MİMARLIK BİR SANAT MIDIR? İŞLEV, ESTETİK VE MESLEKİ KİMLİK ÜZERİNE KURAMSAL BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 159 - 178, 01.01.2026

Lale Tunbiş

https://izlik.org/JA67ZE99CU

Öz

Sanatın toplumsal işlevi ile bireysel yaratıcılık arasındaki denge, sanat kuramlarının temel tartışma konularından biridir. Bu denge "Sanat sanat için midir, toplum için mi?" sorusunu doğurmaktadır. Bu çalışmada "Mimarlık toplum için midir, yoksa mimar için mi?" kalıbı üzerinden değerlendirilmiştir. Bu soruların yanıtına ulaşılması sürecinde öncelikle mimarlık- sanat ilişkisi ve sınırları irdelenmelidir. Bir mimari eserin, sanatsal ögeleri, hangi ölçüde içermesi beklenmelidir? İçeriğindeki fiziksel estetik yoğun çözümler, mimari eserin bir sanat ürünü olarak değerlendirilebilmesi için yeterli midir? Sorularının yanıtları bağlamında, sanat ve mimarlık alanlarının tarihsel ve kavramsal düzeyde nasıl tanımlandığı, iki disiplin arasındaki ilişkinin anlaşılabilmesi açısından temel bir gerekliliktir. Çalışmada, sanat ve mimarlığın farklı platformlarda nasıl tanımlandığı incelenmiştir. Her iki kavramın tarihsel süreçleri ve hukuki tanımları ele alınmış; sanatçı, mimar ve düşünürlerin görüşlerinden hareketle toplumun bu iki soruya verdiği karşılıklar irdelenmiştir. Bu sayede, mimarın veya iç mimarın kendisini nasıl tanımladığına bağlı olarak tasarım sürecinde izleyeceği yolu aydınlatmak, toplumun mimarlık ve sanat algısına yön verebilecek dinamikleri tartışmaya açmak ve bu doğrultuda kullanılabilecek yöntemlere katkı sağlamak hedeflenmektedir. Beğenilme ve onaylanma ihtiyacının yanı sıra yaratıcılık arzusu ile donanmış mimar; yalnızca kendisini ve yakın çevresini tatmin edecek yapılar tasarlayarak, yasal düzenlemelere göre çıkan ürününü sanat eseri olarak ifade edebileceği gibi toplumun genelinde etki uyandıracak, estetik değeri yüksek yapılar ortaya koyarak da sanatsal yeterliliğini farklı bir düzeyde kanıtlayabilecektir. Başka bir bakışla, sanatı yalnızca işlevsiz bir süsleme olarak değerlendirip, kendisini sanattan bağımsız bir yaratıcı olarak tanımlayacaktır. Unutulmaması gereken husus toplum tarafından saygı gören ve kalıcı etkiler bırakan eserlerin, yaratıcılık becerisini entelektüel birikimle bütünleştirebilmiş tasarımcılar tarafından üretildiğidir. Mesleğin doğru anlaşılabilmesi ve toplum tarafından saygın olarak görülmesi için, mimarın farklı disiplinlere hâkim ve ortak çalışmalar yürütebilecek nitelikte teknolojik yeniliklerin yakın takipçisi iken aldığı eğitimin temel ilkelerini de beraberinde kullanabilme yetisine sahip olması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sanat , Mimari , Toplum , Eser , İşlev

IS ARCHITECTURE AN ART? A THEORETICAL EVALUATION OF FUNCTION, AESTHETICS, AND PROFESSIONAL IDENTITY

https://izlik.org/JA67ZE99CU

Öz

The balance between the social function of art and individual creativity is a central issue in art theory. While this debate often appears as the question "Is art for art's sake or for society's sake?", this study reinterprets it through "Is architecture for society or for the architect?" To explore this question, it is necessary to examine the boundaries of architecture's relationship with art: To what extent should architectural works contain artistic elements, and when can they be regarded as art themselves? This research analyzes how art and architecture are defined across historical, conceptual, and legal frameworks, as well as how society perceives both. It aims to illuminate the design paths architects and interior designers may follow depending on how they define their professional identities, to open a discussion on dynamics shaping the public perception of architecture and art, and to propose perspectives for fostering this understanding. Driven by creativity and the pursuit of recognition, architects may design structures that satisfy only themselves and their close circle, regarding them as "works of art" in a formal sense. Others may express artistic competence through designs of high aesthetic and social value. Some may even regard art as mere ornamentation, distancing their work from artistic associations. Regardless of approach, architects must remember that enduring, respected structures are created by those who combine creativity with intellectual depth. For architecture to be properly understood and valued, practitioners must cultivate interdisciplinary knowledge, balancing technological innovation with the fundamental principles of design and education.

