Bölgesel İstikrarsızlıkların Enerji Arz Güvenliğine Olası Etkileri: Arap Baharı Örneği

Öz

Bu makalede Arap Baharı sürecinin Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da yarattığı istikrarsızlığın bölgesel ve küresel enerji arz güvenliğine olası etkileri değerlendirilmektedir. Bu amaçla özellikle süreçten hem sosyal, siyasal ve ekonomik hem de güvenlik açısından şiddetli bir şekilde etkilenen ve iç savaşa sürüklenen Libya, Suriye ve Yemen gibi enerji arzı açısından önemli ülkeler ayrı başlıklar halinde irdelenmiştir. Enerji üreticisi ve ihracatçısı olan bu üç ülkenin enerji alt yapılarının, üretim ve ihracat kapasitelerinin ve enerji nakil yollarının güvenliğinin süreçten ne şekilde etkilendiği özellikle petrol bağlamında sorgulanmıştır. Böylece çalışmayla her ne kadar etkileri ve sonuçları bakımından devam eden bir süreç olsa da Arap Baharı’nın ortaya çıktığı ilk günden yarattığı bölgesel istikrarsızlığın petrol özelinde hem bu üç ülkenin enerji arz güvenliği hem de küresel enerji arz güvenliği açısından olası etkileri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda öncelikle enerji güvenliği kavramının tarihsel gelişimi kısaca ele alınmıştır ve bir kavram olarak enerji güvenliğini tanımlamanın zorluğu vurgulanmıştır. Sonraki başlıklarda Arap Baharı sürecinin Libya, Suriye ve Yemen’nin enerji güvenliğini ne şekilde etkilediği analiz edilmiştir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada konuyla ilgili kitapların, makalelerin yanı sıra Uluslararası Enerji Ajansı (EIA) , Amerikan Enerji İdaresi (UEI) gibi oluşumların raporlarından da yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Enerji güvenliği
• Arap Baharı
• Ortadoğu
• Kuzey Afrika

Possible Effects of Regional Political Instability on Energy Supply Security: Case Study of the Arab Spring

Öz

In this article, the potential effects of instability created by the Arab Spring process in the Middle East and North Africa, on regional and global energy supply security are discussed. Following this purpose, the countries which have been intensively affected by this process both socially, politically, and in terms of security and in which civil war broke out such as Libya, Syria, Yemen which are critical for energy supply, are discussed under individual titles. How the security of energy infrastructure, production and export capacity, and energy transport routes of the three countries have been affected by the process is discussed especially in the context of oil. Thus, possible effects of regional instability created by the Arab Spring, although it is an ongoing process in terms of effects and results, from the date this process started until this study is written, energy supply security of these three countries and global energy supply security is presented. For this purpose, the historical development of the notion of energy security is discussed briefly and the difficulty of describing energy security as a notion is emphasized. Under the following titles, possible effects of the Arab Spring process on energy security are discussed in the context of Libya, Syria, and Yemen. Sources of this study, created with qualitative research methods, are reports of organizations such as the International Energy Agency (EIA) and the American Energy Administration (UEI) along with related books and articles.

Anahtar Kelimeler

• Energy security
• Arab Spring
• Middle East
• North Africa

Kaynakça

1. Aljazeera, “Libya Today: From Arab Spring to failed state”, https://www.aljazeera.com/features/2017/5/30/libya-today-from-arab-spring-to-failed-state
2. Aljazeera Turk, Libya’da Petrol Savaşı”, http://www.aljazeera.com.tr/interaktif/libyada-petrol-savasi, erişim tarihi: 27.04.2015
3. Altunışık, Meliha Benli. “Ortadoğu’da Bölgesel Düzen ve “Arap Baharı””, Ortadoğu Analiz, Cilt:5, Sayı:53, Mayıs-2013.
4. “APEC Oil and Gas Security Studies Series 16”, Asia Pacific Energy Research Centre (APERC) Institute of Energy Economics, Japan, s, 12, 2019.
5. Bahgat, Gawdat. “The impact of the Arab spring on the oil and gas industry in North Africa – a preliminary assessment”, The Journal of North African Studies 17(3):1-11, 2012, ss.503-514.
6. Barltrop, Richard. “Oil and Gas in a New Libyan Era:Conflict and Continuity”, Oxford Institute for Energy Studies, 2019.
7. Berger, Lars vd. ,”The Arab Spring Its Impact on the Region and on the Middle East Conference”, Academic Peace Orchestra Middle East – Policy Brief, Nos. 9/10, 2012.
8. BBC News, “Syria war: Who benefits from its oil production?” https://www.bbc.com/news/50464561, 21 Kasım 2019, erişim tarihi: 8 Aralık 2020.

9. BBC Türkçe Servisi, “Petrol Fiyatlarında Yeni Parametre IŞİD”, http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/11/141127_ft_isid_irak_petrol, 27.11.2014, erişim: 10.05.2015
10. BBC Türkçe Servisi, “YPG: Yerel Bir Örgütten NATO Ülkelerinin Desteklediği Bir Güce Nasıl Dönüştü?”, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50180068, erişim tarihi: 11.09.2020
11. Bhardwaj, Maya. “Development of Conflict in Arab Spring Libya and Syria: From Revolution to Civil War”, Washington University in St. Louis International Review, Mayıs 2012, s.77-97.
12. Bhardwaj, Talal Al-Matter. “Saudi Arabia and The Arab Spring: Five Years of Infliuance and Action”, Third Asia Pacific Conference on Advanced Research, Melbourne, Temmuz 2016.
13. Bishara, Marwan “Beware of the looming chaos in the Middle East”, Aljazeera, https://www.aljazeera.com/opinions/2020/8/3/beware-of-the-looming-chaos-in-the-middle-east/, 3 Ağustos 2020, erişim tarihi: 3 Aralık 2020.
14. “BP Statistical Review of World Energy 2020 69th Edition”, file:///C:/Users/user/Desktop/zehra%20makale/yeni%20mak/ENERJ%C4%B0%C4%B0/bp-stats-review-2020-full-report.pdf.
15. Brauch, Hans Günter. “Güvenliğin Yeniden Kavramsallaştırılması: Barış, Güvenlik, Kalkınma ve Çevre Dörtlüsü”, (Der.) Mustafa Aydın vd, Uluslararası İlişkilerde Çatışmadan Güvenliğe, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2. Baskı, 2015.
16. Buzan, Barry. People, State and Fear: The National Security Problem in International Relations, Brighton: Harvester Wheatsheaf, 1983.
17. Buzan, Barry. People, State and Fear: An Agenda for Inernational Security Studies in the Post-Cold War Era, Harlow, Londra: Pearson Longman, 1991.
18. Business HT, “Piyasa’da Yemen Etkisi”, http://www.businessht.com.tr/guncel/haber/1058174-piyasada-yemen-etkisi, erişim tarihi: 09.05.2015
19. Cherp, Aleh ve Jewell Jessica, “The three perspectives on energy security: intellectual history, disciplinary roots and the potential for integration”, Current Opinion in Environmental Sustainability 2011.
20. “Country Analysis Brief: Libya”, U.S. Energy Information Administration, 19 Kasım 2015, https://www.eia.gov/international/analysis/country/LİBYA, erişim tarihi:09.09.2020.
21. “Country Analysis Brief: Syria”, 19 Kasım 2015, https://www.eia.gov/international/analysis/country/LİBYA, erişim tarihi:09.09.2020.
22. “Country Analysis Brief: Yemen”, U.S. Energy Information Administration, https://www.eia.gov/international/analysis/country/YEM, 6 Haziran 2017, erişim tarihi: 01.12.2020.
23. Crisis Group Middle East and North Africa Report, “The Prize: Fighting for Libya’s Energy Wealth”, No:165, 3 Aralık, 2015.
24. DW, “Suriye’de denklemi değiştiren anlaşma”, https://www.dw.com/tr/suriyede-denklemi-de%C4%9Fi%C5%9Ftiren-petrol-anla%C5%9Fmas%C4%B1/a-54477120, ERİŞİM TARİHİ: 11.09.2020.
25. Euronews, “Suudi petrol şirketi Aramco'ya düzenlenen saldırı ile ilgili bilinenler neler?”, 19.09.2020, https://tr.euronews.com/2019/09/16/suudi-petrol-sirketi-aramco-ya-duzenlenen-saldiri-ile-ilgili-bilinenler-neler, erişim tarihi: 13.09.2020.
26. Fifield Anna vd, “US oil sanctions send strong signal to Syria”, https://www.ft.com/content/c3891230-c9b5-11e0-b88b-00144feabdc0, 18 Ağustos 2011, erişim tarihi: 3 Aralık 2020.
27. FoxNews, “Lindsey Graham on Syria: 'I am increasingly optimistic that we can have some historic solutions'” https://www.foxnews.com/media/lindsey-graham-syria-optimistic-historic-solutions, erişim tarihi: 01.10.2020.
28. Göksedef, Ece, Kobal, Melis. “IŞİD A.Ş.”, Aljazeera Turk internet sitesi. http://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/isid-petrol, erişim tarihi: 27.04.2015
29. Hatipoğlu, Emre. “Enerji Güvenliği”, Güvenlik Yazılar Serisi, No:44, Kasım 2019, https://trguvenlikportali.com/wp content/uploads/2019/12/EnerjiGuvenligi_EmreHatipoglu_v.1.pdf., erişim tarihi: 22.10.2020.
30. Hubbart, Ben vd. ,“Two Major Saudi Oil Installations Hit by Drone Strike, and U.S. Blames Iran”, The New York Times,14 Eylül 2019, https://www.nytimes.com/2019/09/14/world/middleeast/saudi-arabia-refineries-drone-attack.html, 13 Eylül 2020.
31. Human Rights Watch, 2020 World Report, Yemen, https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/yemen, erişim tarihi: 12.09.2020.
