Klasik Dönem Osmanlı Çini Köşebentlerinde Rumi Kompozisyonları

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 3, 35 - 49, 31.12.2021

Zeynep Arol , Sitare Turan Bakır

Öz

İlk örnekleri erken dönem Türk sanatında görülen rumi motifi; kemik, taş, maden, kumaş, seramik, çini, ahşap ve kitap sanatlarında günümüze kadar kullanılmaya devam etmiştir. İlk Türk topluluklarında hayvan figürlerinin bir parçası olan rumi motifinin öncüleri, İslamiyet’ten sonra bitkisel bir görünüm kazanmıştır. Rumi motifi, Anadolu topraklarına geldikten sonra, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde daha da gelişerek Türk sanatında bugün tercih edilen bir üslup haline gelmiştir.

‘İstanbul’daki Klasik Dönem Osmanlı Çinilerinde Rumi Kompoziyonları’ adlı Sanatta Yeterlik tezinden yararlanılarak hazırlanan bu çalışmada Klasik dönem Osmanlı çinilerindeki rumi kompozisyonlu köşebentler ele alınmıştır. Klasik dönemin baş mimarı olan Mimar Sinan’ın, yapılarında çiniyi yaygın olarak kullanması ve eserlerinin çoğunun İstanbul’da olması nedeniyle, araştırma İstanbul olarak sınırlandırılmıştır. Klasik döneme ait sivil ve dini yapılardan rumili çinilerin olduğu yirmi beş yapının çinileri incelenerek çok renkli sıraltı tekniğindeki çini köşebent örneklerinde tespit edilen rumi kompozisyonların belgelenmesi ve desen şemalarının irdelenmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çini , Rumi motifi , Kompozisyon , Osmanlı , Mimari

Rumi Compositions on Classic Period Ottoman Spandrel Tiles

Öz

Rumi motifs, the first examples of which were seen in early Turkish art, continued to be used in bone, stone, metal, fabric, ceramics, tile, wood and book arts until today. The pioneers of the rumi motif, which was a part of animal figures in the first Turkish communities, it gained a vegetal appearance after Islam. . After the Rumi motif came to the Anatolian lands, it developed further during the Anatolian Seljuk and Ottoman periods and has become a preferred style in Turkish art today.

In this study, which was prepared by making use of the Proficiency in Art thesis named "Rumi Compositions in Classical Period Ottoman Tiles in Istanbul" spandrel tile with rumi composition in Ottoman tiles of the classical period are discussed. Since Mimar Sinan, who was the chief architect of the Classical Period, widely used tiles in his buildings and most of his works were in Istanbul, the research was limited to Istanbul. It is aimed to document the rumi compositions determined in the multicolored underglaze tile samples and to examine the pattern schemes by examining the spandrel tiles of twenty-five buildings with rumi tiles from the civil and religious buildings of the classical period.

Anahtar Kelimeler

Turkish Tile , Rumi motifs , composition , Ottoman , Architectural

Kaynakça

• Akar, A- Keskiner, C. (1978. Türk Süsleme Sanatlarında Desen ve Motif. Tercüman Sanat ve Kültür Yayınları. İstanbul.
• Aksu, H. (1998). Rumi Motifinin Kökeni. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Mimar Sinan Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Türk İslam Sanatları Programı. İstanbul.
• Aksu, H. (2009). Türk Süsleme Sanatı Motiflerinden Rumi ve Münhani. Ed. A. R. Özcan. Hat ve Tezhip Sanatı. (ss. 451465). Ankara: TC. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Altun, A. (1999). Osmanlı Çiniciliğinde İznik. Osmanlı Kültür ve Sanat. (Cilt: 11, ss.213-220). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• Arseven, C. E. (1975). Rumi. Sanat Ansiklopedisi. (Cilt: 9, ss. 1714-1715). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Aslanapa, O. (2014). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Bayhan Koç, Sabiha. (2015). Rumi Çizim ve Teknikleri. İlke Kitap. İstanbul.
• Bilici, K. (1983). Anadolu Taş Tezyinatında Hayvan Üslubu. Sanat Tarihi Dergisi. (Cilt:2, ss.20-27). İzmir.
• Birol, A. İ. - Derman, Ç. (2015). Türk Tezyini Sanatlarında Motifler, İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
• Demiriz, Y. (1988). Sinan’ın Mimarisinde Bezeme. Mimarbaşı Koca Sinan Yaşadığı Çağ ve Eserleri 1. Ed. D. Kuban- H. Karamağaralı. (ss. 465-474). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
• Gündoğdu, H. (1993). İkonografik Açıdan Türk Sanatında Rumi ve Palmetler. Sanat Tarihinde İkonografik Araştırmalar Güner İnal'a Armağan. (ss. 197-211). Ankara.
• Kesiner, C. (2020). Çizim ve Teknikleri ile Türk Tezhip Sanatı. İlke Kitap. İstanbul.
• Mülayim, S. (1999). Değişim Tanıkları Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve İkonografi. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Öney, G. (1976). Türk Çini Sanatı. İstanbul: Binbirdirek Matbaacılık 48.
• Öney, G. (1987). İslam Mimarisinde Çini. İstanbul: Ada Yayınları
• Öztürk, Münevver (1988), Rumi (Tarihi, Çeşitleri ve Gelişimi). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Eser Çalışması. Mimar Sinan Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tezhip Programı. İstanbul.
• Şimşir, Ö. (2002). Konya’daki Selçuklu Mimarisinde Rumi Motifi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı. Konya.
• Turan Bakır, S. (1999). İznik Çinileri ve Gülbenkyan Koleksiyonu. Ankara: TC Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Turan Bakır, S. (2007). Osmanlı Sanatında Bir Zirve İznik Çini ve Seramikleri. Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı. Ed. G. Öney- Z. Çobanlı. (ss. 279-305). İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Yetkin, Ş. (1988). Mimar Sinan’ın Eserlerinde Çini Süsleme Düzeni. Mimarbaşı Koca Sinan Yaşadığı Çağ ve Eserleri 1. Ed. D. Kuban-H. Karamağaralı. (ss. 479-493). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.