Anahtar Kelimeler

Art , Architecture , Society , Work of Art , Function

Kaynakça

• Adajian, T. (2019, February 18). The definition of art. Stanford Encylopedia of Philosophy. 5 Ekim 2025 tarihinde https://www.academia.edu/38380409/The_Definition_of_Art adresinden erişildi.
• Adono, T. W. (1970). Ästhetische Theorie (Estetik Teorisi).
• Brumm, A., Oktaviana, A. A., Burhan, B., Hakim, B., Lebe, R., Zhao, J.-xin, Sulistyarto, P. H., Ririmasse, M., Adhityatama, S., Sumantri, I., & Aubert, M. (2021). Oldest cave art found in Sulawesi. Science Advances, 7(3). https://doi.org/10.1126/sciadv.abd4648
• Cebe, R., & Suçin, H. (2014). Fikir ve Sanat Eserleri kanununun Kısa Tarihçesi ve Eser üreticileri Açısından önemi. Rast Müzikoloji Dergisi, 2(1), 120–127. https://doi.org/10.12975/rastmd.2014.02.01.00024
• Churchill, W. (1943). Churchill and the Commons Chamber - UK parliament. 1 Kasım 2025 tarihinde https://www.parliament.uk/about/living-heritage/building/palace/architecture/palacestructure/churchill/ adresinden erişildi.
• Coop Hımmelb(L)Au. (1989). Open House. 25 Kasım 2022 tarihinde https://coop-himmelblau.at/projects/open-house/ adresinden erişildi.
• Corbusier, L., Etchells, F. (2014). Towards a new architecture. Martino Publishing. dPrix, W. (1989). Open House. Coop Himmelb(l)au. 5 Kasım 2025 tarihinde https://coop-himmelblau.at/projects/open-house/ adresinden erişildi.
• Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. (1951). T.C. Resmi Gazete (7981, 13 Aralık 1951)
• Fondatıon Le Corbusıer. (n.d.). Villa Savoye. 5 Kasım 2025 tarihinde https://www.fondationlecorbusier.fr/ adresinden erişildi.
• Frederıck Kiesler Foundation. (n.d.). Endless House (Model). 5 Kasım 2025 tarihinde https://www.kiesler.org/ adresinden erişildi.
• Goldberg, L. (2016). Frederick Kiesler: Moma. The Museum of Modern Art. 5 Kasım 2025 tarihinde https://www.moma.org/artists/3091 adresinden erişildi.
• Gropius, W. (1919). Manifesto of the staatliches bauhaus. Manifesto of the Staatliches Bauhaus. 20 Kasım 2022 tarihinde https://bauhausmanifesto.com/ adresinden erişildi
• Henshilwood, C., Loise van Niekerk, K. (2022, September 13). South Africa's Blombos Cave is home to the earliest drawing by a human. The Conversation. 5 Kasım 2025 tarihinde https://theconversation.com/south-africas-blombos-cave-is-home-to-the-earliest-drawing-by-a-human-103017 adresinden erişildi.
• Hundertwasser, F. (1958). Mouldiness Manifesto Against Rationalism In Architecture. Architectural Symposium. Seckau; Styria, Austria.
• Jewish Museum Berlin. (n.d.). Jewish Museum Berlin. 5 Kasım 2025 tarihinde https://www.jmberlin.de/en adresinden erişildi.
• Meisel, R. (t.y.). Reichstag binasının iç mekânı ve cam kubbesi [Fotoğraf]. 7 Kasım 2025 tarihinde https://mimdap.org/dosya/norman-foster-tarihin-en-basarili-mimari-nasil-oldu/ adresinden erişildi.
• Phillips, Lisa. (2013). Architect of Endless Innovation. Lisa Phillips (Haz.) Frederick Kiesler. s. 13-36. New York: Meridian Printing.
• Reichstag. (t.y.). Berlin’deki Reichstag binası ve cam kubbesinin cephesinden görünümü [Fotoğraf]. 7 Kasım 2025 tarihinde https://www.millastour.com/tour/bohemia-and-germany-by-train adresinden erişildi.
• Rinnovabili.it. (t.y.). One World Trade Center ve 9/11 Anıtı’nın havadan görünümü [Fotoğraf]. 6 Kasım 2025 tarihinde https://www.rinnovabili.it/green-building/9-11-il-volto-di-ground-zero-ventanni-dopo/ adresinden erişildi.
• Studio Libeskind. (n.d.). Jewish Museum Berlin. 5 Kasım 2025 tarihinde https://libeskind.com/work/jewish-museum-berlin/ adresinden erişildi.
• T.C. Anayasası. (1982). T.C. Resmî Gazete (17863 (Mükerrer), 09 Kasım 1982)
• TDK (Türk Dil Kurumu) Genel Türkçe Sözlük 5 Kasım 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi
• Viator. (t.y.). 9/11 Anıtı ve Ground Zero’da özel tur [Fotoğraf]. 7 Kasım 2025 tarihinde https://www.viator.com/en-AU/tours/New-York-City/Private-Ground-Zero-Tour-with-Optional-One-World-Observatory-Upgrade/d687-5250P33 adresinden erişildi.
• Vitruvius, M. (2017). De architectura (Mimarlık Üzerine) (Çev. Çiğdem Dürüşken). Alfa Yayıncılık. (Kitabın Orijinal Yazımı M.Ö. 1.yy)