TİCARİ İÇ MEKÂNLARDA SÜREKLİLİK VE KOLEKTİF BELLEK: KADIKÖY OPERA (ONUR) PASAJI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

İnsanlık, tarihsel süreç boyunca yaşamsal gereksinimlerini karşılarken mekânla ilişkisini sürekli yeniden üretmiştir. Yerleşik düzene geçiş ve tarım devrimi ile ortaya çıkan ticari faaliyetler, kentlerin biçimlenmesinde ve kamusal yaşamın örgütlenmesinde belirleyici olmuştur. Meydanlar, pazar yerleri, hanlar ve 19. yüzyıl sonlarından itibaren Avrupa’da gelişen pasajlar, ticari işlevlerinin yanı sıra toplumsal etkileşimi mümkün kılan kentsel iç mekânlar olarak biçimlenmiş ve kolektif bellekte kalıcı izler bırakmıştır. Bu çalışma, İstanbul Anadolu Yakası’nın Kadıköy ilçesinde, Bahariye Caddesi üzerinde konumlanan Opera (Onur) Pasajı’nı, ticari iç mekânların mekânsal bellek üretme ve süreklilik sağlama potansiyeli bağlamında incelemektedir. Tarihsel kaynak taraması, arşiv belgeleri, haritalar ve yerinde gözlem ile mekânsal çözümlemeye dayalı nitel bir yöntem izlenmiştir. Pasajın tarihsel gelişimi, işlev değişimleri, hizmet verdiği sektörler ve sinema işlevinden güncel butik mağazalara dönüşümü analiz edilmiştir. Bahariye Caddesi ve çevresi ile kurduğu mekânsal ilişki, mimari özellikleri ve kullanıcı profilleri bağlamında, ticari iç mekânlarda süreklilik ve dönüşüm ilişkisi değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kadıköy Opera Pasajı
• Kadıköy Opera Sineması
• Ticari Mekânlar
• Pasajlar
• Kentsel İç Mekân
• Kolektif Bellek

CONTINUITY AND COLLECTIVE MEMORY IN COMMERCIAL INTERIOR SPACES: AN EXAMINATION OF KADIKÖY OPERA (ONUR) PASSAGE

Öz

Throughout history, humanity has continuously reproduced its relationship with space while meeting its vital needs. Commercial activities, which emerged with the transition to settled life and the agricultural revolution, have been decisive in shaping cities and organizing public life. Squares, marketplaces, inns, and, from the late 19th century onwards, the arcades that developed in Europe have been shaped as urban interior spaces that enable social interaction in addition to their commercial functions, leaving lasting traces in collective memory. This study examines the Opera (Onur) Passage, located on Bahariye Street in the Kadıköy district of Istanbul's Anatolian side, in the context of the potential of commercial interior spaces to produce spatial memory and ensure continuity. A qualitative method based on historical source research, archival documents, maps, and on-site observation was followed. The passage's historical development, functional changes, the sectors it served, and its transformation from a cinema to current boutique stores were analyzed. The relationship between continuity and transformation in commercial interiors was evaluated in the context of its spatial relationship with Bahariye Street and its surroundings, its architectural features, and user profiles.

Anahtar Kelimeler

• Kadıköy Opera Passage
• Kadıköy Opera Cinema
• Commercial Spaces
• Passages
• Urban Interior Space
• Collective Memory

Kaynakça

1. Aldaş, C. (2019). Galata ve Pera’nın sosyo-kültürel değişimi bağlamında Şark Aynalı Pasajı ve Markiz Pastanesi’nin iç mimari analizi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İç Mimarlık Anabilim Dalı, İstanbul, 62.
2. Aristoteles. (1996). Kategoriler (5. bs.). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2019, 23–25.
3. Atılgan, A. (2019). Kadıköy’de zaman. İstanbul: K-İletişim Yayınları, 19–144.
4. Berber, Ö. (2010). Erken Cumhuriyet dönemi modern mimarlık örneklerinden Kadıköy Halkevi binası restorasyon projesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Restorasyon Bilim Dalı, İstanbul, 47–53.
5. Giz, A. (1988). Bir zamanlar Kadıköy (1900–1950). İstanbul: İletişim Yayınları, 76.
6. Güncan, A. (1993). 19. yüzyıl Avrupa mimarlık hareketlerinin ve batılılaşmanın Osmanlı konut mimarisine etkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 143.
7. Halbwachs, M. (1980). The collective memory. New York: Harper Colophon Books, Chapter 4, 1–15.
8. Habermas, J. (1961). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora & M. Sancar, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları, 16. Baskı, 2021, 274.

9. Kuban, D. (2013). Osmanlı’nın İstanbul’u: Osmanlı başkenti İstanbul’u simgeleyen 112 anıtsal yapı. İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 20.
10. Küçüktaşdemir, G. (2018). Kentin iç mekânları: Ankara belleğinde pasajlar (1950–1980). Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Anabilim Dalı, Ankara, 61–95.
11. Le Corbusier. (1999). Bir mimarlığa doğru (S. Merzi, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 13. Baskı, 2023, 200.
12. Lefebvre, H. (1981). Gündelik hayatın eleştirisi III: Moderniteden modernizme. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2. Baskı, 2017, 84.
13. Olick, J. K. (2014). Kolektif bellek: İki farklı kültür. Moment Dergisi, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, Ankara, 181.
14. Özak, N. Ö. (2008). Bellek ve mimarlık ilişkisi: Kalıcı bellekte mekânsal öğeler. Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Anabilim Dalı, Bina Bilgisi Programı, İstanbul, 75–76.
15. Özer, B. (1986). Kültür, sanat, mimarlık. İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 7. Baskı, 2021, 352.
16. Teoman, Z. (1980). Kadıköy ve Kadıköy’ün öyküsü. İstanbul: Gençlik Kitabevi, 50–51.
17. Türkmenoğlu, D. (2016). Kolektif bellek üzerine bir alan çalışması: Bakırköy ve Şişli ilçelerinde yaşayan Ermeni kadınların belleği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları Bilim Dalı, İstanbul, 20.
18. URL-54. Akşam Gazetesi, 11 Aralık 1948, s. 4. Gaste Arşivi. Erişim tarihi: 20.10.2023.