Türkiye'de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz
Öz
Bu çalışma, vergi gelirlerinin bileşimi ile mali istikrar arasındaki ilişkiyi Türkiye örneğinde incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının vergi gelirlerinin istikrarı üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada 1998–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılmış ve yöntem olarak ARDL sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir. Vergi gelirlerinin istikrarı, vergi gelirlerinin GSYH’ye oranının standart sapması ile ölçülmüştür. Modelde dolaylı vergi ağırlığı temel bağımsız değişken olarak yer alırken; ekonomik büyüme, enflasyon ve faiz oranı kontrol değişkenleri olarak dahil edilmiştir. Serilerin durağanlığı ADF ve PP birim kök testleri ile sınanmış, optimal gecikme uzunluğu VAR modeli aracılığıyla belirlenmiş ve ayrıca Granger nedensellik analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem katsayı tahminlerine göre dolaylı vergi ağırlığındaki %1’lik artış, vergi gelirlerinin istikrarsızlığını %0,088 oranında artırmaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de dolaylı vergilere dayalı vergi yapısının vergi gelirlerinin oynaklığını artırarak mali istikrarı olumsuz etkilediğini göstermektedir. Çalışma 1998–2023 dönemi yıllık verileri ile sınırlı olup, vergi gelirlerinin istikrarı yalnızca GSYH’ye oranının standart sapması üzerinden ölçülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de vergi kompozisyonu ile mali istikrar arasındaki ilişkiye ampirik kanıt sunarak vergi politikalarının mali sürdürülebilirlik perspektifiyle yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agbeyegbe, T., Stotsky, J. G., & WoldeMariam, A. (2006). Trade liberalization, exchange rate changes, and tax revenue in sub-Saharan Africa. Journal of Asian Economics, 17(2), 261–284.
- Agnello, L., & Sousa, R. M. (2009). The determinants of public deficit volatility (Working Paper No. 1042). European Central Bank.
- Akkoç, U., Gemicioğlu, S., & Kızılırmak, B. (2023). Türkiye’de dolaylı vergi yükü ve dolaylı vergilerin artan oranlılığı. Sosyoekonomi, 31(55), 321–346. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.01.17
- Alesina, A., & Perotti, R. (1995). Fiscal expansions and fiscal adjustments in OECD countries. Economic Policy, 10(21), 205–248. https://doi.org/10.2307/1344590
- Allingham, M.G., & Sandmo, A. (1972). Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis. Journal of Public Economics, 1, 323-338. https://doi.org/10.1016/0047-2727(72)90010-2
- Apeti, A. E., Combes, J. L., & Minea, A. (2024). Inflation targeting and fiscal policy volatility: Evidence from developing countries. Journal of International Money and Finance, 141, 102996. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2023.102996
- Apeti, A. E., Bambe, B. W., & Combes, J. L. (2025). On the macroeconomic effects of fiscal reforms: Fiscal rules and public expenditure efficiency. Public Choice, 205(1), 19–47. https://doi.org/10.1007/s11127-025-01275-4
- Atkinson, A. B., & Stiglitz, J. E. (1976). The design of tax structure: Direct versus indirect taxation. Journal of Public Economics, 6(1–2), 55–75. https://doi.org/10.1016/0047-2727(76)90041-4
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Maliye Politikası
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
23 Şubat 2026
Kabul Tarihi
15 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1