OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARIN ANNELERİNİN CİNSEL İSTİSMARA YÖNELİK BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ
Öz
Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların annelerinin cinsel istismara yönelik bilgi düzeylerini incelemektir. OSB, erken çocukluk döneminde başlayan, iletişim, etkileşim ve dil gelişiminde güçlüklerle kendini gösteren ve bireyden bireye farklılıklar sunan bir bozukluktur. OSB’li bireylerin göz teması kurmada zorlanmaları, yineleyici davranışlar sergilemeleri ve sosyal ipuçlarını anlamlandırmada güçlük yaşamaları cinsel istismar açısından risk oluşturmaktadır. Bu nedenle özel gereksinimli bireylerin cinsel eğitimle bilinçlendirilmesi ve korunmaları gereklidir. Araştırma, nitel yöntemlerden fenomenoloji deseni ile yürütülmüş, amaçlı örnekleme yoluyla belirlenen 10 anne katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşme soruları uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanmış, elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular; annelerin OSB ve cinsel eğitim konusunda yetersiz bilgilendirildiğini, çocuklarını tehlikelere karşı koruma konusunda desteğe ihtiyaç duyduklarını ve cinsel eğitimle ilgili seminer ve projelerin önemini ortaya koymuştur. Ayrıca annelerin yalnız bırakıldığı, baba katılımının ise yetersiz olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, OSB’li çocukların annelerinin cinsel eğitim ve istismar konularında farkındalıklarının artırılması, ebeveynlere yönelik programların geliştirilmesi ve ailelerin görüşleri doğrultusunda daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler
Otizm spektrum bozukluğu, cinsel istismar, cinsel eğitim, özel eğitim, anne.
Etik Beyan
Yazarlar araştırmanın tüm aşamalarında etik kurallara uygun davrandıklarını, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının olmadığını beyan eder.
Kaynakça
- Atbaşı, Z. (2016). Zihinsel yetersizlikten etkilenmiş çocuğu olan annelerin cinsel istismara önlemeye yönelik bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 8, 32–43.
- Çakmak, S., & Çakmak, S. (2019). Özel eğitime ihtiyaç duyan çocuklarda cinsel eğitim uygulamaları. Ankara: Vize Akademik Yayıncılık.
- Chodan, W., Häßler, F., & Reis, O. (2014). Programme zur prävention von sexuellem Missbrauch von menschen mit geistiger behinderung – eine übersicht. Praxis der Kinderpsychologie und Kinderpsychiatrie, 63(2), 82–98.
- Clatos, K., & Asare, M. (2016). Sexuality education intervention for parents of children with disabilities: A pilot training program. American Journal of Health Studies, 31(3), 151–162.
- Dilsiz, H., & Mağden, D. (2015). Öğretmenlerin çocuk istismar ve ihmali konusunda bilgi ve risk tanıma düzeylerinin tespit edilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1, 678–694.
- Edelson, M. G. (2010). Sexual abuse of children with autism: Factors that increase risk and interfere with recognition of abuse. Disability Studies Quarterly, 30(1). https://doi.org/10.18061/dsq.v30i1.105
- Ekizoğlu, Ö., & Hasırcı, S. (2023). Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocukları olan annelerin sosyal destek algısının yaşam kalitesine etkisi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 13–26.
- Ergün, C. (2023). Tekrarlayıcı davranışı olan otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda duysal işlem bozuklukları, günlük yaşam becerileri ve aktivite katılımları arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Biruni Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
- Güzelyurt, T. (2020). Okul öncesi dönemde cinsel eğitim ve istismar: Çocuk kitaplarına yönelik bir inceleme. International Journal of Children’s Literature and Education Research, 4(4), 69.
- Kanadlı, A. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerde cinsel istismar ve cinsel eğitim: Öğretmen görüşleri (Yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir.
