Yeniden Yorumlama ve Kültürel Mirasın Sürdürülebilirliği: Eskişehir’de Çeşmibülbül Tekniği Üzerine A/R/Tografik Bir Çağdaş Sanat Entegrasyonu

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 10, 99 - 113, 30.06.2025

Melih Can Toygu , F. Deniz Korkmaz

Öz

Bu araştırma, Türk cam sanatının geleneksel çeşmibülbül tekniğinin çağdaş
sanat bağlamında yeniden yorumlanmasını ve kültürel sürdürülebilirliğini
incelemeyi amaçlamaktadır. A/r/tografi yöntemiyle sanatçı, araştırmacı ve
öğretmen rollerinin kesişiminde ilerleyen çalışma, Eskişehir Odunpazarı'nda
15 yaşındaki cam ustası Egemen Dönertaş ile iş birliği içinde yürütülmüştür.
Çeşmibülbülün karakteristik özellikleri, araştırmacının tasarım sürecine yön
verirken, ustanın teknik becerileri tersine mentorluk dinamikleriyle analiz
edilmiştir. Bulgular, çeşmibülbül gibi tarihî ve sembolik değeri yüksek
tekniklerin çağdaş sanat ve tasarım yaklaşımlarıyla bütünleştirilmesinin,
geleneksel öğelerin yaşatılmasına yönelik alternatif bir model oluşturduğunu
ortaya koymaktadır. A/r/tografik yaklaşım, sanatsal üretim, araştırma ve
eğitim pratiklerinin bir arada nasıl işleyebileceğine dair özgün bir çerçeve
sunmuştur. Çalışma, geleneksel tekniklerin gelecek kuşaklara aktarımında
disiplinlerarası iş birliklerinin önemini vurgulayarak, kültürel mirasın
korunmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çeşmibülbül , Türk Cam Sanatı , Kültürel Miras , Sürdürülebilirlik , A/r/tografi

Reinterpretation and Sustainability of Cultural Heritage: A Contemporary Art Integration on the Cesmibulbul Technique in Eskisehir

Öz

This research aims to examine the reinterpretation of the traditional Turkish
glass art technique çeşmibülbül with a specific focus on contemporary art and
its role in cultural sustainability. Using the a/r/tographic method, which
operates at the intersection of artist, researcher, and teacher roles, the study is
the product of a collaboration with 15-year-old glass master Egemen Dönertaş
in Odunpazarı, Eskişehir. The characteristic features of çeşmibülbül guided the
researcher’s design process, while I analyse the master’s technical skills
through reverse mentorship dynamics. The findings reveal that integrating
historically and symbolically rich techniques like çeşmibülbül with
contemporary art and design approaches can create an alternative model for
sustaining traditional elements. The a/r/tographic approach offered a unique
framework for understanding how artistic production, research, and
educational practices can operate simultaneously. Discussing the importance
of interdisciplinary collaboration for transmitting traditional techniques to
future generations, this article contributes to the preservation of cultural
heritage

Anahtar Kelimeler

Çeşmibülbül , Turkish Glass Art , Cultural Heritage , Sustainability , A/r/tography

