VİOLLET-LE-DUC'UN MİMARLIK ANLAYIŞI: TARİHİN GELECEKLE KURDUĞU DİYALOG

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 141 - 158, 01.01.2026

Javid Shikhaliyev , Uğur Özcan

Öz

Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, 19. yüzyıl mimarlık tarihinde çoğu zaman restorasyon projeleriyle anılsa da, düşünsel üretimi bu alanın çok ötesine uzanır. Mimarlığı tarihin pasif bir yansıması olarak değil, aklın ve yapısal ilkenin tarih boyunca sürdürdüğü yaratıcı etkileşim olarak yorumlamıştır. Çalışma, Viollet-le-Duc'ün restorasyon anlayışını yalnızca tarihsel bağlamı içinde değil, zaman, varlık ve yapı kavramları üzerinden felsefi bir çerçevede yeniden düşünmeyi amaçlamıştır. Makalenin temel tezi, onun restorasyon pratiğini geçmişi güvence altına almaktan ziyade, tarihsel potansiyeli geleceğe doğru kurucu bir eylemle dönüştürme girişimi olarak okumaktır.
Araştırma, hermeneutik ve niteliksel çözümlemeye dayalı bir yaklaşım benimsemiştir. "Dictionnaire raisonné de l'architecture française" (1854–1868) ile "Entretiens sur l'architecture" (1863–1872) temel metinleri oluştururken, bu kaynaklar modern kuramcıların yorumlarıyla (Collins, 1998; Bressani, 2014; Choay, 1992; Jokilehto, 1999) karşılaştırmalı biçimde ele alınmıştır. Yöntem, tarihsel metin çözümlemesini Bergson'un "süre", Hegel'in "Aufhebung" ve Heidegger'in mekân–varlık ilişkisi gibi kavramlarla ilişkilendiren felsefi bir okuma ile tamamlamıştır.
Analiz, Viollet-le-Duc'ün restorasyonu, yalnızca bir yapının geçmişteki hâlini geri getirme çabası olarak değil, o yapının taşıdığı düşünsel ve yapısal ilkeyi çağdaş akıl yürütmelerle tamamlayan bir süreç olarak gördüğünü ortaya koymuştur. Mimari anlayışında yapı, sabit bir fiziksel nesne değil; tarih, teknoloji ve düşüncenin kesiştiği zamansal bir organizmadır. Gotik mimariyi bir stil değil, doğadaki yapısal zorunlulukların mimari karşılığı olarak okuması da bu yaklaşımın bir uzantısıdır. Çalışma ayrıca, söz konusu düşünsel çerçevenin 20. yüzyıl modernizmi üzerinde —özellikle Perret, Kahn ve Le Corbusier gibi mimarlar aracılığıyla— bıraktığı yapısal rasyonalizm mirasını tartışmıştır.

Anahtar Kelimeler

Viollet-le-Duc , Restorasyon felsefesi , Tarih–zaman ilişkisi , Diyalektik koruma , Mimarlık kuramı

VIOLET-LE-DUC'S ARCHITECTURAL PHILOSOPHY: THE DIALOGUE BETWEEN HISTORY AND THE FUTURE

Öz

Although Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc is often remembered in 19th-century architectural history for his restoration projects, his intellectual output extends far beyond this field. He interprets architecture not as a passive reflection of history, but as a creative interaction between reason and structural principle throughout history. This study aims to rethink Viollet-le-Duc's understanding of restoration not only within its historical context but also within a philosophical framework based on the concepts of time, being, and structure. The article's main thesis is to interpret his restoration practice not as a means of securing the past but as an attempt to transform historical potential into the future through a constructive act.
The research adopts an approach based on hermeneutics and qualitative analysis. While the fundamental texts are the Dictionnaire raisonné de l'architecture française (1854–1868) and Entretiens sur l'architecture (1863–1872), these sources are examined comparatively with the interpretations of modern theorists (Collins, 1998; Bressani, 2014; Choay, 1992; Jokilehto, 1999). The method is complemented by a philosophical reading that relates historical text analysis to concepts such as Bergson's 'duration,' Hegel's 'Aufhebung,' and Heidegger's relationship between space and being.
The analysis reveals that Viollet-le-Duc viewed restoration not merely as an attempt to restore a building to its former state, but as a process that completes the intellectual and structural principles embodied in that building through contemporary reasoning. In his architectural understanding, a building is not a fixed physical object; it is a temporal organism at the intersection of history, technology, and thought. His interpretation of Gothic architecture not as a style but as the architectural counterpart of structural necessities in nature is an extension of this approach. The study also discusses the legacy of structural rationalism that this intellectual framework left on 20th-century modernism, particularly through architects such as Perret, Kahn, and Le Corbusier.

Anahtar Kelimeler

Viollet-le-Duc , Restoration philosophy , History–time relationship , Dialectical conservation , Architectural theory

Kaynakça

• Bergson, H. (1907). L'évolution créatrice. Félix Alcan.
• Brandi, C. (1963). Teoria del restauro. Edizioni di Storia e Letteratura.
• Bressani, M. (2014). *Architecture and the historical imagination: Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, 1814-1879*. Ashgate.
• Choay, F. (1992). L'allégorie du patrimoine. Éditions du Seuil.
• Collins, P. (1998). Changing ideals in modern architecture, 1750-1950 (2nd ed.). McGill-Queen's University Press. U. ÖZCAN and B. Korkmaz, “Çağdaş ve Sürdürülebilir Ek Yapı Denemeleri MÜZE YAPILARI ABD,” YAPI, no. 464, pp. 32–39, Mar. 2021.
• Gadamer, H.-G. (2006). Truth and method (2nd rev. ed.; J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). Continuum. (Orijinal çalışma basım tarihi 1960)
• Hearn, M. F. (Ed.). (2003). The architectural theory of Viollet-le-Duc: Readings and commentary. MIT Press.
• Güngör, S., & Özcan, U. (2023). THE CONCEPT OF PLACE IN THE SHAPING OF ARCHITECTURAL SPACE AND MEANING IN SPACE: THE EXAMPLE OF LOUIS KAHN. International Journal of Social And Humanities Sciences, 7(3), 173-188.
• Hegel, G. W. F. (1807). Phänomenologie des Geistes. Joseph Anton Goebhardt.
• Yurdagül, M. S., & Özcan, U. (2022). Modern dönemi oluşturan Avrupa’daki düşünsel süreç ve Le Corbusier mimarlığına etkisi. İçinde B. Ç. Kılıç Deniz, A. Koyuncu Okca & K. D. Tankız (Ed.), Güzel sanatlarda güncel araştırmalar (ss. 41–66). Gece Kitaplığı. ISBN: 978-625-430-044-8
• Heidegger, M. (1927). Sein und Zeit. Max Niemeyer Verlag.
• Yüksel, Z. S., & Özcan, U. (2022). Mimaride sürdürülebilirlik kavramının tasarımdaki yeri: Mimar Renzo Piano–Jean-Marie Tjibaou Kültür Merkezi’nin incelenmesi. İçinde M. Dal & G. Sandal Erzurumlu (Ed.), Mimarlık, planlama ve tasarımda güncel araştırmalar (ss. 1–27). Gece Kitaplığı. ISBN: 978-625-430-046-2
• ICOMOS. (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS charter for places of cultural significance. Australia ICOMOS.
• Özcan, U., & Ürük, Z. F. (2019). MODERN MİMARLIKTA LE CORBUSIER ETKİSİ VE VİLLA SAVOYE MUTFAĞI. International Journal of Social And Humanities Sciences, 3(1), 57-68.
• Jokilehto, J. (1999). A history of architectural conservation. Butterworth-Heinemann.
• Öksüz, E. M., & Özcan, U. (2025). TAŞIN HAFIZASI: PUGLIA BÖLGESİNDE TRULLI MİMARİSİNİN YAPIM TEKNİĞİ, SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE KÜLTÜREL KİMLİĞİ. International Journal of Social And Humanities Sciences, 9(2), 25-48.
• https://www.flickr.com/photos/tango-/32484614860
• https://mediatheque-patrimoine.culture.gouv.fr/collection/objet/sur-les-pas-de-viollet-le-duc-pierrefonds
• https://www.billetdefrance.fr/histoire/viollet-le-duc-le-sauveur-conteste-de-notre-dame-de-paris/24/04/2019/
• https://fr.wikipedia.org/wiki/Chim%C3%A8res_de_Notre-Dame_de_Paris#/media/Fichier:Notre_Dame_HDR.jpg