An Examination of Listening/Viewing Texts in Turkish and Turkish Culture Coursebooks within the Context of Cultural Transmission

Öz

Coursebooks prepared for Turkish children living in bilingual environments abroad need to embody specific competencies to ensure the accurate transmission of language and culture. Listening/viewing is one of the fundamental skills in language acquisition, and this study aims to examine the listening/viewing texts included in Turkish and Turkish Culture coursebooks in terms of cultural transmission. Updated editions of 5th–8th grade textbooks, revised within the scope of the Türkiye Century Education Model, were selected as the object of analysis. The data obtained were analyzed through descriptive analysis under the themes of cultural elements, values, and intercultural communication. The findings of the study indicate that the listening/viewing texts in the Turkish and Turkish Culture coursebooks for levels 5–8 include both tangible and intangible cultural elements as well as values; however, they do not incorporate components related to intercultural communication. While the listening/viewing texts in these coursebooks are considered sufficient in conveying Turkish culture and values, it is suggested that strengthening elements of cultural transmission and intercultural communication within the context of modernization and globalization would contribute to the development of both cultural identity and intercultural awareness among children living abroad.

Anahtar Kelimeler

• Turkish and Turkish Culture coursebooks
• listening/viewing skill
• cultural transmission
• oursebooks
• Turkish

Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarındaki Dinleme/İzleme Metinlerinin Kültür Aktarımı Bağlamında İncelenmesi

Öz

Yurt dışında iki dilli ortamlarda yaşayan Türk çocukları için hazırlanan kitapların dil ve kültürün doğru aktarımı için belirli bir donanımı barındırması gerekmektedir. Dinleme/izleme becerisi dil öğreniminde temel konuma sahip becerilerdendir ve çalışmada Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarındaki dinleme/izleme metinlerinin kültür aktarımı bakımından incelenmesi amaçlanmıştır. 5-8. seviye ders kitaplarının Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yenilenen güncel basımları inceleme nesnesi olarak seçilmiş olup elde edilen veriler kültürel unsurlar, değerler ve kültürlerarası iletişim başlıkları altında betimsel analiz yapılarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda; Türkçe ve Türk kültürü 5-8. seviye ders kitaplarındaki dinleme/izleme metinlerinde manevi ve maddi kültür unsurlarına ve değerlere yer verildiği fakat kültürler arası iletişime yer verilmediği görülmüştür. Ders kitaplarında yer alan dinleme izleme/metinleri Türk kültürünü ve değerlerini aktarmada yeterli görülürken modernleşme ve küreselleşme bağlamında kültür aktarımı ve kültürlerarası iletişim ögelerinin güçlendirilmesinin, yurt dışındaki çocukların hem kültürel kimliklerini hem de farkındalıklarını geliştirmelerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe
• Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları
• dinleme/izleme becerisi
• kültür aktarımı
• ders kitapları

Kaynakça

1. Acar, S., & Karakuş, N. (2022). Türkçe ve Türk kültürü 5-8. seviye ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 189-203. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1112789
2. Aydın, E. (2022). Dijital hikâyelerin yabancı dil olarak Türkçe öğrenen lisans öğrencilerinin dinleme becerisine ve Türkçe öğrenme motivasyonlarına etkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 247-268. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1075557
3. Batur, Z. & Şaşmaz, E. (2020). Türkiye ve yurt dışında okutulan Türkçe ders kitaplarının değerler bakımından karşılaştırılması. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 3(8), 566-582.
4. Bitirim Okmeydan, S. (2019). Kültürlerarası iletişim ve uluslararası halkla ilişkiler. (Ed. Selin Bitirim Okmeydan & Mime Saran). Kültürlerarası İletişim-İletişim Odaklı Güncel Yaklaşımlar içinde (s.93-124). Eğitim Yayınevi.
5. Çaylı, C., & Göçer, A. (2021). Dinleme becerisinin önemi ve geliştirilmesi üzerine: kuramsal bir çalışma. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 215-229.
6. Çelik, N. (2025). Yurt dışındaki Türk öğrencileri için 5., 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarında atasözleri ve deyimlerin yeri: bir nicel ve nitel değerlendirme. International Journal of Languages' Education and Teaching, 13(3), 306-322. https://doi.org/10.71084/ijlet.1667978
7. Çetin, A., Kıvrak, N., Yalçın, Z., & İpek, O. (2024). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki metinlerin kök değerler açısından incelenmesi. Uluslararası Etnopedagoji Dergisi, 4(2), 66-81.
8. Çetin, O. & Yıldız, A. (2024). Yurt dışında okutulan “Türkçe ve Türk kültürü” ders kitaplarının halkbilimsel bağlamda değerlendirilmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 18, 114-130.

