Ampersand Karakterinin Türkçede Kullanımı Ve Bir Uyarlama Önerisi

Yıl 2020, Cilt: 1 Sayı: 1, 28 - 43, 31.12.2020

Erol Çitci

Öz

Günümüzde “&” karakterinin yaygın biçimde dükkân tabelalarında, logo, başlık yazıları veya düğün davetiyeleri gibi
farklı ortamlarda “ve” bağlacının yerine kullanıldığı görülmektedir. Türkçe bir karakter olmamasına rağmen, İki farklı
yazı unsurunu estetik veya vurgulu biçimde birleştirmek için sıklıkla kullanılmaktadır. Oysa Türkçede anlamsal karşılığı
olmayan “&” karakterinin kullanılması Türkçe yazım yanlışına neden olmaktadır. Sonuçta, Latince “et” kelimesini ifade
eden bir ligatürü Türkçe “ve” olarak okumaya çalışmak doğru değildir. Bu nedenle Türkçe metinlerde ampersand
kullanımı pek çok uzman (Ersoylu, 2009; Sarıkavak, 2006; Şenel ve Karaçalı 2019) tarafından doğru karşılanmamaktadır.
Ampersand kullanımını tamamen reddedenlerin yanı sıra, yerine Türkçe karşılığının tasarlanmasını önerenler de vardır.
Bu yaklaşımı benimseyenler, ampersandı reddetmenin sorunu çözmekten çok üstünü örtmek anlamına geldiğini
düşünmektedirler. Bunun yerine, Türk diline daha uygun olacak olan “ve” ligatürünün tasarlanmasını önererek,
Türkçe’nin yazılışına ve okunuşuna uygun bir çözüm getirirler.
Türkçe’de ampersand karakterinin kullanımı konusunda yapılan çalışmaları derleyerek, sorunun ve çözümlerini ortaya
koymak önemli bir meseledir. Bu bağlamda bu çalışmada ampersand tasarımının tarihi ve alana özgü terminolojik
tanımlamalar araştırılmıştır. Ayrıca ampersand üzerinde çalışmış yerli ve yabancı uzmanların çalışma ve eserlerine
değinilmiş ve çalışmanın sonunda örnek bir uygulama çalışması yapılarak alana katkı sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Tasarım , Grafik Tasarım , Tipografi , Ampersand , Ligatür

Usage Of Ampersand Character In Turkish And An Adaptation Proposal

Öz

Nowadays, it is seen that the "&" character is commonly used instead of "and" in different media such as shop signs,
logos, headlines, or wedding invitations. Although it is not a Turkish character, it is often used to combine two different
writing elements in an aesthetic or emphasis way. However, the use of the "&" character, which has no semantic
equivalent in Turkish, causes miswriting in Turkish. As a result, it is not correct to try to read a ligature that expresses
the Latin word "et" as "ve" in Turkish. For this reason, the use of ampersand in Turkish texts is not correctly accepted
by many experts (Ersoylu, 2009; Sarıkavak, 2006; Şenel & Karaçalı 2019). In addition to those who completely reject the
use of ampersand, some suggest designing the Turkish equivalent instead. Those who adopt this approach think that
rejecting ampersand means covering up the problem rather than solving it. Instead, they propose the design of a "ve"
ligature that will be more suitable for the Turkish language and come up with a solution suitable for Turkish spelling
and pronunciation.
It is an important issue to reveal the problem and its solutions by compiling the studies on the use of the ampersand
character in Turkish. In this context, the history of ampersand design and field-specific terminological definitions were
investigated in this study. Besides, the works of local and foreign experts who worked on ampersand design were
mentioned and a sample design was made at the end of the study to contribute to the field.

