analyzing the socio-cultural and political activities of Armenians and Kurds within the Syrian-Lebanese context.

Anahtar Kelimeler

• French Mandate
• Sectarianism
• Armenian Diaspora
• Kurdish Identity
• Minority Politics

Destekleyen Kurum

no

Etik Beyan

no

Teşekkür

no

In Search of Common Politics in the Levant : Armenian and Kurdish Activities in Syria and Lebanon (1939-1950)

Öz

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Fransız Mandası altındaki Suriye ve Lübnan, mezhepsel dengeler üzerine kurulu kırılgan bir miras devralmıştır. Lübnan'da, yazılı olmayan Milli Pakt ile şekillenen grupçu sistem, Ermeni toplumuna geniş özerklik ve entegrasyon imkanları tanırken; Filistinli ve Kürt grupları benzer haklardan mahrum bırakmıştır. Hatay'ın 1938-1939 yıllarında Türkiye'ye ilhakının ardından, Ermeni göçmenler Lübnan'da güçlü bir diaspora merkezi kurmuşlardır. Buna karşılık, bağımsızlık sonrası Suriye, geleneksel eşraf siyasetinin çöküşüne ve askeri merkezli otoriterleşmenin yükselişine tanıklık etmiştir. Kürt kökenli liderlerin yönetimi, azınlık haklarından ziyade Suriyeleştirme politikalarını beraberinde getirmiş ve bu durum Kürtlerin kolektif kimlik taleplerinin bastırılmasına yol açmıştır. Bu çalışma, Ermenilerin ve Kürtlerin Suriye-Lübnan bağlamındaki sosyo-kültürel ve siyasi faaliyetlerini analiz ederek literatüre katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fransız mandası
• mezhepçilik
• Ermeni diasporası
• Kürt kimliği
• azınlık siyaseti

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

yok

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. Bozkuş,Deveci,Y. (2020). Ortadoğu’da Ermeni Diasporası,s. İran, Lübnan ve Suriye Ermenilerine Dair Tarihi Bir Değerlendirme, TİGİN Analitik Sosyal Bilimler Dergisi, (3), 1399-1430, https,s.//doi.org/10.46868/atdd.1
2. Bölme,Selin,M.(2015). Hoybun Örgütü :Kürt Milliyetçiliğinde Yeni Bir Evre Hoybun Organization: A new era in Kurdish Nationalism, International Journal of Kurdish Studies (ISSN,s.2149-2751) 1 (2), 35 – 55, httpss//izlik.org/JA69XF99FE
3. Çelik,M. (2017). Lübnan Ermeni Diasporası , [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. https,s.//tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=LA8zC9UP5aFXD_jct6otzA&no=Z2znVJJQBOr7McYx2ljI_Q
4. Ekinci, Ekrem, B. (1998). “Lübnan Esas Teşkilat Tarihçesi”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt,s. 31, Sayı,s.3,Eylül,17-35 https,://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/documents/article/1/31/3/2_ekinci.pdf
5. Köçer, M. (2003). “Hoybun Cemiyeti ve Doğu Anadolu’daki Faaliyetleri”, Fırat Üniversitesi Orta–Doğu Araştırmaları Dergisi, Cilt,s. I Sayı ,s. 2 (Temmuz), 77–86, http,s.//ortadogu.firat.edu.tr/ortadogu/V/II/butun.pdf
6. Özşavlı,H. (2017). Türkiye’den Son Toplu Ermeni Göçü Sancak Ermenilerinin Lübnan’a Taşınması 1938-1939, Belleten, Sayı: Nisan ,Cilt: 81 , Sayı :290 ,243-276 DOI,s. 10.37879/belleten.2017.243, https,://doi.org/10.37879/belleten.2017.243
7. Pınar,M.(2024). Suriye’de Son Perde Yeni Bir Hoybun (Ermeni- Kürt) Hareketi ve İtalya (1930-1939), Paradigma Akademi Yayınları , Çanakkale .
8. Süslü , A. (1993). Rum-Ermeni-Hoybun İşbirliği ve Anadolu ‘da Toplu Mezarlar , Belleten , Cilt: 57 Sayı: 218, 241 – 248, https,s.//doi.org/10.37879/belleten.1993.241.

9. Uras, E .(1987). Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi. Belge Yayınları, İstanbul.
10. Yamaç , M. (2024). Fransız Arşiv Belgelerinde Hoybun Cemiyeti’nin Faaliyetleri , Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi – CTAD , Güz, 41, 515-550, https,s.//ctad.hacettepe.edu.tr/20_41/04.pdf
11. Taşnak - Hoybun , (1931) TTK , Editör : Yavuz Selim ,Ankara, https,s.//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/87/Ta%C5%9Fnak-Hoybun.pdf