İNSANIN KENDİNİ ARAYIŞ YOLCULUĞUNDA GERÇEKLİĞİ ŞÜPHELİ BİLİMDIŞI İNANIŞLAR VE BU İNANIŞLARIN TOPLUM PSİKOLOJİSİ AÇISINDAN RİSKLERİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 45 - 68, 01.01.2026

Melih Burak Özdemir

Öz

Modern yaşam günümüz bireylerine oldukça geniş imkanlar sunarken; yalnızlık, tatminsizlik, korku, kaygı gibi pek çok olumsuzluğu da beraberinde getirmiştir. Tüm bu imkanlara rağmen insan anlam arayışı içerisinde bir o yana bir bu yana savrulabilmektedir. İçinde bulunduğu belirsizlik ve çaresizlik hissi ise bireye yolunu kaybettirebilmekte, yolunu kaybeden bireyse çoğunlukla diğerlerinin isteklerine boyun eğebilmektedir. Bu çalışmada, doğaları gereği bireyselci ve piyasa odaklı mistik/metafizik temelli uygulamaların nasıl bugüne geldikleri, ruhsal denge arayışında olan bireyler üzerindeki etkileri, bilim temelli ruh sağlığı hizmetlerine alternatif olma gayretleri, sürecin psikolojik boyutu ve toplumsal yaşam üzerindeki etkileri ele alınmaya çalışılmıştır. Modern yaşamın bir sonucu olarak anlamsızlık duygusu, yeni dini hareketler gibi şemsiye bir kavram olarak adını duyuran New Age hareketini doğurmuştur. Bu hareketin çatısı altında faaliyet gösteren tüm yaklaşımlarınsa terapötik yaklaşımlar gibi görülmesi ya da bu şekilde gösterilmeye çalışılması durumu söz konusudur. Sosyal medyanın, bireylerin arayışlarına nasıl yön verdiği ortadadır. Kapitalizmin korumasında, dijital mecralar aracılığıyla yaşamlarımızı yavaş yavaş kuşatan spiritüel arayışlar insanın anlam arayışında ne oranda başarılıdır, bu cevaplanması gereken bir sorudur. Maneviyat, bireyin anlam arayışında bireye rehber olmak, bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım vs. derken esasen New Age şemsiyesi altında şekillenen spiritüel yaklaşımların aslında çok da masum olmadıkları ve bilimsel temelden yoksun yaklaşımlar yorumunda bulunulabilir.

Anahtar Kelimeler

Modern yaşam , New Age , spiritüel , sosyal medya , maneviyat

UNSCIENTIFIC BELIEFS OF QUESTIONABLE REALITY IN THE JOURNEY OF MAN'S SELFSEARCH AND THE RISKS OF THESE BELIEFS IN TERMS OF SOCIAL PSYCHOLOGY

Öz

Modern life offers ample opportunities today, while many negativities such as loneliness, dissatisfaction, fear, anxiety continue. Despite all this comfort, people can be thrown from side to side in search of meaning. The feeling of solution and helplessness inside can make one lose sight of the way, and in order to lose the way, most people can find themselves submitting to what others want. These fertile natures, how they come to be individualistic and marketoriented mystical/metaphysical sacrifices, and the relationships on individuals seeking spiritual balance, efforts to be an alternative to mental health services required by science, the psychological dimension of the process and its effects on social life continue to be addressed. The sense of meaninglessness brought by modern life has made its name known as New Age as a symbolic concept, like new religious movements. All approaches operating under the roof of this movement are seen as therapeutic approaches or are tried to be shown as such. It is obvious how social media will direct their research. Under the protection of capitalism, to what extent are spiritual quests that have gradually encompassed our lives through digital media successful in man's search for meaning? This is a question that needs to be answered. While spirituality is about guiding the individual in his search for meaning, helping the individual to realize himself, etc., it can be said that spiritual approaches that are essentially shaped under the New Age umbrella are not so innocent, and are approaches that lack a scientific basis.