9. Çetin, Ö., & Şen, Ü. (2023). Türkçe ve Türk kültürü 8. seviye ders kitabındaki konuşma ve yazma etkinliklerinin kazanımları karşılama durumu. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 8(1), 1-16.
10. Çınar, İ., & İnce, B. (2015). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki söz varlığına derlem temelli bir bakış. International Journal of Languages' Education and Teaching, 3(1), 198-209.
11. Çobanoğlu, Ö. (1999). Halkbilimi kuramları ve araştırma yöntemleri tarihine giriş. Akçağ Yayınları.
12. Ekmekçi, V., & Karadüz, A. (2015). Yurt dışında yaşayan iki dilli çocuklar için hazırlanan Türkçe ve Türk kültürü dersi kitabına eleştirel bir bakış. Electronic Turkish Studies, 10(15). http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8976
13. Emiroğlu, S., & Pınar, F. N. (2013). Dinleme becerisinin diğer beceri alanları ile ilişkisi. Electronic Turkish Studies, 8(4), 769-782. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4965
14. Ercan-Güven, A. N. & Gürbüz-Us, R. (2020). Türkçe ve Türk kültürü kitaplarındaki dinleme becerisine yönelik etkinliklerin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi (ESTÜDAM) Eğitim Dergisi, 5 (2), 1-23.
15. Erol, T. & Kavruk, H. (2023). Üstbilişsel yazma stratejilerini kullanma eğilimi ölçeği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 170-187. https://doi.org/10.29029/busbed.1207930
16. Geçimli, M., & Yüksel, D. K. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi: güz dönemi 5. sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 160-174.
17. Gülden, B., Demirel, O., & Demirer, E. (2023). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarının somut olmayan kültürel miras unsurları açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 2016-2031. https://doi.org/10.24315/tred.1314406
18. Hays-Thomas, R. (2004). “Why Now? The Contemporary Focus on Managing Diversity”, (Eds. M. S. Stockdale and F. J. Crosby), The Psychology and Management of Workplace Diversity, (p. 3-30). Blackwell Publishing.
19. Kardaş, H. & Kaya, M. (2023). İki dilli öğrencilerin Türkçe dinleme kaygılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 125-141. https://doi.org/10.48066/kusob.1297071
20. Katı, T. N., & Baş, B. (2023). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarının söz varlığı unsurları üzerine bir araştırma. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 689-706. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023..-1143503
21. Merriam S. B. (2013). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber. (Çev.Ed.: Selahattin Turan). Nobel.
22. Millî Eğitim Bakanlığı (2025b, 29 Eylül). Türkçe ve Türk kültürü ders kitapları yayımlandı. https://yyegm.meb.gov.tr/www/turkce-ve-turk-kulturu-ders-kitaplari-yayimlandi/icerik/1087/tr
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe ve Türk kültürü dersi öğretim programı (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. seviyeler). https://yyegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_08/15125444_ 23155151_turkceveturkkulturudersi2024ogretimprogramicopy.pdf
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025a). Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi. https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/erdem-deger-eylem-cercevesi
25. Okur, A., & Beyce, E. (2013). Dinleme becerisinin kültürümüzdeki yeri ve dinleme eğitiminin önemi: kutadgu bilig örneği üzerinden. Electronic Turkish Studies, 8(4). http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.4925
26. Okur, A., & Yavuz, G. (2022). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki dört temel beceri ve dil bilgisi etkinlikleri üzerine bir inceleme (5. seviye örneği). Sözlü sunulmuş bildiri, 14, 60-70.
27. Oskay, F. (2024). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki dilsel kültürel ögeler ve bu ögelerin dil becerilerine göre dağılımı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
28. Sarıtaş, S. (2019). Halkbiliminde maddi kültüre teorik ve metodolojik yaklaşımlar. Millî Folklor, 16(122), 29-40.
29. Serin, N., & Arslan, N. (2023). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki konuşma etkinliklerinin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 2027-2052. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1192252
30. Şimşek, T. (2023). Turkish and Turkish culture textbooks prepared for bilingual Turkish children ınvestigation of proverb teaching. Turkophone, 10(2), 132-142. https://dx.doi.org/10.55246/turkophone.1286931
31. TTDK (2026). Türkçe ve Türk kültürü 5-8. seviye ders kitapları. https://ulkemyanimda.eba.gov.tr/kitap
32. Tunç, H. E. (2025). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi (7. seviye). Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(2), 126-147.
33. Yeşilyurt, Ş. (2021). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki özel adların kültürel unsur olarak incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö10), 81-117. https://doi.org/10.29000/rumelide.1011438
34. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (8. Bs.). Seçkin Yayınevi.
35. Yıldız, C. (2019). Yurt dışındaki çocuklarımız için yeni türkçe ders kitapları. /meb_iys_dosyalar/2019_12/11231909_HABER_Kitaplar.pdf