YENİDEN İŞLEVLENDİRMEDE EVRENSEL TASARIM ANLAYIŞI: CENDERE SANAT MÜZESİ

Öz

Bu çalışma, müze mekânlarının erişilebilirliğini ve kapsayıcılığını değerlendirmek amacıyla evrensel tasarım ilkeleri çerçevesinde bir inceleme sunmaktadır. Cendere Sanat Müzesi, İstanbul’un Sarıyer ilçesinde, endüstri mirası niteliğindeki eski Cendere Pompa İstasyonu’nun dönüştürülmesiyle kültürel yaşama kazandırılmış çağdaş bir sanat merkezidir. Endüstriyel mimarinin özgün karakterini koruyarak yeniden işlevlendirme yaklaşımıyla tasarlanan müze, sergi alanları, atölye ve etkinlik mekânlarıyla farklı yaş ve yetenek gruplarından ziyaretçilere açık bir deneyim sunmayı hedeflemektedir. Yöntem olarak kullanıcıların görüşlerini analiz etmek amacıyla anket çalışmasının ardından anketten çıkan veriler betimsen analiz yöntemi sayesinde katılımcıların, mekanın evrensel tasarım anlayışıyla uyumu hakkındaki genel eğilimini ölçmeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Evrensel Tasarım
• Müze
• Erişilebilirlik
• Cendere Sanat Müzesi
• Yeniden İşlevlendirme

UNIVERSAL DESIGN APPROACH IN ADAPTIVE REUSE: CENDERE ART MUSEUM

Öz

This study presents an analysis of museum spaces within the framework universal design principles, aiming to evaluate their accessibility and inclusiveness. The Cendere Art Museum, located in the Sarıyer district of Istanbul, is a contemporary art center that was brought into cultural use through the transformation of the former Cendere Pumping Station, an industrial heritage structure. Designed with an adaptive reuse approach that preserves the authentic character of industrial architecture, the museum seeks to offer an open and engaging experience for visitors of different ages and abilities through its exhibition areas, workshops, and event spaces. As a method, a survey study was conducted to analyze users’ opinions, and the data obtained from the survey were examined using descriptive analysis in order to reveal participants’ overall tendencies regarding the museum’s alignment with universal design principles.

Anahtar Kelimeler

• Universal Design
• Museum
• Accessibility
• Cendere Art Museum
• Refunctioning

Kaynakça

1. Özçakır, Ö. (2023). Tarihi yapıların yeniden işlevlendirme sürecini ulusal mimarlık ödüllü endüstri mirası üzerinden tartışmak. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (28), 87–103.
2. Kutlu, İ., & Ergün, R. (2021). Tarihi yapılarda yeniden işlevlendirme süreçlerine sistematik bir yaklaşım: Atik Valide Külliyesi örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi.
3. Yalçın, İ. C., & Kurak Açıcı, F. (2023). Yeniden işlevlendirme kapsamında tarihi Tahir Ağa Konağı. İMÜ Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dergisi.
4. Eryiğit, Z. B., & Anıtkar, S. (2021). Yeniden işlevlendirilmiş endüstri yapılarında mekân algısı. İdealkent Kent Araştırmaları Dergisi.
5. Biber, K., & İslamoğlu, Ö. (2023). Tarihi yapıların yeniden kullanımı: Nemlizade Konağı. Artium: Architecture, Urbanism, Design and Construction Journal.
6. Evrensel tasarım. (2003). Tasarım Kuram Dergisi.
7. Akyıldız Hatırnaz, A. (2019). Ergonomi çerçevesinde eşitlikçi mekân üretim yaklaşımı olarak “evrensel tasarım” kavramı. Ergonomi Dergisi.
8. Zeyrek Çepehan, İ., & Güller, E. (2020). Evrensel tasarım kapsamında herkes için erişilebilir tasarım. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi.

9. Bulut, B., & Halaç, H. H. (2023). Üniversitelerde evrensel tasarım yaklaşımı çalışmaları üzerine sistematik bir literatür analizi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi.
10. Khorshid, A. R., & Yıldız, N. (n.d.). Yeniden işlevlendirilen bir han yapısı ve iç mekân müdahaleleri: Eminönü Muhsinzade Han örneği. Modul-Ar Journal.
11. Acar Ata, İ., & Yılmaz, S. (2023). Tarihi yapıların yeniden kullanımında evrensel tasarım yaklaşımı.
12. Öztürk, & Armutcı. (n.d.). PTT Pul Müzesi’nin yeniden işlevlendirilmesi ve iç mekân yönlendirme grafiklerinin analizi.
13. Erten Bilgiç, D. (2021). Tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesinde herkes için tasarım: Cinci Han örneği.
14. Üstüncan, S. (2022). Yeniden işlevlendirilmiş tarihi yapılarda kapsayıcı tasarım yaklaşımı: Atatürk Orman Çiftliği bira fabrikası hamamı örneği.
15. Aktan, E. (2025). Bir endüstriyel yapının müzeye dönüşümü üzerine bir inceleme: İzmir Tekel fabrikası. Sanat ve Tasarım Dergisi.
16. Sayar, G., & Arat, Y. (2024). Evrensel tasarım kriterleri bağlamında Konya Kelebekler Vadisi Müzesi’nin incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi.
17. Özışık Yapıcı, O. (2022). Erişilebilir turizmde evrensel tasarım ilkelerinin Samsun Kent Müzesi örneğinde değerlendirilmesi.
18. Durgun Şahin, Y., & Sirel, B. (2024). Yaya güzergahlarında erişilebilirlik düzeylerinin belirlenmesi: Çukurova Üniversitesi yerleşkesi örneği. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi.