Türkiye’de 2008 Krizi Sonrası Dış Borçlanma Dinamiği

Öz

Dünyada finansallaşmanın neden olduğu riskler özellikle 2008 krizinden sonra ülkeleri üretime dayalı büyümeden uzaklaştırmıştır. Gelişmekte olan ekonomilerde üretim alanlarının daralmasıyla birlikte yeterli miktarda tasarruf ve sermaye birikiminin oluşmaması noktasında büyüyen cari açık ve bütçe açığı dış borçlanmayı kaçınılmaz kılmıştır. Bu noktada Türkiye’de kaynak arayışına yönelik olarak şekillenen ekonomik ortam dış borçlanmanın artmasına neden olmuştur. Bu durum aynı zamanda ekonomi politik ortamın uluslararası sermaye yönünde biçimlendi gerçeğini de ortaya koymaktadır. Makale toplam dış borç stokunun/GSYIH oranı, dış borç stoku/ihracat oranı, dış borç servisi/ihracat oranı ve faiz giderleri/ihracat oranı, vd. borçluluk göstergeleri açısından analiz edildiğinde genel olarak Türkiye’nin orta derecede borçlu ülke olarak konumlandığı ancak cari açıkla birlikte bütçe açığının artmasının ülkeyi kaynak yaratma adına dış borç ihtiyacı içine ittiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dış Borç
• Ekonomi Politik
• Finansal Krizler

Foreign Debt Dynamics in Türkiye Following the 2008 Financial Crisis

Öz

Financialization risks have shifted economies away from developing through commodity production prevalent all over the world after the 2008 crisis. The loss in capital accumulation and simultaneously increased deficit in both budget account and current account realized as the result of shrinking of production areas gave way to resorting to foreign debt in developing economies. At this point, the economic environment in Türkiye, shaped by the search for resources, has led to an increase in foreign debt. Türkiye’s resort to external borrowing as a means of resource generation reveals that the economic policy environment has been shaped in favor of international capital. When the article is analyzed in terms of indebtedness indicators such as the ratio of total foreign debt stock to GDP, the ratio of foreign debt stock to exports, the ratio of foreign debt service to exports, and the ratio of interest payments to exports, it has been observed that Türkiye is positioned as a moderately indebted country. However, the increase in the budget deficit, along with the current account deficit, has pushed the country into a need for foreign debt as a means of generating resources.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Debt
• Political Economy
• Financial Crises

Kaynakça

1. Althusser, L. (2003). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları, Tümertekin, A. (Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları
2. Amin, S. (1974). Accumulation on a World Scale. A Critique of the Theory of Underdevelopment, U.S.A: Monthly Review Press
3. Amin, S. (2014). Emperyalizm ve Eşitsiz Gelişme, Lim, S. (Çev.). İstanbul: Yordam Kitap
4. Arın, T. (2004). “Sürdürülebilir Borçluluk: Düşük Gelirli Ülkeler, Orta Gelirli Ülkeler ve Türkiye”. içinde (Ed). Akgül, L.H. & Aral, F., Gülten Kazgan’a Armağan, (125-145). İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınları .
5. Bağımsız Sosyal Bilimciler (2007). IMF Gözetiminde On Uzun Yıl 1998-2008, İstanbul: Yordam Kitap.
6. Bakır, C. & Öniş, Z. (2010). “The Regulatory State and Turkish Banking Reforms in the Age of Post-Washington Consensus”. Development and Change, 47(1), 77-106.
7. Baldacci, E., McHugh, J. & Petrova, I. (2011). “Measuring Fiscal Vulnerability and Fiscal Stress: A Proposed Set of Indicators”, IMF Working Paper, WP/11/94, 1-21.
8. BIS (2018). Annual Economic Report, June 2018, https://www.bis.org/publ/arpdf/ar2018e.htm

