KENTSEL MEKANLARDA KULLANILAN MOBİLYALARIN EVRENSEL TASARIM İLKELERİ BAĞLAMINDA İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışma Beşiktaş Meydanı’ndaki kent mobilyalarının (oturma birimleri, tabelalar, çöp kutuları vb.) kullanıcı deneyimi ve erişilebilirlik açısından evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırmada kullanıcıların mekân etkileşimleri,gözlem ve anket yöntemi ile kayıt altına alınmıştır. Evrensel olarak mekânsal erişilebilirlik ve kullanım kolaylığı Space Syntax analizi ile sayısal olarak desteklenmiştir. Öncelikli olarak katılımcıların mekân deneyimini anlamak için Likert ölçekli anket ve açık uçlu sorular kullanılmıştır. Daha sonra gözlemler ve mekân analizi birleştirilerek mekân içerisindeki mobilyaların işlevselliği değerlendirilmiştir. Beşiktaş Meydanı’ndaki kent mobilyalarının bazı alanlarda kullanıcı erişimine ve algısına uygun şekilde yerleştirildiğini; bazı noktaların ise erişilebilirlik, yönlenebilirlik ve kullanım kolaylığı açısından iyileştirmeye ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, kamusal mekânlarda evrensel tasarım ilkelerinin uygulanmasının önemini ve mekân kullanım kalitesini artırmadaki rolünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Beşiktaş Meydanı
• algılanabilirlik
• kentsel mobilyalar
• kullanılabilirlik ve konfor

EXAMINING FURNITURE USED IN URBAN SPACES IN THE CONTEXT OF UNIVERSAL DESIGN PRINCIPLES

Öz

This study assesses the user experience and accessibility of urban furniture (seating units, signs, garbage disposal programs, etc.) in Beşiktaş Square against universal design standards. The study included recording users' interactions with the spaces using observation and survey methods. Universal spatial accessibility and ease of use were digitally supported with space syntax analysis. A Likert-type analytical survey and open-ended questions were used to assess the spatial experience of the facilities. Subsequently, observations and spatial analysis were combined to evaluate the furniture within the space. The placement of urban furniture in some areas of Beşiktaş Square, appropriate to user access and perception, demonstrates that some areas require appropriate adjustments in terms of accessibility, directional reusability, and ease of use. The results demonstrate the power of universal design in public spaces and its role in expanding service use.

Anahtar Kelimeler

• Beşiktaş Square
• perceptibility
• urban furniture
• usability and comfort

Kaynakça

1. Çubuk, M. (1991). Kamu mekanları ve kentsel tasarım. Kamu Mekanları Tasarımı ve Kent Mobilyaları Sempozyumu, Mimar Sinan Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, İstanbul.
2. U.M., U. S. (2024). Beşiktaş Barbaros Meydanı'nın evrensel tasarım ilkeleri perspektifinden incelenmesi (Lisans bitirme projesi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
3. Akın, G., & Önal, S. (2016). Kentsel alanların tasarımında ergonomik sorunlar. Antropoloji Dergisi, (31), 55–56.
4. Çağlayan, M. (2020). Beşiktaş’ın 19. yüzyıldaki kentsel dönüşümüne bir bakış. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 5(1), 33–52.
5. Akbayar, N. (1998). Dünden bugüne Beşiktaş.
6. Koohsari, M. J., Owen, N., Cerin, E., Giles-Corti, B., & Sugiyama, T. (2016). Walkability and walking for transport: Characterizing the built environment using space syntax. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 13(1), 1–9.
7. Kuzulugil, A. C., Ünsal, Ö., Yıldız, N., & Aytatlı, B. (2023). Tarihi bir çevrede kent turizminin erişilebilirliğini geliştirmek için mekân dizimine (space syntax) dayalı bir analiz yöntemi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(4), 2359–2374.
8. Jackson, M. A. (2018). Models of disability and human rights: Informing the improvement of built environment accessibility for people with disability at neighborhood scale. Laws, 7(10), 1–21.

9. Bekçi, B., & Sipahi, M. (2023). Mekânsal erişilebilirliğin yaya bölgelerinin işleyişinde irdelenmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 38(4).
10. Çiftçi, S. K., & Kayhan Tunalı, S. (2021). Evrensel tasarım kapsamında kamusal iç mekanlarda biçimlenme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(1).
11. Gültekin, A. B., & Dikmen, Ç. B. (n.d.). Kent mobilyalarının kentsel yaşam kalitesi kapsamında irdelenmesi.
12. Zafer, S., & Erdönmez, E. (2021). Kamusal açık alanlarda mekan kalitesi araştırması: Beşiktaş İskele Meydanı ve çevresi örneği. Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, İstanbul.