Anahtar Kelimeler

Modern life , New Age , spiritual , social media , spirituality

Kaynakça

• Ahmedi, E. Ş. (2022). Yeni çağ inanışlarının çeşitli değişkenlerle ilişkisi üzerine bir araştırma: Bursa örneği. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 26(1), 135152. https://doi.org/10.18505/cuid.1080308
• Akyürek, T. (2025). Denetimsiz spiritüel uygulamaların psikolojik riskleri. Erişim adresi: https://psikolojipark.com/uzmanmakaleleri/denetimsizspiritueluygulamalarinpsikolojikriskleri1185
• Albanese, C. L. (1992). The Magical Staff: Quantum Healing in the New Age. James R. Lewis & J. Gordon Melton (Ed.), Perspectives on the New Age (s. 68–84) içinde. State University of New York Press.
• Atlas, M. İ. (2024). Spiritüel ağ: Sosyal medya ve yön değiştiren inançlar üzerine bir inceleme. Medya ve Kültür, 4(2), 215219. https://doi.org/10.60077/medkul.1552181
• Aydın, C. (2016). İnsanın anlam arayışı ile yeni çağ inanışları arasındaki ilişki. Ankara: Araştırma Yayınları.
• Başçı, S. B. (2022). Eski paradigma ile yüz yüze yelmek: Türkiye'de neospiritüalizm ve yeni sosyal hareketler [yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Berger, P. L. (1967). The sacred canopy: Elements of a sociological theory of religion. New York: Doubleday.
• Berkeley University (2013). Understanding science: An overview. Erişim adresi: https://undsci.berkeley.edu/lessons/pdfs/us_overview.pdf
• Boluvat, M. F. (2022). Kendilik arayışımıza aralanan kapı spiritüalizm ve psikoterapi. Erişim Adresi: https://www.butunpsikoloji.com/kendilikarayisimizaaralanankapispiritualizmvepsikoterapi/
• Bruce, S. (1996). Religion in the modern world: From cathedrals to cults (Oxford: Oxford University Press), 201212.
• Chryssides, G.D. (1999). Exploring new religions (1. Baskı). Cassell.
• Clarke, P. B. (2006). New age movements. Encyclopedia of new religious movements. (ed. Peter B. Clarke). (453455), London: Routledge.
• Çivci, Ö. (t.y.). Spiritüel terapiler ve olası sonuçları. Erşim adresi: http://www.ozgecivci.com/2016/12/22/spirituelterapilerveolasisonuclari/
• Dede, A. & Yılmaz, C. (2024). Social trends and transformations in the context of the New Age movement: A sociological evaluation on the question series, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(6), 471484.
• Demiryürek, A. S. (2024). Sosyal medyada new age ritüelleri (sosyolojide ileri araştırmalar) (ed. Özlem Aydoğmuş Ördem). Afyonkarahisar: Yaz Yayınları.
• Doğan, E. (2020). Türkiye'de new age hareketi: Şifacı grupların sosyoekonomik ve kültürel tabanı üzerine sosyolojik bir inceleme [yüksek lisans tezi] Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Deniz, M. E. & Erözkan, A. (2017). Psikolojik danışma ve rehberlik. Pegem Akademi.
• Dreikurs, Ferguson, E. (1999). Adlerian theory: An introduction. Chicago, IL: Adler School of Professional Psychology.
• Ece Gürel'in Ölümündeki Sır Perdesi Gündemde: Uzmanlar Spiritüel İstismara Karşı Uyarıyor! (2025). Erişim adresi: https://www.medyafaresi.com/haber/ecegurelinolumundekisirperdesigundemdeuzmanlarspirituelistismarakarsiuyariyor/1027997
• Eysenck, H. J. (1957). Sense and nonsense in psychology. London: Pelican Books.
• Ferguson, M. (1980). The aquarian conspiracy: Personal and social transformation (1. Baskı). J. P. Tarcher.
• Frankl, V. E. (1997). İnsanın anlam arayışı (çev. S. Budak). Ankara: Öteki Yayınları.
• Freud, S. (2023). Totem ve tabu. (çev. Kamuran Şipal). İstanbul: Say Yayınları, (9. Baskı).
• Giddens, A. (1991). Modernity and SelfIdentity: Self and Society in the Late Modern Age. Cambridge: Polity Press.
• Hanegraaff, W. J. (1996). New age religion and western culture: Esotericism in the mirror of secular thought. Leiden: Brill.
• Heybeci, N. (2021). Modern psikolojide spiritüel akımlar. Erişim adresi: https://kemalsayar.com/haftaninyazisi/modernpsikolojidespirituelakimlar
• İçli, A. (2013). Ruh'un kendine yolculuğu: Arketipsel sembolizm bağlamında sıhhat ü maraz üzerinde bir inceleme. Journal of Turkish Studies, (8)13.
• Jung, C. G. (1968). Alchemical studies. New York: Anchor Press Doubleday.
• Jung, C. G. (1981). The archetypes and the collective unconscious. Princeton University Press.
• Kardec, A. (2019). The spirits' book. Spiritist Educational Society.
• Kavut, S. (2020). Carl Gustav Jung: Kavramları, kuramları ve düşünce yapısı üzerine bir inceleme. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(2), 681695.
