Araştırma Makalesi

Türkiye'de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz

Cilt: 11 Sayı: 1 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Türkiye'de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz

Öz

Bu çalışma, vergi gelirlerinin bileşimi ile mali istikrar arasındaki ilişkiyi Türkiye örneğinde incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının vergi gelirlerinin istikrarı üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada 1998–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılmış ve yöntem olarak ARDL sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir. Vergi gelirlerinin istikrarı, vergi gelirlerinin GSYH’ye oranının standart sapması ile ölçülmüştür. Modelde dolaylı vergi ağırlığı temel bağımsız değişken olarak yer alırken; ekonomik büyüme, enflasyon ve faiz oranı kontrol değişkenleri olarak dahil edilmiştir. Serilerin durağanlığı ADF ve PP birim kök testleri ile sınanmış, optimal gecikme uzunluğu VAR modeli aracılığıyla belirlenmiş ve ayrıca Granger nedensellik analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem katsayı tahminlerine göre dolaylı vergi ağırlığındaki %1’lik artış, vergi gelirlerinin istikrarsızlığını %0,088 oranında artırmaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de dolaylı vergilere dayalı vergi yapısının vergi gelirlerinin oynaklığını artırarak mali istikrarı olumsuz etkilediğini göstermektedir. Çalışma 1998–2023 dönemi yıllık verileri ile sınırlı olup, vergi gelirlerinin istikrarı yalnızca GSYH’ye oranının standart sapması üzerinden ölçülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de vergi kompozisyonu ile mali istikrar arasındaki ilişkiye ampirik kanıt sunarak vergi politikalarının mali sürdürülebilirlik perspektifiyle yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agbeyegbe, T., Stotsky, J. G., & WoldeMariam, A. (2006). Trade liberalization, exchange rate changes, and tax revenue in sub-Saharan Africa. Journal of Asian Economics, 17(2), 261–284.
  2. Agnello, L., & Sousa, R. M. (2009). The determinants of public deficit volatility (Working Paper No. 1042). European Central Bank.
  3. Akkoç, U., Gemicioğlu, S., & Kızılırmak, B. (2023). Türkiye’de dolaylı vergi yükü ve dolaylı vergilerin artan oranlılığı. Sosyoekonomi, 31(55), 321–346. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.01.17
  4. Alesina, A., & Perotti, R. (1995). Fiscal expansions and fiscal adjustments in OECD countries. Economic Policy, 10(21), 205–248. https://doi.org/10.2307/1344590
  5. Allingham, M.G., & Sandmo, A. (1972). Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis. Journal of Public Economics, 1, 323-338. https://doi.org/10.1016/0047-2727(72)90010-2
  6. Apeti, A. E., Combes, J. L., & Minea, A. (2024). Inflation targeting and fiscal policy volatility: Evidence from developing countries. Journal of International Money and Finance, 141, 102996. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2023.102996
  7. Apeti, A. E., Bambe, B. W., & Combes, J. L. (2025). On the macroeconomic effects of fiscal reforms: Fiscal rules and public expenditure efficiency. Public Choice, 205(1), 19–47. https://doi.org/10.1007/s11127-025-01275-4
  8. Atkinson, A. B., & Stiglitz, J. E. (1976). The design of tax structure: Direct versus indirect taxation. Journal of Public Economics, 6(1–2), 55–75. https://doi.org/10.1016/0047-2727(76)90041-4

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Maliye Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2026

Kabul Tarihi

15 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Başdağ, G. C. (2026). Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz. International Journal of Public Finance, 11(1), 249-274. https://doi.org/10.30927/ijpf.1895952
AMA
1.Başdağ GC. Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz. IJPF. 2026;11(1):249-274. doi:10.30927/ijpf.1895952
Chicago
Başdağ, Gümrah Can. 2026. “Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz”. International Journal of Public Finance 11 (1): 249-74. https://doi.org/10.30927/ijpf.1895952.
EndNote
Başdağ GC (01 Haziran 2026) Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz. International Journal of Public Finance 11 1 249–274.
IEEE
[1]G. C. Başdağ, “Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz”, IJPF, c. 11, sy 1, ss. 249–274, Haz. 2026, doi: 10.30927/ijpf.1895952.
ISNAD
Başdağ, Gümrah Can. “Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz”. International Journal of Public Finance 11/1 (01 Haziran 2026): 249-274. https://doi.org/10.30927/ijpf.1895952.
JAMA
1.Başdağ GC. Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz. IJPF. 2026;11:249–274.
MLA
Başdağ, Gümrah Can. “Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz”. International Journal of Public Finance, c. 11, sy 1, Haziran 2026, ss. 249-74, doi:10.30927/ijpf.1895952.
Vancouver
1.Gümrah Can Başdağ. Türkiye’de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz. IJPF. 01 Haziran 2026;11(1):249-74. doi:10.30927/ijpf.1895952

________________________________________________________________________________________________

9246    9241    Content on this site is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International.

________________________________________________________________________________________________