Çağdaş Türk Seramik Sanatının Usta Öğreticisi: Hasan Togay

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 3, 21 - 34, 31.12.2021

Eyüp Dağdelen , Elif Ağatekin

Öz

Bulgaristan göçmeni bir çömlekçi ustası olan Hasan Togay, yaşamı boyunca seramiğe ilgi duyanlara ve özellikle sanat dünyasının pek çok saygın ismine Göksu’daki mütevazı, basık tavanlı ve loş ışıklı çömlekhanesinde bilgi ve deneyimini arttırarak yardımcı olmuştur. Yıllarca o küçük imalathanede farklı disiplinlerden gelen birçok sanatçının tornalarını çekmiş, Akademide o dönem seramik atölyesinde öğretilemeyenleri öğretmiş, İstanbul’daki özel atölye sahiplerine ve okullara çamur hazırlamış, eğitim vermiş, başlangıçta odunlu olan fırınını onlar için de yakmış, 35 tane çırak yetiştirmiş kısacası ondan yardım isteyen herkesle bilgisini, malzemesini, emeğini ve mekânını cömertçe paylaşmayı bilmiş bir insandır. Hasan Togay; mütevazı, çalışkan, hoşgörülü, yardımsever ve candan kişiliğiyle yalnızca ressam ve heykaltıraşların değil aynı zamanda bugün Çağdaş Türk Seramiği’nin duayenleri arasında kabul edilen birçok sanatçının mesleğe başladığı ilk dönemlerden itibaren yanlarında olmuş, onlara destek vermiş, karşılaştıkları sorunlara çözüm bulmuş bir usta öğretici olarak her zaman derin bir saygıyla anılmaktadır.

Bu araştırmada Hasan Togay’ın erken dönem Çağdaş Türk Seramik Sanatı’nın oluşumundaki katkısı; kendisini tanıyan tanıklarla yapılan röportajlar, televizyon programları, akademik yayınlar, pek çoğu bugün aramızda olmayan sanatçıların kitap ve kataloglarında yer alan anılar üzerinden tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hasan Togay , Hasan Usta , Çömlekçi , Göksu , Usta Öğretici

Hasan Togay: The Master Trainer of Modern Turkish Ceramics Art

Öz

An immigrant from Bulgaria, Hasan Togay was a pottery master. He helped many distinguished artists and people who were interested in ceramics in his plain, low-ceiling and dim pottery workshop located in Göksu. He made necessary Wheel thrown touches on the works of many artists from various disciplines for many years in this small workshop. He taught some hints and details which were not taught at universities at those times and he prepared potter’s clays for schools and private workshops. He also fired his kiln for them and trained 35 apprentices throughout his life. In short, he generously shared his knowledge, his materials, his labor and his workshop with those who ask for his help. Hasan Togay as a humble, tolerant helpful and sincere person, he is honored with great respect because he helped many outstanding people including painters and sculptors as well as many artists from Modern Turkish Ceramics art starting from their first years in the field and greatly supported them and found solutions to the problems they faced.

This text will try to explain Hasan Togay’s contribution to the development of early period Modern Turkish Ceramics Art through interviews done with people who knew him, TV programs, academic publications and memories published by many artists in their books and catalogues.

Anahtar Kelimeler

Hasan Togay , Master Hasan , Potter , Goksu , Master Instructor

Kaynakça

• Tek yazar:
• Pekin K. A. (2014), Sabit Bilir! 20. Yüzyılda bir hezarfen: Sabit Karamani, Milli Reasürans Sanat Galerisi, Mas Matbacılık, İstanbul.
• Siesbye E. A. (2017). Füreya ile Atölye Hayatı, Füreya, Masa, İstanbul.
• Turay, A.(1996). Toprağın ve Güneşin Ozanı Atilla Galatalı. Çanakkale Seramik Sanat Yayınları, Mas Matbaacılık, İstanbul.
• Zeytinoğlu, E. (2003). 8. ECerS Konferans ve Sergisi çerçevesinde düzenlenen Sadi Diren Retrospektif Sergisi Kataloğu, Lütfi Kırdar Uluslararası Kongre ve Sergi Sarayı, İstanbul.
• Zeytinoğlu, E. (2009). Sadi Diren Retrospektif 1957-2008, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
• İki yazar:
• Aliotti, K. ve Şaşmazer, N. (2017). Füreya. (Retrospektif Sergi Kataloğu). Kale Grubu, İstanbul.
• Dergi ve süreli yayınlar:
• Hasan Usta’nın Tarihi Çömlekhanesi, (2016). Mar Life, 3 Aylık Mar Yapı Dergisi, İstanbul.
• Sayı ve ciltin belirtildiği dergilerde:
• Gül, Y. (2017). Türk Ressamlarının Seramik Uygulamaları ve Söyleşiler, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 5, Sayı: 39, Ocak 2017, s. 555-575.
• Seramik Dünyası (1994). Atilla Galatalı ve Hasan Usta’nın anısına, Yıl 2, Sayı 7, Mayıs Haziran, s.20-23.
• Yayımlanmamış tez:
• Can, Ö. C. (2018). Ankara’da Kamusal Alanlardaki ̇ Seramik Duvar Panoları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Erbay, G. (2005). Çağdaş Türk Seramik Sanatı İçinde İzmirli İlk Seramik Sanatçılarının Yeri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi)., Ege Üniversitesi, İzmir.
• Online gazete makalesi:
• Eyüboğlu, B. R. (1957, 18 Haziran). Sevdadır Her İşin Başı, Pazartesi Konuşmaları, Cumhuriyet Gazetesi, 22 Ekim 2021 tarihinde https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/203409 adresinden erişildi.
• Nitel veri ve online mülakat:
• Erdemli, A. (Yönetmen). (1990). Çömlek ustası olan Hasan Togay (1. Bölüm). Halk Ustaları Belgeseli, Türkiye: TRT, TV2, Anadolu Üniversitesi Arşivinden erişildi.
• Periyodik olmayan web belgesi, sayfası veya raporu:
• Çulcuoğlu, H. (2016). Göksu (İstanbul Boğazı’ndan Bir Köşe), 25 Ekim 2021 tarihinde https://arayana.com/goksuistanbul-bogazindan-bir-kose/ adresinden erişildi.
• Seramik Ustası, 22 Ekim 2021 tarihinde http://rahmieyuboglu.com/bedri-rahmi-eyuboglu/sanatci-kisiligi/seramikustasi adresinden erişildi.
• Yıldız, Murat. (2015). Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göçler, 08 Ekim 2021 tarihinde https://turkalemiyiz.com/Home/Getbalkanlar?categoryid=5&aid=2070&searctext=Bulgaristan%27dan%20Türkiye%2 7ye%20Göçler adresinden erişildi.