Kaynakça

• Ağatekin, M. (2014). Çeşm-i Yorumlar. (Tam Metin Bildiri). (S. Hasdemir, Dü.) Bir Kültür Simgesi Olarak Çeşmibülbül'ü Geleceğe Taşımak, s.74-85. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
• Anadolu Üniversitesi. (t.y.). Program Profili: https://www.anadolu.edu.tr/akademik/fakulteler/200/cambolumu/program-profili adresinden alındı.
• Aykut, A. & Kozlu, D. (2021). Artoğrafi: Sanat Temelli Araştırmalar İçin Yöntem. (Tam Metin Bildiri) Uluslararası Anadolu Sanat Sempozyumu. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
• Bickel, B. (2006). Review of the book A/r/tography: Rendering Self through Arts-Based Living Inquiry, by R. L. Irwin & A. de Cosson. Studies in Art Education, 48(1), s.118-122.
• Birinci Yazar Arşivi. (2025). Araştırmacının kişisel arşivindeki görsellerin bir araya getirilmesi. Kişisel Arşiv. Eskişehir.
• Castro, L., & Toro, M. A. (2010). Cultural Transmission and Evolution. In Encyclopedia of Life Sciences. Wiley.
• Coşkun, R. (2021). Kentsel kültürel mirasın korunması ve turizmle ilişkisi: Eskişehir Odunpazarı örneği. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bilecik.
• Creswell, J. W. (2018). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (4. Baskı b.). (M. Bütün & B. S. Demir, Çev.) Ankara: Siyasal Yayın Dağıtım.
• Eskişehir Büyükşehir Belediyesi. (2023). Çağdaş Cam Sanatları Müzesi: https://www.eskisehir.bel.tr/sayfalar.php?sayfalar_id=58 adresinden alındı
• Flood, G. (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge: Cambridge University Press.
• Golparian, S. (2012). Displaced Displacement: An A/R/Tographic Performance of Experiences of Being Unhomed. Vancouver: University of British Columbia, Kanada.
• Güçbilmez, B. (2011). Doyçland: Dünyanın Rengi. (E. İpekli, Hazırlayan) Tiyatro Anadolu, Eskişehir, TR.
• Gümüşsoy, E. (2013). 1830-1914 Arası Eskişehir Lületaşı Madeni ile İlgili Bazı Tespitler. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14, s. 169-193. doi:10.17494/OGUSBD.13573
• Irwin, R. L. (2004). A/R/Tography: A Metonymic Metissage. R. L. Irwin, & A. Cosson (Dü) içinde, A/R/Tography: Rendering Self Through Arts-Based Living Inquiry (s. 27-38). Vancouver: Pacific Educational Press, Vancouver.
• Irwin, R. L. (2006). The Rhizomatic Relations of A/r/tography. Studies in Art Education, 48(1), s. 70-88.
• Irwin, R. L. (2013). Becoming A/r/tography. Studies in Art Education, 54(3), s. 198-215.
• Irwin, R. L., Barney, D. T., & Golparian, S. (2017). Görseli Yaratma. S. D. Bedir Erişti (Dü.) içinde, Görsel Araştırma Yöntemleri Teori, Uygulama ve Örnek (2. Baskı) (s. 191-317). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Irwin, R. L. et al. (2011). The City of Richgate:A/r/tographic Cartography as Public Pedagogy. The International Journal of Art and Design, s. 61-70.
• Kaynak, S. (2023). Cam fırınlarının tarihsel gelişimi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
• Küçükerman, Ö. (2021). Sanayi devrimi’nin Beykoz’daki ünlü temsilcileri: Beykoz camcıları. (F. Dalgalı , Dü.) Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları.
• Odunpazarı Belediyesi. (t.y.). Gezi Rehberi - Eskişehir Odunpazarı Belediyesi: https://www.odunpazari.bel.tr/ adresinden alındı.
• Odunpazarı Belediyesi. (2024). Odunpazarı Belediyesi, Cumhuriyet’in 101. Yılını İki Festival İle Kutluyor! : https://odunpazari.bel.tr/guncel/haberler/genel-haberler/odunpazari-belediyesi-cumhuriyet-in-101- yilini-iki-festival-ilekutluyor#:~:text=YILINI%20%C4%B0K%C4%B0%20FEST%C4%B0VAL%20%C4%B0LE%20K UTLUYOR!&text=Odunpazar%C4%B1%20Belediyesi%2C%20Cumhuriyetimizin%20ilan%C4%B 1n%C4%B1n%20101,hem%20de%20uluslararas%C4%B1%20sanatseverleri%20bulu%C5%9Ftura cak. adresinden alındı.
• Olcay, B. Y. (2021). Ancient glass vessels in Eskişehir Museum. Anatolian Studies, 51, s. 147-158. Oliveira, M., Santos, R., & Almeida, P. (2022). Folkloric narratives in traditional crafts: Cultural memory and artistic reinterpretation. Journal of Cultural Heritage Studies, 15(3), s. 245-260.
• Oliveira, R., Baracho, R., & Cantoni, L. (2022). UNESCO Dünya Mirası Alanları yöneticilerinin turizmde kültürel sürdürülebilirlik kavramları ve unsurları hakkındaki algıları. Kültürel Miras Yönetimi ve Sürdürülebilir Kalkınma Dergisi. doi:10.1108/jchmsd-03-2021-0058
• Onur, B. A. (2007). Osmanlı imparatorluğu cam sanatı ve çeşm-i bülbüller. İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
• Özdemir, M., & Dudaş, N. (2011). Eskişehir İli'nde Lületaşı İşletmeciliği ve Üretilen Ürünler. Art-E Sanat Dergisi, 4(7).
• Renfrew, C., & Bahn, P. (2016). Archaeology: Theories, Methods and Practice (7. Baskı b.). Thames & Hudson.
• Risatti, H. (2007). A Theory of Craft: Function and Aesthetic Expression. University of North Carolina Press. Sinner, A., Leggo, C., Irwin, R. L., Gouzouasis, P., & Grauer, K. (2006). Arts-Based Educational Research Dissertations: Reviewing the Practices of New Scholars. Canadian Journal of Education, 29(4), s. 1223-1270.
• Springgay, S., Irwin, R. L., & Kind, S. W. (2005). A/r/tography as Living Inquiry through Art and Text. Qualitative Inquiry, 11(6), s. 897-912.
• Taştemür, E. (2018). Antik Cam Fırınları ve Anadol u Örnekleri. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi (22), s. 203-229.
• Varal, Ö. (2024). Ürün Tasarımında Hediyelik Eşya Olarak Camın Yeri ve Eskişehir'e Yönelik Uygulama Örnekleri. Anadolu Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.