İSTANBUL’DA BİR İLÇEDE TOPLUMSAL CİNSİYET ALGISININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Toplumsal cinsiyet toplumsal ve kültürel olarak belirlenmiş cinsiyeti, biyolojik cinsiyetten ayırmak üzere kullanılan bir kavramdır. Toplumsal kaynaklara erişimde bireyin cinsiyeti nedeniyle ayrımcılık yapılabilmekte, erkeğe oranla daha dezavantajlı ve daha düşük toplumsal statüye sahip olan kadınlar bu ayrımcılıktan daha olumsuz etkilenmektedir. Cinsiyet ayrımcılığının saptanabilmesi için, yaşanılan toplumun toplumsal cinsiyet algısı (tca) ile ilgili yöneliminin bilinmesi önemlidir. Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki bu çalışmanın amacı tca ile sosyodemografik değişkenler arasındaki ilişkiyi Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği’ni kullanarak araştırmaktır. İstanbul’un Fatih ilçesindeki 6 aile sağlığı merkezinde 168’i kadın, 72’si erkek olmak üzere toplam 240 kişi çalışmaya dahil edilmiştir. Olguların tca puan ortalaması 91.67±15.02’dir. Ölçeğin Cronbach’s Alpha değeri 0.887’dir. Kişinin cinsiyeti, öğrenimi, gelir düzeyi, medeni durumu, çocuk sayısı, çalışma durumu, sigorta ve düzenli gelir varlığı, ebeveynlerinin öğrenim düzeyi ile tca puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Erkek olguların tca puanları ile medeni durum, çalışma durumu, düzenli gelir varlığı, çocuk sayısı ve annelerinin öğrenim düzeyi değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir.Erkeklerin toplumsal cinsiyet algısını etkileyen faktörlere yönelik ileri çalışmalara ihtiyaç olduğu, kadınların çalışmasının ve öğrenim düzeyinin tca üzerine olumlu etkisi olduğu dikkate alındığında kadınların çalışması ve öğrenimlerini sürdürmesinin teşvik edilmesi gerektiği düşünülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet
• Ayrımcılık
• Kadın
• Sağlık

INVESTIGATION OF GENDER PERCEPTIONS IN A DISTRICT OF ISTANBUL

Öz

Gender is a concept used to distinguish socially and culturally determined gender identity from biological sex. Discrimination based on an individual’s gender may occur in the contexts of social opportunities, allocation and utilization of resources, and access to services. This discrimination more negatively impacts women, who are relatively disadvantaged and have lower social status compared to men. In order to determine gender perception (gp), gender inequality and discrimination, it is important to understand societal attitudes toward gender roles and the reasons underlying different attitudes. However, few studies have been conducted on this subject in Turkey with a sample that represents the population, especially in the healthcare field. The aim of this cross-sectional descriptive study was to investigate associations between gp and sociodemographic variables using the “Gender Perception Scale” (Altınova & Duyan, 2013). A total of 240 subjects were included in the study, including 168 women and 72 men attending 6 family health centers in the Fatih district of the Istanbul province. The subjects’ mean gender perception score was 91.67±15.02. The Cronbach's alpha value of the scale is 0.887. The results of the study revealed statistically significant associations between subjects’ gp scores and their gender, education, income level, marital status, number of children, employment status, insurance, regular income, and parents' education level. However, no statistically significant relationship was found between the gp scores of men and their marital status, employment status, regular income, number of children, or mother’s education level. These results suggest that further investigation of the factors affecting men’s gp is needed. In addition, considering the positive effects of employment and education on women’s gp, women should be encouraged to pursue education and career and should be supported regarding childcare.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Discrimination
• Woman
• Health

Kaynakça

1. Akın A, Demirel S (2003). “Toplumsal Cinsiyet Kavramı Ve Sağlığa Etkileri”, C. Ü. Tıp Fakültesi Dergisi 25 (4): 66-72.
2. Akın A, Özvarış ŞB (2015) “Kadın Sağlığı/Üreme Sağlığı ve Aile Plan-laması.” Halk Sağlığı. 1.vol. Ed: Çağatay Güler, Levent Akın. Hacettepe Üniversitesi Press. Ankara (p 210-217).
3. Altınova HH, Duyan V (Ekim 2013). Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçe-ğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet 24 (2): 9-22.
4. Altuntaş O, Altınova HH (2015). Toplumsal Cinsiyet Algısı ile Sosyo-ekonomik Değişkenler Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. International Perio-dical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 10 (6): 83-100.
5. Arık E (2016). “Erkeklik Çalışmaları”, in; Toplumsal Cinsiyet Tar-tışmaları, ed. Feryal Saygılıgil, Ankara: Dipnot Press (p: 231-248).
6. Bağdatlı Vural N (2016). “Sosyal Politika ve Toplumsal Cinsiyet” in; Toplumsal Cinsiyet Tartışmaları, ed. Feryal Saygılıgil, Ankara: Dipnot Press (p: 103-120).
7. Baydur H, Uçan G, Şeker D ve ark. (2016). Manisa Kent Merkezinde Yaşayan Yetişkinlerde Toplumsal Cinsiyet Tutumunun Değerlendirilmesi: Yöntem ve Temel Bulgular.
8. Bhasin K (2003). Toplumsal Cinsiyet (Understanding Gender) “Bize yüklenen roller”, transl. Ayşe Coşkun, Kader Ay, Mine Yalçın, İstanbul: Ka-dav Press.

