Sakarı Dokumaları

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 3, 50 - 69, 31.12.2021

Meltem Tunçer , Yüksel Şahin

Öz

Geleneksel el sanatları arasında önemli bir yer tutan el dokumacılığının, Eskişehir’in Sarıcakaya ve Mihalgazi ilçelerinde de varlığı bilinmektedir. “Sakarı Vadisi” olarak tanımlanan bölgede yer alan bu ilçelerin tarihi geçmişi ve coğrafi konumu incelendiğinde el dokumacılığı bakımından Sakarı bölgesinin bir bütün olarak ele alınması ve araştırılmasına karar verilmiştir. Alanyazın araştırmasında bölgede yer alan dokumacılığın “Dağküplü Bez Dokumaları” olarak yer aldığı tespit edilmiştir. Yapılan araştırmalar Sarıcakaya ilçesine bağlı olan Dağküplü köyünün yanı sıra Beyköy, Düzköy, Laçin köyleri ile Mihalgazi ilçesi Merkez, Karaoğlan, Sakarıılıca köylerinde de geçmişte dokumacılık yapıldığını göstermiştir. Çalışma kapsamında alanda yapılan araştırma bulguları, bahsi geçen köyleri içinde barındıran Sakarı vadisinde geçmişte yapılmış olan dokumalara, vadinin yerel halkı tarafından “Sakarı dokumaları” adı verildiğini göstermiştir. Bu çalışmada Sakarı dokumalarının bölge kültüründe kullanım alanlarına ve türlerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Mekikli Dokumacılık , Dağküplü Dokumaları , Sakarı Dokumaları , Sakarı Vadisi , Geleneksel Türk Sanatları

Sakarı Weaving

Öz

Research shows that hand weaving, which occupies an important place among traditional handicrafts in Turkey, exists in the Sarıcakaya and Mihalgazi districts of Eskisehir. Having researched the historical background and geographical location of these districts in the region defined as "Sakarı Valley.” I decided to examine and research the region as a whole in terms of hand weaving. In the literature review, I detected that the weaving in the region is identified as "Dağküplü Cloth Weaving". 􀀒esearch shows that, in addition to the Dağküplü, which is a village of the Sarıcakaya district, weaving was also a common practice in the past in the near villages of Beyköy, Düzköy, Laçin, as well as in the villages of Mihalgazi such are Merkez, Karaoğlan, and Sakarıılıca too. Within the scope of the study, the research results made in the field showed that the weavings made in the past in the Sakarı valley, which includes the mentioned villages, were called "Sakarı Weavings" by the local people of the valley. In this study, I discuss and evaluate the usage areas and types of Sakarı weavings in the regional culture.

Anahtar Kelimeler

Shuttle Weaving , Dağküplü Weaves , Sakarı Weavings , Sakarı Valley , Traditional Turkish Arts

Kaynakça

• Acar, B. (1982). Kilim, Cicim, Zili, Sumak Türk Düz Dokuma Yaygıları. İstanbul: Eren Yayıncılık.
• Barışta, H. Ö. (1998). Türk El Sanatları. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Sanat Eserleri.
• Bayar, M. (2004). Karakeçili Yörük Aşiretinin Eskişehir’e İskani. İstanbul: Lider Ajans Matbaacılık.
• Kara, Ç. (2010). Eski Bir Dokumacı Köyün İzinde. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları; No. 2048, Edebiyat Fakültesi Yayınları; No.30.
• Koçu, R. E. (2015). Türk Giyim Kuşam ve Süsleme Sözlüğü. Eskişehir: Doğan Egmont Yayıncılık.
• Ögel, B. (1978). Türk Kültür Tarihine Giriş-5. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Özbel, K. (Tarihsiz). El Sanatları III Eski Türk Kumaşlar. Ankara: C. H. P. Halk Evleri Bürosu Saraçoğlu, Y. (1974). Eskişehir. Eskişehir: Bizim Kitapevi.
• Sezen, T. (2017). Osmanlı Yer Adları. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayın No: 26.
• Yağan, Ş. Y. (1978). Türk El Dokumacılığı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Yazıcı, A. (1997). XIX. Yüzyılda Eskişehir’in Ekonomik Durumu. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yılmaz, N., & Anmaç, E. (2000). Basit Yapılı Dokuma Örgüler. İzmir: Dokuz Eylül Yayınları.
• Bebka. (2015). Orta Sakarya Vadisi Raporu. Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı. T.C. Sarıcakaya Kaymakamlığı. (2015). Tarihi, Doğası, Kültürü ve Gelenekleriyle Sarıcakaya. Eskişehir: Sarıcakaya Kaymakamlığı.
• Tunçdilek, N. (1955). Orta Sakarya Vadisinin İktisadi Tarihi Hakkında. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 179-192.
• Tunçdilek, N. (1953). Eskişehir Bölgesinde Yerleşme Tarihine Toplu Bir Bakış. İstanbul Ünversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 15, 189-208.
• Gök, E. Ç., & Başaran, F. (2020). Sarıcakaya (Eskişehir) Dağküplü Köyü Mekikli Dokumaları. Milli Folklor, 227-247.
• Gök, E. Ç. (2018). Ülker Muncuk Müzesinde Bulunan Kenan Özbel Kataloğundaki Dokuma Desenli Bazı Kumaşların Analizi ve Yeni Tasarım Denemeleri. Ankara: Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Sanatta Yeterlilik Tezi.
• İlter, Z. (2007). Salnamelere Göre Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Bilecik. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Lisansüstü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
• Tunçer, M. (2020). Eskişehir Tepebaşı İlçesi Cumhuriyet (Sekiören) Mahallesi’nde Bulunan Sakarı Dokumaları. Eskişehir: Eskişehir Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
• Uğurlu, S. S. (2018). Geleneksel Tekstil Teknikleri ile Yeni Sanatsal Çalışmalar. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı.
• Resmi Gazete, Y. (2012). On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi ilçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Sayı: 28489. Ankara.
• Elektronik Kaynaklar
• http://saricakaya.gov.tr/tarihce. (2020, 01 08). T.C. Sarıcakaya Kaymakamlığı: http://saricakaya.gov.tr/tarihce adresinden erişildi.
• http://www.eskisehirkulturenvanteri.gov.tr/sokumdetay.aspx?ID=6. (2020, 01 04). www.eskisehirkulturenvanteri.gov.tr: http://www.eskisehirkulturenvanteri.gov.tr/sokumdetay.aspx?ID=6 adresinden erişildi.
• http://www.mihalgazi.gov.tr/ilcemiz-tarihcesi. (2019, 08 27). T.C. Mihalgazi Kaymakamlığı: http://www.mihalgazi.gov.tr/ilcemiz-tarihcesi adresinden erişildi.
• https://sozluk.gov.tr/. (2020, 04 28). Türk Dil Kurumu Sözlükleri: https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
• https://www.illerarasimesafe.com/eskisehir_mihalgazi/. (2020, 05 02). www.illerarasimesafe.com: https://www.illerarasimesafe.com/eskisehir_mihalgazi/ adresinden erişildi.