Çanakkale, Faenza, Mallorca ve Vallauris Örnekleriyle Akdeniz Liman Kentlerinde Seramik Kültürü ve Kimliği

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 10, 8 - 34, 30.06.2025

Yeliz Saydan , Ali Temel Köseler

Öz

Akdeniz Havzası, tarih boyunca kültürel, ticari ve sanatsal etkileşimlerin odak
noktası olmuş; bu etkileşimler, bölgedeki liman kentleri aracılığıyla birçok
önemli uygarlığın mirasının günümüze taşınmasında belirleyici bir rol
oynamıştır. Bu bağlamda, seramik üretimi, Akdeniz’in bazı liman kentlerinde,
söz konusu kültürel ve sanatsal ögelerin kesişiminde gelişen en önemli ifade
biçimlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Akdeniz’de ye aralan dört önemli
liman kenti Çanakkale, Faenza, Mallorca ve Vallauris gibi kentler hem
geleneksel seramik üretiminin hem de modern sanat yaklaşımlarının kesişim
noktasında yer alarak, bu sanatın küresel bir dil haline gelmesine zemin
hazırlamıştır.
Bu çalışmada, Akdeniz seramikçilik kültürü ve mirasına yer verilmiştir.
Çanakkale, Faenza, Mallorca ve Vallauris örnekleri üzerinden, uzun bir dönem
boyunca seramik üretiminin önemli bir yer tuttuğu şehirlerin seramikçi kent
imajları incelenmiştir. Seramiğin her bir kentte hem estetik bir ifade biçimi
hem de sosyal ve kültürel kimlik oluşturma sürecindeki rolüne
değerlendirilmiştir. Ayrıca, bu kentlerdeki seramik üretiminde günümüzdeki
geleneksel tekniklerle çağdaş yaklaşımlar arasındaki denge ve etkileşimler
yerinde yapılan araştırma ve gözlemlerle ele alınmıştır. Son olarak, Akdeniz’in
seramik kültürünün, bu dört liman kenti aracılığıyla, bölgesel kimliklerin
oluşumunda ve kültürlerarası diyaloğun gelişiminde nasıl bir katkı sağladığı
tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akdeniz , seramik , miras , kimlik , liman kentleri.

Ceramic Culture and Identity in Mediterranean Port Cities as Reflected in the Cases of Çanakkale, Faenza, Mallorca, and Vallauris

Öz

The Mediterranean Basin has historically been a central hub of cultural,
commercial, and artistic interactions; these interactions have played a decisive role
in carrying the legacy of many important civilizations to the present day through
the region’s port cities. In this context, ceramic production has emerged as one of
the most significant forms of expression at the intersection of cultural and artistic
elements in certain Mediterranean port cities. Four prominent port cities in the
Mediterranean Çanakkale, Faenza, Mallorca, and Vallauris have played a
foundational role in transforming ceramics into a global language, standing at the
crossroads of both traditional ceramic production and modern artistic approaches.
This study focuses on the culture and heritage of Mediterranean ceramics. Through
the examples of Çanakkale, Faenza, Mallorca, and Vallauris, it examines the
identities of places where ceramic production has held a significant place over long
periods. This article explores the role of ceramics in each of these cities both as an
aesthetic form of expression and as a medium in the formation of social and
cultural identity. In addition, I evaluate the relationship and interactions between
traditional techniques and contemporary approaches in current ceramic production
in these cities through field research. Finally, the study discusses how the ceramic
culture of the Mediterranean, through these four port cities, contributes to the
formation of regional identities and the development of intercultural exchange.