9. Butler J (1999). Cinsiyet Belası (Gender Trouble). Feminizm ve Kimli-ğin Altüst Edilmesi. Metis press, 5. ed, İstanbul, 2016.
10. CEDAW. Convention ont the Elimination of All Forms of Discrimina-tion Against Women. Avaible from: https://www.unicef.org/turkey/cedaw/_gi18.html 20.11.2018.
11. Çıtak A. (2008). Kadınların çalışmasına yönelik tutum: Cinsiyet, cin-siyet rolü ve sosyoekonomik düzeye göre bir karşılaştırma. Unpublished Master Thesis Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Psikoloji (Sosyal Psikoloji) Anabilim Dalı.
12. Doyal L (2001). Sex, gender, and health: the need for a new approach. BMJ : British Medical Journal ; 323 (7320): 1061-1063.
13. Doyal L, Payne S, Cameron A (2003). Promoting gender equality in health, School for Policy Studies University of Bristol, Equal Opportunities Commission. Manchester.
14. Dökmen ZY (2017). Toplumsal Cinsiyet, Sosyal Psikolojik Açıklama-lar, Remzi Press, İstanbul.
15. Eccles JS, Jacobs JE, Harold RD (1990). Gender Role Stereotypes, Expectancy Effects, and Parents’ Socialization of Gender Differences. Journal of Social Issues 46 (2): 183-201.
16. Esen E, Soylu Y, Siyez DM et al. (2017). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının toplumsal cinsiyet rolü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi 8 (1): 46-63.
17. Grown C, Gupta GR, Pande R (2005). Taking action to improve women's health through gender equality and women's empowerment. The Lancet, 365 (9458): 541-543.
18. Hoffman LW, Kloska D (1995). Parents' gender-based attitudes toward marital roles and child rearing: Development and validation of new measures. Sex Roles 32 (5-6): 273-95.
19. İlhan MN, Dikmen AU, Ak N (2017). Toplumsal Cinsiyet Algısının Değerlendirilmesi. International Journal of Social And Humanities Sciences 1(2), 108-121.
20. Öztek Z, Üner S, Eren N (2015). “Halk Sağlığı Kavramı ve Gelişmesi”. Halk Sağlığı. 1.vol. Ed: Çağatay Güler, Levent Akın. Hacettepe Üniversitesi Press. Ankara.
21. Sezgin D. (2015). Toplumsal Cinsiyet Perspektifinde Sağlık Ve Tıbbi-leştirme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 18 (1): 153-186.
22. The Women’s Health Council. A Guide to Creating Gender-Sensitive Health Services. 2nd Ed, January 2007. Avaible from: https://health.gov.ie/wp-content/uploads/2014/03/gender_manual.pdf 10.05.2018.
23. Uzun Z, Erdem S, Güç K ve ark. (2017). The effect of education on gender perception and gender role attitudes: An experimental study Top-lumsal cinsiyet algısı ve toplumsal cinsiyet rollerine eğitimin etkisi: Deneysel bir çalışma. Journal of Human Sciences 14 (1): 678-693.
24. Wester SR, Vogel DL, O'Neil JM ve ark (2012). Development and eva-luation of the Gender Role Conflict Scale Short Form (GRCS-SF). Psycho-logy of Men & Masculinity 13: 199-210.
25. Women’s Health West. Why Gender Matters, A Guide For Communi-ty Health Services. 2015. Avaible from: http://www.thelookout.org.au /sites/default/files/Why-Gender-Matters-Booklet.pdf 11.12.2018.
26. Zara A, Özdemir B (2013). “Cinsiyet Rolleri”, in; Kadınların Yaşamı ve Kadın Ruh Sağlığı, Çalışma Birimleri Dizisi 16, Ed: Şahika Yüksel, Leyla Gülseren, Ayşe D. Başterzi, Türkiye Psikiyatri Derneği Press, Ankara.
27. Zeybekoğlu Ö (2010). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Türk Toplumunun Erkeklik Algısı. Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar 3 (1): 1-14.