• Kaya, M. & Aydın, C. (2013). Yeni çağ inanışları ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 35 (35), 519.
• Köse, A. (2011). Milenyum tarikatları: Batı'da yeni dini akımlar. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Kyle, R. G. (1995). The new age movement in American culture. Lanham, University Press of America.
• Kuldaşlı, R. (2020). New age, aydınlanma ve psikanaliz: Düşüncenin her şeye kadirliği. Erişim adresi: https://www.rehakuldasli.com/post/newageaydinlanmapsikanaliz.
• Leblebici Öztürk, A. (2025). Spiritüalizmin yükselişi ve insan sağlığı. Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni, (13), 97111
• Levin, J. (2017). What is "healing"? reflections on diagnostic criteria, nosology, and etiology. Journal of Science and Healing 13, 244–56.
• Lilienfeld, S. O. (2011). Distinguishing scientific from pseudoscientific psychotherapies: Evaluating the role of theoretical plausibility, with a little help from Reverend Bayes. Clinical Psychology: Science and Practice, 18(2), 105–112. https://doi.org/10.1111/j.14682850.2011.01241.x
• Mirza, G. A. (2018). Yeni dinselleşme eğilimleri ve maneviyat arayışları. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. New Age Sahtekarlıkları ve Boşa Çıkan Ümitler (2017). Erişim adresi: https://www.sabah.com.tr/aktuel/2017/07/30/newagesahtekarliklarivebosacikanumitler
• Özkan, A. R. (2006). Kıyamet tarikatları: Yeni dini hareketler. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
• Peters, T. (1991). The cosmic self: A penetrating look at today's new age movements (1. Baskı). Harper Collins.
• Pınarbaşı, G. (2020). Kültür endüstrisi bağlamında new age uygulamalarından inançlarından astrolojinin Facebook dolayımlı içerik analizi (20182019) [doktora Tezi]. Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Pithers, E. (2021). Why newage healing ıs this year's buzziest wellness trend. Erişim adresi: https://www.vogue.co.uk/beauty/article/newagehealingtherapytrend.
• Ritzer, G. (2019). Büyüsü bozulmuş dünyayı yeniden büyülemek. İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Saravi, F. D. (1999). Energy and the brain: Facts and fantasies. S. Della Sala (Ed.) Mind myths: Exploring popular assumptions about the mind and brain, 43–58). New York: Wiley.
• Sennett, R. (2013). Kamusal insanın çöküşü. İstanbul: Ayrıntı Yayınları Spiritüalizm, Medyumluk, falcılık faaliyetlerine maliyeden sıkı takip! 1034 kişi radarda (2025). Erişim adresi: https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/spiritualizmmedyumlukfalcilikfaaliyetlerinemaliyedensikitakip1034kisiradarda7331103
• Soybaş, F. (2022) Bir pazarlama aracı olarak kuantum: İsimler farklı yöntem aynı. Erişim adresi: https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/fulyasoybas/birpazarlamaaracikuantum42042978
• Soybaş, F. (2025). Yeni çağın tehlikesi: Spiritüal istismar... Bilimdışı eğilimler halk sağlığını tehdit rdiyor. Erişim Adresi: https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/fulyasoybas/yenicagintehlikesispiritualistismarbilimdisiegilimlerhalksagliginitehditediyor42722823
• Suri, R. & Rao, J. (2014). Impact of spiritual marketing on different segments of tourists and their evaluation of the site. Journal of Business & Economic Polic, 1(1), 2634.
• Tekke, M. & Çoşkun, M. (2019). Kendini tanıma, kendini gerçekleştirme, kendini aşmışlık, potansiyelini tam kullanan kişi: Kişilerarası iletişim. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(70), 790797. https://doi.org/10.17755/esosder.454355
• Toprak, F. (2023). Neoliberalizmin acılarını New Age maneviyatı ile dindirmek. ViraVerita EDergi: Disiplinlerarası Karşılaşmalar, 17, 128.
• Türkçapar, M. H. (2024). Bir toplum sağlığı sorunu: Sahte ruh sağlığı uzmanları ve sahte bilim. Erişim Adresi: https://gazetebilim.com.tr/birtoplumsagligisorunusahteruhsagligiuzmanlarivesahtebilim/
• Yalom, I. (2001). Varoluşcu psikoterapi (çev. Z. İ. Babayiğit). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Yılmaz, H. Z. (2022). Türkiye'de spiritüel arayışlar: Deizm, yoga, budizm, meditasyon, reiki vb. (Kurtuluş Cengiz, Önder Küçükural, Hande Gür. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021). Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31(1), 375380. https://doi.org/10.51447/uluifd.1101177
• Woodhead, L. (2005). Why do religious and spiritual movements grow? Big questions in history (ed. Harriet Swain) London: Vintage Books, 169.