Anahtar Kelimeler

Design , Graphic Design , Typography , Ampersand , Ligature

Kaynakça

• AMBROSE, G., ve HARRİS, P. (2006). The fundamentals of typography. Ava Publishing.
• AYKAN BARNBROOK, A. O. (2014) Türkçenin Özgün Dil Motifinin, Frekanslarının Araştırılması ve Bu Araştırmaya Dayalı Bir Metin Fontu Tasarımı, Yayınlanmamış Sanatta Yeterlilik Eser Metni, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul
• BRINGHURST, R. (2004). The Elements of Typographic Style, Hartley & Marks Publishers, Vancouver, Canada.
• CARTER, R., DAY, B., MEGGS, P. B., MAXA, S. ve SANDERS, M. (2011). Typographic Design: Form and Communication. John Wiley & Sons, Canada.
• EKER, S. (2008). Türk Alfabesinin Ayırıcı İşaretleri ve Düzeltme İşaretlerinin İşlevselliği Üzerine, 1. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Bilgi Şöleni (Sempozyumu) Bildirileri Kitapçığı, Türk dil Kurumu Yayınları, 663-674.
• (2014). Türkçenin sesbirimleri ve belirgin altsesbirimleri. İlmî Araştırmalar: Dil, Edebiyat, Tarih İncelemeleri, (24), 23- 42. ERSOYLU, H. (2009). Türkiye Türkçesinin çağdaş sorunları üzerinde incelemeler. İstanbul, Ötüken Yayınları.
• ÇAĞIRAN, Ö. (2012). Köktürk Türkçesindeki Bir Çift Ünsüz İşareti Üzerine. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 1(3), 16-22.
• DEMİR, T. (2017) “Piktografik ve Semantik Yazı Sistemlerinin Türkçe Yazı Dili Üzerindeki Etkisi,” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 2, pp. 174–185, Jan. 2017.
• GOUDY, F. W. (1977). Typologia: studies in type design & type making, with comments on the invention of typography, the first types, legibility, and fine printing (Vol. 520032788). Univ of California Press.
• HOUSTON, K. (2013). Shady characters: The secret life of punctuation, symbols, and other typographical marks. WW Norton & Company.
• KAYIRAN, M. ve METİNTAŞ, Y. (2009). Latin kökenli yeni Türk alfabesine geçiş süreci ve millet mektepleri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (24).
• SARIKAVAK, N. K. (2009), Çağdaş Tipografinin Temelleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara. (2006), Sayısal Tipografi 3; Sayısal Font Tasarım Programları ve Sayısal Font Tasarıları, Yayınlanmamış Kitap.
• SOLOMON, M. (1994). The art of typography: an introduction to typo-icon-ography. New York: Watson-Guptill Publications.
• SULTANZADE, V. (2017). Türk Runik Alfabesindeki" Çift Ünsüz" İşaretleri Üzerine. Bilig, 82, 201.
• STRIZVER, I. (2006). Type Rules: The designer's guide to professional typography. John Wiley & Sons, New Jersey, USA.
• ŞENEL, M. ve KARAÇALI, Z. (2019). & İşaretine Türkçe Karşılık Bulabilir Miyiz?, 10. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyum Bildiri Kitabı, 1500-1505.
• ŞİMŞİR, B. N. (2008). Turk Yazı Devrimi. Turk Tarih Kurumu Basmevi.
• TDK, (1997). Son Değişikliklere Göre İmla Kılavuzu -Yazım Kılavuzu, Kocaoluk Basım ve Yayınevi, İstanbul.
• TSCHICHOLD, J. (2018). A Brief History of The Ampersand, Zeug, Paris, France.
• TUNA, O. N. (1990). Eski Doğu-Türk Yazısında Ligatürler. TDAY Belleten, Ankara.
• USER, H. Ş. (2006). Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ yayınları.
• Elektronik Kaynak Ertürk, M. (2019). “Soyut Düşünce: Tasarım Sanatı” Belgeseli ve Bizim Büyük Terminoloji Çaresizliğimiz, https://medium.com/tipografi/soyut-d%C3%BC%C5%9F%C3%BCnce-tasar%C4%B1m-sanat%C4%B1-belgeseli-vebizim-b%C3%BCy%C3%BCk-terminoloji-%C3%A7aresizli%C4%9Fimiz-77d7d844d4f4, 01.12. 2020
• Goudy F. W. (1936). Ampersand Explained by Goudy, The Vassar Miscellany News, 11 November 1936, https://newspaperarchives.vassar.edu/?a=d&d=miscellany19361111-01.2.22&e=-------en-20--1--txt-txIN-------- TDK (2020). https://sozluk.gov.tr, 22.09.2020
• Görsel Kaynak Mother & Child logosu, Erişim: https://a-g-i.org/design/mother-and-child, 22.09.2020
• Dolce & Gabana logusu, https://www.logolynx.com/topic/dolce+gabbana#&gid=1&pid=2 H & M logosu, https://1000logos.net/wp-content/uploads/2017/02/HM-Logo.png
• Ben & Jerry’s logosu, https://www.logo.wine/a/logo/Ben_%26_Jerry's/Ben_%26_Jerry's-Logo.wine.svg D & R logosu, https://cdn.worldvectorlogo.com/logos/d-r.svg
• Saat & Saat Logosu, https://www.espark.com.tr/magazalar/saat-saat/?location=p897-50 Düğün Davetiyesi, http://www.elissadavetiye.com/vintage-dugun-davetiyesi-els-1762 G&N Boutique: Kişisel arşiv.
• Göller Yöresi Kasap & Restaurant, Kişisel arşiv.