Anahtar Kelimeler

Mediterranean , ceramics , heritage , identity , port cities

Kaynakça

• AiCC, Statuto. (2014). İtalyan Seramik Kentleri Birliği Tüzüğü - AiCC. Faenza, İtalya: Associazione Italiana Città della Ceramica.
• Ajuntament de Marratxí. (2023, Ekim 10). Fira del Fang 2023. https://ceramicademarratxi.es/fira-del-fang/ adresinden alındı.
• Alaybek, G. (2008). Sicilya Bölgesi Rönesans Dönemi Mayolika Dekorlarının İncelenmesi ve Uygulanması (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
• Arda, E. (2010). Geleneksel Çanakkale Seramiklerinde At Başlı Testiler. Çanakkale.
• Attard, R. & Azzopardi, R. (2012). Mediterranean Maiolica. Schiffer Publishing Ltd.
• Batmaz, Y. (2019). Smyrna Agorası'nda Bulunan Çanakkale Seramiklerinin Araştırılması ve Modern Tekniklerle Yeniden Üretilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
• Coll, J. (1998). Mallorca I El Comerc de La Ceramica a la Mediterrania. Fundació “la Caixa”
• Çevrimiçi. (2022, Ekim 26). “Faenza” Sözlük’de. https:/en-academic.com/dic.nsf/enwiki/887556/Çevirimiçi
• Çevrimiçi. (2022, Ekim 26). “Faenza” Sözlük’de. https:/en-academic.com/dic.nsf/enwiki/887556/Çevirimiçi Dino, A. (1990, Temmuz 26). Seramik Sanatının Başkentinde. İtalya'nın Faenza Kentindeki Seramik Bienalinde Türkiye de Yer Alacak. Kültür – Sanat Gazete Sayfası. https://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11498/22952/001512685006.pdf adresinden alındı.
• Girgin, G. (2006). Fenikelilerde Akdeniz Ticareti. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Glassie, H. (1993). Turkish Traditional Art Today. Indiana University Press.
• Golfe-Juan, O. d. (t.y.). Picasso et Ceramique. http://www.vallauris-golfe-juan.fr/-Ceramique-.html
• Hacızade, F. (2014). Seramik Alanında Kullanılan Terim ve Kavramlarda Türkçenin Durumu. Türkiye kAraştırmaları Dergisi, 35–39.
• History of the Museum. (2022, Nisan 23). Museo Internazionale Delle Ceramiche. https://www.micfaenza.org/ adresinden alındı.
• Karagül, M. F. (2013). Çanakkale ve Midilli Adası Arası Seramik Öyküsü. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 85–105.
• Marratxí Seramik Müzesi. (2023, Eylül 22). Siurell Yapımı (Y. Saydan, Röportaj Yapan).
• Nepoti, S. (1990). 600 Yıllık Faenza Seramikleri. İstanbul: Türk ve İslam Eserleri Müzesi.
• Okçuoğlu, T. & Ilıcalı, Ö. (2017). İtalyan Mayolika ve İznik Seramiklerinin Teknik, Motif ve Üslup Bağlamında Karşılaştırılması (XV.–XVII. Yüzyıllar). Art Sanat, 8, 220–249.
• Öney, G. (1971). Türk Devri Çanakkale Seramikleri. Ankara: Çanakkale Seramik Fabrikaları.
• Sanay, F. (1989). Türk Dönemi Çanakkale Seramiklerinin Dünü ve Bugünü (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Saydan, Y. (2024). Çanakkale, Faenza, Mallorca ve Vallauris Liman Kentlerinin Seramik Kültürüne Etkilerinin Araştırılması (Sanatta Yeterlik Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
• Sevim, S., Hakan Dönmezer, S., Hakan Martinez, E., & Çöl, N. (2017). İspanya Talavera Seramikleri ve Kütahya Çinilerinin Karşılaştırılarak Kültürel Yaklaşımla Değerlendirilmesi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 20–43.
• Sevim, S., Özüdoğru, Ş., & Eğin, M. (1992). Kültürel İletişimde Seramiğin Yeri (Mayolika ve Delf Seramikleri Üzerine Araştırma). Kurgu Dergisi, 213–235.
• Tekkök, B. (2018). Çanakkale Seramikleri; 17. Yüzyıl Sonundan 21. Yüzyıla. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 19–35.
• Wilson, T. (2017). Italian Maiolica and Europe. London: Ashmolean Museum, Museum Of Art And Archaeology University Of Oxford.
• Wouters, P. (2006). Vallauris of 100 Potters (and 21 Residencies). Vallauris Ceramics Monthly, 43–45.
• Görsel Kaynakça (1200). 11. yüzyıla ait Çanakkale’nin gemi desenli tabaklarını andıran bir İslam dönemi tabağı. [Seramik Tabak]. İspanya. https://shiplib.org/wp-content/uploads/2020/07/5.1-HMC-II-65.pdf
• (15. yy). İtalyan alberellolarını andıran bir Mallorca mayolikası. [Seramik Obje]. Mallorca, İspanya. https://lluiscastaldoblog.wordpress.com/
• (15. yy). “Pavona” tarzında dekore edilmiş geleneksel Faenza tabağı. [Sıriçi Seramik Tabak]. MIC Faenza Müzesi, İtalya. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rinascimento_247_web.jpg
• (18. yüzyıl sonu – 19. yüzyıl başı). Bitkisel desenli geleneksel Çanakkale tabağı. [Seramik Tabak]. Suna ve İnan Kıraç Kaleiçi Müzesi, Antalya.
• http://seramik.kaleicimuzesi.com/seramik_tr.php?sid=230&page=31 (19. yüzyıl). Massier, J. Vallauris vazosu [Seramik Vazo]. Fransa. https://www.veniceclayartists.com/wpcontent/uploads/2013/03/7267189_1_l.jp
• (19. yüzyıl sonu). At biçimli geleneksel Çanakkale seramiği. [Seramik Form]. Suna ve İnan Kıraç Kaleiçi Müzesi, Antalya. http://seramik.kaleicimuzesi.com/seramik_tr.php?sid=119&page=17
• (1952). Chagall, M. Cupid. [Boyalı ve Sırlı Seramik Tabak]. MIC Faenza Müzesi, İtalya. https://www.micfaenza.org/en/opera/marc-chagall-cupid/
• (2016). Vallauris Seramik Bienali katalog kapağı. [Grafik Görsel]. Vallauris, İspanya. www.vallauris-golfejuan.fr
• (2022). Avrupa Bölgesel İş Birliği Seramik Kentleri Grubu (EGTC) logosu ve haritası. [Grafik Görsel]. İspanya. https://www.aeucc.eu/
• (2022). İtalyan Seramik Kentleri Birliği’nin (AiCC) kurum logosu ve AiCC’ye kayıtlı İtalyan seramik kentlerinin turistik haritası. [Grafik Görsel]. Faenza, İtalya. https://www.buongiornoceramica.it/
• (2023). Marratxí ve Pórtol bölgelerine ait “Ruta del Fang” seramik rotası haritası ve bir çarşı görüntüsü. [Grafik Görsel]. Mallorca, İspanya. https://visitmarratxi.es/lloc/pub/#venue-photos
• (2023). Vallauris kasabasının seramik atölyeleri ve seramikçilik ile ilgili kent unsurlarını gösteren bir broşür. [Grafik Görsel]. İspanya. https://www.vallaurisgolfejuan-tourisme.fr/picasso-ceramique/laceramique/visites-dateliers/