32. Ilardo,Matteo. Conflict Analysis: “The Second Libyan Civil war –and how to avoid a third one”, Austria Institute Für Europa-Und Sicherheitspolitik, Fokus 9/2019.
33. International Energy Agency, https://www.iea.org/about/history, erişim tarihi:14.09.2020
34. Juneau, Thomas. “Yemen and the Arab Spring: Elite Struggles, State Collapse and Regional Security”, Foreign Policy Research Institute, 2013, ss.408-423.
35. Jianhua Yu ve Yichen, Daı. “Energy Politics and Security Concepts from Multidimensional Perspectives”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), 6(4), Aralık 2012.
36. Katona, Victor. “Russia Is Taking Over Syria’s Oil And Gas”, 14.02.2018, https://oilprice.com/Energy/Energy-General/Russia-Is-Taking-Over-Syrias-Oil-And-Gas.html, erişim tarihi: 11.09.2020.
37. Milliyet Gazetesi internet sitesi, IŞİD’in Gözü Lübya Petrolünde”, http://www.milliyet.com.tr/isid-in-gozu-libya-petrolunde/ekonomi/detay/2018096/default.htm.
38. Nbcnews,“Abandoned oil tanker off Yemen coast at risk of exploding” , 26.07.2020, https://www.nbcnews.com/science/environment/abandoned-oil-tanker-yemen-coast-risk-exploding-n1232254,erişim tarihi: 12.09.2020.
39. Nesi, Giuseppe. “Recognition of the Libyan National Transıtional Council: When, Hoe and Why”, Symposium: the Libyan Crisis and International Law”, The Italian Yearbook of International Law Online 21(1) ,ss 45-59.
40. OPEC, https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm, erişim tarihi: 5 Aralık 2020.
41. Özdamar, Özgür. “Energy, Security, and Foreign Policy”, Oxford Research Encyclopedia of International Studies, 2010.
42. Pasqualetti, Martin J. “The Competing Dimensions of Energy Security”, Ed. Benjamin Sovacool , The Routledge Handbook of Energy Security, , Bölüm:14, Routledge, 2011, ss.275-290.
43. Proninska, Kamila. “Energy and security: regional and global dimensions”, SIPRI Yearbook 2007: Armaments, Disarmament and International Security, 2007.
44. Reed, Matthew M. “Federalism and Libya’s Oil”, Foreign Policy, https://foreignpolicy.com/2014/02/03/federalism-and-libyas-oil/, Erişim tarihi: 06.09.2020
45. Salameh, Mamdouh G. “How Vulnerable are the World’s Key Oil Chokepoints"https://www.energymanagementcentre.eu/views-on-energy-news/chokepoints/, erişim tarihi: 13.09.2020.
46. Shaar, Karam. “The Syrian Oil Crises Cousesi Possible Responses, and Implicaitons”, Middle East Institute Policy Paper, Ağustos 2019.
47. Syrian Network For Human Rights Report, Syrian Democratic Forces Breach US and European Sanctions and the Support the Syrian Regime with Oil and Gas”, 19 Eylül 2019.
48. The Guardian, “Egyptian military removes President Mohamed Morsi-as it happened”, https://www.theguardian.com/world/2013/jul/04/egypt-morsi-removed-army-live, 4 Temmuz 2013, erişim tarihi: 7 Aralık 2020.
49. The Guardian, “Experts fear deserted oil tanker off Yemen could explode”, https://www.theguardian.com/world/2019/jul/23/yemen-deserted-tanker-holding-over-1m-oil-barrels-explode, 16 Ekim 2019, erişim tarihi: 01.12.2020.
50. The New York Times, “Trump Orders Withdrawal of US Troops From Northen Syrıa”, https://www.nytimes.com/2019/10/13/us/politics/mark-esper-syria-kurds-turkey.html, erişim tarihi: 08.12.2020.
51. U.S. Energy Infarmation Administration, “Libyan crude oil production levels influence international crude oil markets”, https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=13951#, erişim tarihi:06.09.2020.
52. UzmanPara Milliyet internet sitesi. “Petrol Savaşlarının Yeni Sahası Yemen’mi?”, http://uzmanpara.milliyet.com.tr/haber-detay/gundem/petrol-savaslarinin-yeni-sahasi-yemen-mi/15995/ erişim tarihi: 09.05.2015.
53. Walt, M. Stephen.“The Renaissance of Secuirty Studies”, International Studies Quarterly, Cilt.35,No.2, 1991.
54. Winzer, Christian. “Conceptualizing Energy Security”, Cambridge Working Paper in Economics 1151, Temmuz 2011.
55. Yergin, Danyel. “Ensuring Energy Security”, Foreign affairs, 2006.
56. Zakarıah, Muhamad Hasrul. “The Oil Embargo Following the ArabIsrael War of October 1973: British Economic Experience and Reaction”, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), 5:2, 2011.