Balık Figürünün Farklı Coğrafyalarda Seramiğe Yansıması

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 2, 7 - 26, 30.06.2021

Hasan Başkırkan

Öz

Neredeyse her coğrafyada “balık” figürüne rastlanmaktadır. Genellikle doğurganlık ile ilişkilendirilen balık figürü,
pek çok sanat alanında kullanıldığı gibi seramik alanında da sıkça konu edilmiştir. Özellikle nehir, göl, deniz vb. gibi
suya kıyısı olan coğrafyalarda balık figürü ile karşılaşılmaktadır. Zaman zaman dinsel anlamlar veya semboller
yüklenen balık figürüne günlük hayatta kullanılan objelerde de yer verilmiştir. Zanaatkâr, sanatçı ya da tasarımcı
gibi üreticilerin balığa olan ilgisi her dönemde yüksek olmuştur. Çalışmada farklı coğrafyalarda ele alınan balık
temalı seramikler incelenmiştir. Karo, tabak, vazo, heykel vb. gibi ürün yelpazesine sahip olan balık figürlü
seramiklerin hangi amaçla nasıl tasvir edildiği ve teknik olarak nasıl üretildikleri hakkında bilgi verilmeye
çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Seramik , Balık , Figür , Doğurganlık , Yenilenme.

Reflection Of Fish Figure On Ceramics In Different Geographies

Öz

A "fish" figure can be found in almost every geography. The fish figure, which is generally associated with fertility,
has been frequently used in many art fields, as well as in ceramics. The figure of fish is encountered especially in
geographies that have a coast to water such as rivers, lakes, seas, etc. The fish figure, which has religious meanings
or symbols from time to time, is also included in objects used in daily life. The producers such as craftsmen, artists,
or designers have always had a high interest in fish. In the study, fish-themed ceramics handled in different
geographies has been examined. In this study, information has been provided about how the fish figured ceramics,
which have a product range such as tiles, plates, vases, statues, etc., are depicted and how they are produced
technically.

Anahtar Kelimeler

Ceramic , Fish , Figurine , Fertility , Regeneration.

Kaynakça

• Acara Eser, M. (2019). Divriği Kale Kazısı Sırlı Seramiklerinden Kuş ve Balık Figürlü Örnekler. SDÜ Fen-Edebıyat ̇ Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık 2019, Sayı: 48, s.41-60. ̇
• Arcasoy, A ve Başkırkan, H. (2020). Seramik Teknolojisi, Literatür Yayıncılık, İstanbul, s.223.
• Aren, M. M., Robert, A. M., (2011). The Tell El-Yahudiya Ware From Tel Beth-Shean. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viyana, s.577-589).
• Arık, R. (2000). Kubad-Âbâd, Türkiye İş Bankası Kültür Yaynlar-514. İstanbul, s.136.
• Baş, A., Duran, R., Dursun Ş. (2019). Keykubadiye Sarayı Figürlü Çinileri (2014-2017). Sanat Tarihi Dergisi, XXVIII/2, Ekim/October, 2019, s.387-405.
• Batmaz A., Uhri A., (2008). Urartu Kültüründe Balık Betimlemesi ve Ayanis Kalesi’nden Tunç Bir Balık Figürini Üzerine Düşünceler. Arkeoloji Dergisi (2008/1), s.65-81.
• Breanna F. R., (2018). Compositional Analysis and Cross-Cultural Examination of Blue and Blue-Green Post-Fire Colorants on Tolita-Tumaco Ceramics. University of New Mexico UNM Digital Repository Art & Art History ETDs Electronic Theses and Dissertations.
• Caiger-Smith, A., (1992). Lustre Pottery: Technique, Tradition and Innovation in Islâm and The Western World. Dee Publisher, Ivan R., USA.
• Del Solar N., Dollwetzel P., Chapoulie R., Castillo L. J., (2014). Two pre-Columbian Pottery Productions of the Peruvian North Coast: An Archaeometrical Approach to Understand Technical Traditions of the Mochica and Cajamarca Cultures. LA ISA 2014.
• Diez, E., Aslanapa, O., Koman, M. M., (1950). Karaman Devri Sanatı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.
• Kacar, V., (2018). Geçmişten Günümüze Kütahya Çini Sanatı Üzerine Değerlendirme ve Öneriler. İdil Sanat Dergisi, cilt: 7, sayı: 48.
• Lawrance B., Doxey D., Freed R., (2003). Arts of Ancient Egypt. MFA Publications, USA.
• Mason, R. M., (1997). Mediaeval Iranian Lustre-Painted and Associated Wares: Typology in a Multidisciplinary Study. British Institute of Persian Studies, İran, Vol. 35, s.103-135.
• Ölmez, F. N., Kartal, Z. (2011). Fish Motifs in the Turkish Decorative Arts. BIBAD Research Journal of Biology Sciences 4 (1): s.43-52, 2011 ISSN: 1308-3961, E-ISSN 1308-0261.
• Öney, G. (1968). Anadolu Selçuk Sanatında Balık Figürü. Sanat Tarihi Yıllığı: s.142-168.
• Öztürk, M. Ü., Önder, A. M. (2018). Osmanlı Döneminde Üretilen Seramik Şişe Biçimler (İznik, Kütahya, Çanakkale Örnekleri). Kalemişi Dergisi, Cilt 6, Sayı 11, Volume 6, Issue 1.
• Topi, J. R., VanPool C. S., Waller K. D., VanPool, T. L., (2017). The Economy of Specialized Ceramic Craft Production in The Casas Grandes Region. Latin American Antiquity, USA.
• Vassos K., Joan R. M., (2000). Ancient Art from Cyprus: The Cesnola Collection in the Metropolitan Museum of Art. The Metropolitan Museum of Art, New York.
• Whitehouse, D., (1980). Proto-maiolica. Répertoire d'Art et d'Archéologie, Faenza.
• Wilkinson, K., (2020). Kökenleri ve Anlamlarıyla Semboller ve İşaretler Binlerce Yıllık Görsel Bir Yolculuk. Alfa Yayınları, İstanbul.
• Yıldırım, B. B., (2016). Mitolojide Kullanılmış Olan Hayvan Figürlerinin Seramik Yüzeylerde Kullanımları, Anlamları ve Türk Sanatına Etkileri. 10. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Tam Metin.
• İnternet Kaynakları http1: https://tr.wikipedia.org/wiki/İchthys (Erişim tarihi: 12.03.2020).
• http2: https://egypt-museum.com/post/186468493316/tilapia-fish-bowl (Erişim Tarihi: 15.03.2020).
• http3: https://en.wikipedia.org/wiki/Fish_plate (Erişim Tarihi: 15.03.2020).
• http4: https://www.bonhams.com/auctions/20833/lot/38/ (Erişim Tarihi: 10.02.2020).