9. Boratav, K.(2009). “Bir Çevrimin Yükseliş Aşamasında Türkiye Ekonomisi”. İçinde (Ed) Mütevellioğlu, N., Sönmez, S., Küreselleşme, Kriz ve Türkiye’de Neoliberal Dönüşüm, (1-24). İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınları
10. Boratav, K.(2012). Türkiye İktisat Tarihi 1908-2009, Ankara: İmge Kitapevi
11. Bölükbaşı, H. Tolga (2016). “ Ekonomi Politik”, Dünden Bugüne Türkiye, Tarih, Politika, Toplum ve Kültür. İçinde (Ed.),Heper, M. & Sayan, S., (439-455). İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınları.
12. Bütçe Gerekçesi (2024). 2025 Yılı Bütçe Gerekçesi, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/11/2025-Yili-Butce-Gerekcesi_11112024.pdf. (Erişim: 17.01.2025).
13. Dornbusch, R. & Fischer, S. (1978). Macroeconomics, U.S.A: McGraw-Hill, Inc. Eğilmez, M. (2014). Tasarruf Sorunumuz Büyük, https://www.mahfiegilmez.com/2014/10/tasarruf-sorunumuz-buyuyor.html. (Erişim :12.03.2025)
14. Eğilmez, M. (2020). Dış Borç Raporu. https://www.mahfiegilmez.com/2020/12/ds-borc-raporu.html. (Erişim : 12.02.2025)
15. Featherstone, K. (2001). The Political Dynamics of the Vincolo Esterno: the Emergence of EMU and the Challenge to the European Social Model, https://www.researchgate.net/publication/5015706_The_Political_Dynamics_of_the_Vincolo_Esterno_the_Emergence_of_EMU_and_the_Challenge_to_the_European_Social_Model. (Erişim : 14.01.2025)
16. Frenkel, R. & Rapetti M. (2012). “Exchange Rate Regimes in Latin America: Lessons from History”, Journal of Iberian and Latin American Economic History, 30(1), 157-188.
17. Galbraith, J. K. (2012). Inequality and Instability, New York: Oxford University Press. Gilpin, R. (2017).Uluslararası İlişkilerin Ekonomi Politiği, (Çev.) Duran, M., Oktay ,S., Ceyhan, M. K. & Polat, G. Ankara: Kripto Yayınları
18. Gray, K.R. (2004). A Theory of Global Capıtalısm: Productıon Class, and State in a Transnational World by William I. Robinson, International Journal on World Peace. 21(2), 81-86. Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin Kısa Tarihi, (Çev.) Onacak, A. İstanbul : Sel Yayıncılık,. IMF, World Economic Outlook Database, https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/select-countries?grp=2200&sg=All-countries/Emerging-market-and-developing-economies,( Erişim : 12.01.2025).
19. Jessop, B. (2007). State Power, Cambridge: Polity Press.
20. Kazgan, G. (2008). Türkiye Ekonomisinde Krizler (1929-2001). Ekonomi Politik Açısından Bir İrdeleme, İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınlarıi
21. Kazgan, G. (2017). Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınları
22. Kepenek, Y. (2023).Türkiye Ekonomisi, İstanbul: Remzi Kitapevi
23. Kepenek, Y. & Yentürk, N. (2007). Türkiye Ekonomisi. İstanbul : Remzi Kitapevi.
24. Kozanoğlu, H. 2025. Ekonominin Dış Dengeleri, https://www.birgun.net/makale/ekonominin-dis-dengeleri-594546, Erişim Tarihi: 31.01.2024. Önder, İ. (2012). “Dünya Ekonomisinde Krize Bakış”. İçinde (Der.)Tahsin, E. Türkel Minibaş’a Armağan, (31-53). İstanbul: Derin Yayınları.
25. Önder, İ. (2022). Türkiye Ekonomisi. İstanbul: Yeni Ülke Yayınları.
26. Öniş, Z. & Şenses, F. (2016). “Küresel Dinamikler, Ülkeiçi Koalisyonlar ve Reaktif Devlet: Türkiye’nin Savaş Sonrası Kalkınmasında Önemli Politika Dönüşümleri”. İçinde (Der.) Şenses, F, Neoliberal Küreselleşme ve Kalkınma Seçme Yazılar, Tevfik K.(Çev.), (705-743). İstanbul: İletişim Yayınları
27. Polanyi, K. (2020). Büyük Dönüşüm. Çağımızın Siyasal ve Ekonomik Kökenleri, Çev. Buğra, A. (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları
28. Reinhart, C. & Kaminsky, G.( 1998). Financial Crises in Asia and Latin America: Then and Now, https://mpra.ub.uni-muenchen.de/13877/2/MPRA_paper_13877.pdf, (Erişim .14.02.2025).
29. Rodrik, D. (2011). Akıllı Küreselleşme, Aksu, B.(Çev.), Ankara: Efil Yayınevi
30. Sachs, J. (1989). Developing Country Debt and the World Economy, Introduction to Developing Country Debt and the World Economy, (1-34), https://www.nber.org/system/files/chapters/c7517/c7517.pdf, (Erişim: 07.03.2025)
31. Söyler, İ. (t.y.). Türkiye’nin Dış Borçlarının Ekonomik Açıdan Değerlendirilmesi, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/%C4%B0lhamiS%C3%96YLER-1.pdf, (Erişim: 21.02.2025)
32. Şenses, F., Öniş, Z. & Bakır, C. (2018). Giriş, (Der.), Şenses, F., Öniş, Z. & Bakır, C., Ülke Deneyimleri Işığında Küresel Kriz ve Yeni Ekonomik Düzen, (7-13). İstanbul: İletişim Yayınları.
33. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Ekonomik ve Sosyal Göstergeler, Dış Ticaret ve Ödemeler Dengesi, https://www.sbb.gov.tr/ekonomik-ve-sosyal-gostergeler/#1540021488947-36394c03-3282. (Erişim: 22.02.2025).
34. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Kamu Kesimi İstatistikleri, https://www.sbb.gov.tr/#.(Erişim : 10.01.2025).
35. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Temel Ekonomik Göstergeler, https://www.sbb.gov.tr/temel-ekonomik-gostergeler/#1753106102960-6f59fca7-ce8f, (Erişim: 10.11.2025)
36. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ekonomik Göstergeler, Kamu Maliyesi, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2024/11/IV-KAMU-MALIYESI-3.pdf?csrt=12594100164970915726 . (Erişim: 16.01.2025)
37. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, https://www.hmb.gov.tr/kamu-finansmani-istatistikleri. (Erişim: 16.01.2025)
38. T.C. Merkez Bankası, Döviz Kuru, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Doviz+Kurlari. (Erişim: 11.03.2025)
39. T.C. Merkez Bankası (2017). 2016 Yıllık Rapor, https://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2016/files/tr-tcmb2016.pdf. (Erişim: 29.10.2025)
40. The World Bank, DataBank https://databank.worldbank.org/source/world-development- indicators (Erişim: 09.11.2025)
41. The World Bank, Debt Statistics, https://www.worldbank.org/en/programs/debt-statistics/publications#databasearchives. (Erişim : 10.01.2025)
42. The World Bank (2022), Türkiye Ekonomik İzleme Raporu, Şubat 2022, Akıntıya Karşı Kürek Çekmek, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/05d5260898bd51b9401cad0ecc476393-0080012022/original/TEM-Executive-Summary-in-Turkish-February-2022.pdf. ( Erişim : 13.02.2025).
43. TÜİK, İstatistik Veri Portalı, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=enflasyon-ve-fiyat-106&dil=1 , (Erişim: 29.10.2025)
44. Ulusoy, A. (2004). Devlet Borçlanması, Trabzon: Celepler Matbaacılık.
45. Veltmeyer, H. & Petras, J. (2007). “Dış Yardım, Neoliberalizm ve ABD Emperyalizmi”. İçinde Saad- Filho, A. & Johnston, D. (Ed.) , Başlı, Ş. & Öncel, T. (Çev.), Neoliberalizm Muhalif Bir Seçki, (202-212). İstanbul: Yordam Kitap.
46. Vogel, S.K. (1996). Freer Markets, More Rules: Regulatory Reform in Advanced Industrial Countries, Cornell University Press.
47. Yaşa, M. (1971). Devlet Borçları, İstanbul: Sermet Matbaası.
48. Yeldan, E. (2009) “Finans Çağında Eklemlenme Kalıpları: Neoliberal Küreselleşmenin Çevresel Bir Ekonomisi Olarak Türkiye Örneği”.İçinde Mütevellioğlu, N. & Sönmez, S. (Ed.), Küreselleşme, Kriz ve Türkiye’de Neoliberal Dönüşüm, (129-158).İstanbul: İstanbul Bilgi Ünv. Yayınları.
49. Yeldan, E. (2013). Küreselleşme Sürecinde Türkiye Ekonomisi, Bölüşüm, Birikim ve Büyüme, İstanbul: İletişim Yayınları
50. Yeldan, E. (2018) “Borçlanan Dünya Ekonomisi”, Cumhuriyet Gazetesi, 11 Temmuz 2018 https://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/erinc-yeldan/borclanan-dunya-ekonomisi-1022996. (Erişim: 20.03.2025).
51. Yılmaz, B. E. (2021). Devlet Borçları ve Türkiye’de Borç Çıkmazı, İstanbul: Der Yayınları.